Od Gdyni do Gotenhafen. Historia miasta, którego nie udało się zniemczyć | Wokół książki „Heroiczna. Gdynia w latach II wojny światowej” - Instytut Pileckiego
debata
20.11.2026 (PT) 18.00
Od Gdyni do Gotenhafen. Historia miasta, którego nie udało się zniemczyć | Wokół książki „Heroiczna. Gdynia w latach II wojny światowej”
Spotkanie z cyklu „Patroni Roku” połączone z prezentacją książki „Heroiczna. Gdynia w latach II wojny światowej”
Rok Miasta Gdyni
Gdynia była jednym z najbardziej spektakularnych osiągnięć II Rzeczypospolitej. Z niewielkiej nadmorskiej miejscowości w ciągu kilkunastu lat wyrosła na nowoczesne miasto portowe, symbol polskiej niepodległości, modernizacji i otwarcia na świat. W 100. rocznicę nadania praw miejskich Gdyni Senat RP ogłosił rok 2026 Rokiem Miasta Gdyni.
We wrześniu 1939 roku historia miasta została dramatycznie przerwana. Po zajęciu Gdyni Niemcy przemianowali ją na Gotenhafen i podjęli próbę całkowitego przekształcenia jej narodowego charakteru. Miasto, które stanowiło symbol polskiej obecności nad Bałtykiem, miało stać się niemieckim ośrodkiem portowym i bazą Kriegsmarine. Realizacji tych planów towarzyszyły terror, masowe wysiedlenia polskich mieszkańców, przejmowanie ich majątku, osiedlanie Niemców oraz przymusowa germanizacja ludności pozostającej w mieście.
Jak okupanci zamierzali zmienić polską Gdynię w niemieckie Gotenhafen? Kim byli nowi mieszkańcy miasta i jakie losy spotkały jego dotychczasową ludność? Jakie postawy przyjmowali gdynianie wobec terroru i nacisków germanizacyjnych? Dlaczego, pomimo daleko idących zmian demograficznych i społecznych, niemieckie plany trwałego zniemczenia Gdyni ostatecznie się nie powiodły?
Książka „Heroiczna. Gdynia w latach II wojny światowej”
Punktem wyjścia do dyskusji będzie książka „Heroiczna. Gdynia w latach II wojny światowej”, opracowana przez zespół historyków z Polski i Niemiec. Publikacja stanowi część wielotomowej Monografii Gdyni, przygotowywanej przez Muzeum Miasta Gdyni i Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego. Po wydaniu tomu „Niepoznana. Gdynia i okolice do XII wieku” jest to kolejna odsłona przedsięwzięcia, którego celem jest przedstawienie całych dziejów miasta w świetle najnowszych badań.
Spotkanie organizowane przez Instytut Pileckiego w ramach cyklu „Patroni Roku” będzie okazją do rozmowy o fenomenie Gdyni, niemieckiej polityce okupacyjnej oraz doświadczeniach mieszkańców, którzy mimo prześladowań i prób wynarodowienia zachowali więź z polskością. Będzie to również refleksja nad znaczeniem wojennych doświadczeń dla tożsamości i pamięci współczesnego miasta.
Uczestnicy spotkania:
- prof. dr hab. Piotr Madajczyk – Instytut Studiów Politycznych PAN
- dr Marcin Szerle – Ośrodek Badań nad Gdynią Muzeum Miasta Gdyni
- dr Ewa Siwek – Muzeum Miasta Gdyni
- dr hab. Sylwia Bykowska – Instytut Historii PAN
- dr hab. Tomasz Chinciński – Ośrodek Badań nad Totalitaryzmami Instytutu Pileckiego, współautor publikacji
Organizator: Instytut Pileckiego
Partner: Muzeum Miasta Gdyni
Zobacz także
- Prelekcja „Granica nadziei: Węgiersko-Polski Komitet Opieki nad Uchodźcami w czasie II wojny światowej” dr hab. Tomasza Kurpierza (IPN w Katowicach) połączony z koncertem muzyki klasycznej
Wydarzenie
Prelekcja „Granica nadziei: Węgiersko-Polski Komitet Opieki nad Uchodźcami w czasie II wojny światowej” dr hab. Tomasza Kurpierza (IPN w Katowicach) połączony z koncertem muzyki klasycznej
Prelekcja poświęcona będzie pomocy, jakiej Węgrzy udzielili polskim uchodźcom w czasie II wojny światowej.
- Spotkanie „Oddajmy głos ofiarom. Zeznania świadków procesu Adama Humera na Zapisach Terroru”
Wydarzenie
Spotkanie „Oddajmy głos ofiarom. Zeznania świadków procesu Adama Humera na Zapisach Terroru”
Rozpoczęty 17 listopada 1993 r. proces Adama Humera, wicedyrektora Departamentu Śledczego Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego w czasach stalinowskich, oraz 15 innych oficerów śledczych Urzędu Bezpieczeństwa był jednym z najgłośniejszych procesów dot. zbrodni komunistycznych w Polsce po 1989 roku.
- Call for Papers | Władze na uchodźstwie i uchodźcy polityczni w Europie XX wieku: suwerenność w epoce totalitaryzmów (zgłoszenia do 15 listopada)
konferencja
Call for Papers | Władze na uchodźstwie i uchodźcy polityczni w Europie XX wieku: suwerenność w epoce totalitaryzmów (zgłoszenia do 15 listopada)
W 2027 roku przypada 85. rocznica podpisania Deklaracji z Pałacu Św. Jakuba o karaniu zbrodni wojennych z 13 stycznia 1942 r. Dla upamiętnienia tego wydarzenia chcemy zorganizować międzynarodową konferencję naukową, podczas której tematem obrad będą rządy na uchodźstwie i uchodźcy polityczni w XX-wiecznej Europie.