Zjazd partnerów lokalnych programu „Zawołani po imieniu” - Instytut Pileckiego
17.02.2022 (CZW)
Zjazd partnerów lokalnych programu „Zawołani po imieniu”
W programie „Zawołani po imieniu” upamiętniliśmy dotychczas 53 Polaków w 23 miejscowościach. Pragniemy wspierać wspólnoty lokalne w pielęgnowaniu pamięci o lokalnych bohaterach - 17 lutego rozmawialiśmy na ten temat z samorządowcami.
W ramach programu „Zawołani po imieniu” honorujemy Polaków, którzy za ratowanie Żydów przed Zagładą zapłacili własnym życiem. Punktem kulminacyjnym uroczystości, w jakiej biorą udział bliscy ofiar, przedstawiciele władz państwowych i samorządowych, jest odsłonięcie kamienia z pamiątkową tablicą. Ale to nie koniec starań o przywrócenie i kultywowanie pamięci o zamordowanych.
Instytut Pileckiego – poprzez stały kontakt i cykliczne spotkania - podejmuje działania integrujące środowisko Rodzin „Zawołanych po imieniu”, ale istotnym aspektem programu jest również skupienie lokalnej społeczności wokół wydarzeń, będących częścią historii ich małej ojczyzny. 17 lutego w Warszawie spotkaliśmy się z partnerami samorządowymi, którzy współorganizują uroczystości i pielęgnują pamięć o „Zawołanych”, aby podsumować dotychczasową współpracę.
Dyrektor Instytutu Pileckiego, prof. Magdalena Gawin, w trakcie otwarcia zjazdu wskazała m.in. na rolę władz lokalnych w trosce o miejsca pamięci: „Nie istnieje pamięć, nie istnieje historia ogólnopolska bez silnej historii lokalnej. Jesteście państwo depozytariuszami tej pamięci. Kamienie są symbolami pamięci, ale zależy nam także, by były to żywe miejsca spotkań, byśmy nie ograniczali się tylko do składania kwiatów. Pamięć jest czymś więcej niż prostym rytuałem, chociaż ten rytuał jest istotny. Natomiast pamiętanie jest wartością samą w sobie”.
Z kolei dr Wojciech Kozłowski, zastępca dyrektora Instytutu Pileckiego, zwrócił uwagę na złożoność procesu, jakim jest przywracanie i pielęgnowanie pamięci o „Zawołanych” „Potrzeba czasu, żeby nauczyć się mówić o tym doświadczeniu, o bohaterach, o ich heroizmie, o miejscu w społeczności, o pamięci w rodzinie, o pamięci lokalnej. Zrozumieliśmy na samym początku, że naszym zadaniem jako naukowców z instytutu badawczego, jest poznać te historie, dotrzeć do nich, udokumentować, pokazać je, spotkać się z rodzinami i społecznością lokalną”.
Dr Anna Stróż-Pawłowska, kierownik Działu ds. „Zawołanych po imieniu”, opowiedziała o perspektywach dalszej współpracy między Instytutem Pileckiego a samorządami oraz poruszyła temat przygotowań do obchodów Narodowego Dnia Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką. Następnie odbyła się część warsztatowa zjazdu: dyskusja w grupach, podczas której uczestnicy rozmawiali o swoich pomysłach na kontynuację programu w ich gminach oraz powiatach. Lekcje historii regionalnej, szkolne konkursy historyczne czy ustanowienie upamiętnionego patronem ulicy lub skweru – to tylko niektóre z omawianych inicjatyw. Na zakończenie spotkania samorządowcy mieli okazję zwiedzić wystawę „Zawołani po Imieniu” w domu Bez Kantów w Warszawie.
„Zawołani po imieniu” to Polacy, którzy podczas okupacji niemieckiej zostali zamordowani przez Niemców za pomoc Żydom, zagrożonym śmiercią w czasie Zagłady. Ich losy przez lata nie miały szansy wybrzmieć w pamięci zbiorowej, rzadko wspominano o nich w polskich i międzynarodowych dyskusjach o historii. Dokumenty i świadectwa pozostawały nieznane i rozproszone w archiwach, ślady materialne stopniowo ulegały zniszczeniu. Dziś dopiero pamięć o bohaterach, utrwalona w przekazach rodzin i wspólnot lokalnych, dociera do wszystkich i staje się naszą wspólną sprawą.
W ramach programu „Zawołani po imieniu” Instytut Pileckiego wydobywa z niepamięci historie Polaków, którzy za ratowanie Żydów od Zagłady zapłacili życiem własnym i swoich najbliższych. Program łączy badania naukowe, edukację historyczną i różnorodne działania w obszarze kultury pamięci.
Zobacz także
- Oblicze zbrodni. Życie i śmierć Romana Szuchewycza | dr. hab. Damian Markowski
Aktualności
Oblicze zbrodni. Życie i śmierć Romana Szuchewycza | dr. hab. Damian Markowski
W związku z niedawną decyzją Lwowskiej Rady Obwodowej o ogłoszeniu roku 2027 Rokiem Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA), jej dowódcy Romana Szuchewycza oraz działacza Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN) Ołeha Olżycza, publikujemy artykuł dr. hab. Damiana Markowskiego, profesora Instytutu Pileckiego, przypominający kluczowe fakty z życia i działalności dowódcy UPA.
- The Second International Congress of the Pilecki Institute: A recap
Aktualności
The Second International Congress of the Pilecki Institute: A recap
Congress “Embracing the New, Preserving the Old: Studying Fascism, Communism, and Totalitarianism in the 2020s” took place on October 14 and 15, 2026 – two packed days of stimulating papers, keynote events, debates and discussions.
- Ekspert IP: Oto „Nachtigall”, batalion, w którym służył dowódca UPA
Aktualności
Ekspert IP: Oto „Nachtigall”, batalion, w którym służył dowódca UPA
W związku z powracającą w przestrzeni publicznej dyskusją na temat batalionu „Nachtigall”, dr hab. Tomasz Chinciński, profesor Instytutu Pileckiego, przypomina kluczowe fakty ustalone przez historyków.
- „Göring patrzył na mnie bardzo uważnie” – „Sala 600. Świadkowie Norymbergi” w Berlinie
Aktualności
„Göring patrzył na mnie bardzo uważnie” – „Sala 600. Świadkowie Norymbergi” w Berlinie
17 października 2026 roku publiczność zgromadzona w berlińskim oddziale Instytutu Pileckiego wysłuchała drugiego odcinka audioserialu „Sala 600. Świadkowie Norymbergi” o Sewerynnie Szmaglewskiej.
- „Pilecki wahał się" | Karol Madaj w podcaście Muzeum Historii Polski
Aktualności
„Pilecki wahał się" | Karol Madaj w podcaście Muzeum Historii Polski
Czy Witold Pilecki podjął się najniebezpieczniejszej misji II wojny światowej? Jak trafił do Auschwitz? Czy rzeczywiście budował tam konspirację? Zapraszamy do obejrzenia podcastu Muzeum Historii Polski z udziałem dyrektora Instytutu Pileckiego Karola Madaja.
- Między znikaniem a trwaniem. Festiwal Wolskie Ostańce 2026 [fotorelacja]
Aktualności
Między znikaniem a trwaniem. Festiwal Wolskie Ostańce 2026 [fotorelacja]
Przez trzy dni (9–11 października) festiwal „Wolskie Ostańce” zapraszał do zatrzymania się i spojrzenia na Warszawę z nowej perspektywy — poprzez osobiste historie, miejsca naznaczone pamięcią oraz to, co wciąż trwa pomiędzy znikaniem a trwaniem.
- Porażka. Niemcy, Rosja i cena złudzeń | Relacja wideo z 9. spotkania Berlin w Warszawie
Aktualności
Porażka. Niemcy, Rosja i cena złudzeń | Relacja wideo z 9. spotkania Berlin w Warszawie
Jakie były źródła błędnych ocen w polityce Niemiec wobec Rosji? Których ostrzeżeń nie chciano usłyszeć i dlaczego? Jakie wnioski z tej historii wynikają dziś dla Niemiec, Polski i Ukrainy oraz dla bezpieczeństwa Europy? Dlaczego tak długo ignorowano sygnały ostrzegawcze i głosy płynące m.in. z Polski i Ukrainy? Jaką rolę odegrały w tym interesy gospodarcze, kalkulacje polityczne?
- Konferencja „Laboratoria innowacji. AI w archiwach” | Fotorelacja
Aktualności
Konferencja „Laboratoria innowacji. AI w archiwach” | Fotorelacja
30 września 2026 roku – w Dniu Archiwisty – w warszawskiej siedzibie Instytutu Pileckiego przy ul. Siennej 82 odbyła się ogólnopolska konferencja naukowa „Laboratoria innowacji. AI w archiwach”.
- Jubileusz 10-lecia Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej
Aktualności
Jubileusz 10-lecia Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej
8 października w ogrodzie Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej odbyło się wyjątkowe wydarzenie – jubileusz 10-lecia działalności instytucji.
- Festiwal „Wolskie Ostańce”
Aktualności
Festiwal „Wolskie Ostańce”
Co zostaje z miasta, które nieustannie się zmienia? Co trwa mimo wyburzeń, nowych inwestycji i zacierania śladów pamięci? I kim są współcześni „ostańcy”? Festiwal „Wolskie Ostańce” to wielowymiarowe wydarzenie poświęcone relacji między miastem, pamięcią i ludźmi.
- Reportaż Instytutu Pileckiego wyróżniony na 18. Międzynarodowym Festiwalu Filmowym NNW
Aktualności
Reportaż Instytutu Pileckiego wyróżniony na 18. Międzynarodowym Festiwalu Filmowym NNW
Dokument „Jedna wskazówka” o Obławie Augustowskiej, autorstwa Martyny Wojtkowskiej z Instytutu Pileckiego, otrzymał pierwsze wyróżnienie podczas 18. Międzynarodowego Festiwalu Filmowego NNW w Gdyni.
- „Spotkanie z Patronem” w Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej
Aktualności
„Spotkanie z Patronem” w Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej
6 października pracownicy Instytutu Pileckiego brali udział w „Spotkaniu z Patronem” organizowanym przez Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej.