„Bezkarni”. O rozliczaniu zbrodni na polskiej inteligencji w RFN w „Tygodniku Powszechnym” - Instytut Pileckiego
13.04.2026 (PN)
„Bezkarni”. O rozliczaniu zbrodni na polskiej inteligencji w RFN w „Tygodniku Powszechnym”
– 60 lat temu w Niemczech Zachodnich skończył się kluczowy proces dotyczący zbrodni na polskiej inteligencji. Jak to było możliwe, że winni uniknęli odpowiedzialności? – pyta prof. Tomasz Chinciński na łamach Tygodnika Powszechnego.
W nr 16 „Tygodnika Powszechnego” (15 kwietnia) ukazał się artykuł dr hab. Tomasza Chincińskiego, prof. Instytutu Pileckiego, pt. Bezkarni, poświęcony procesowi Jacoba Lölgena i Horsta Eichlera przed sądem w Monachium, zakończonemu ich uniewinnieniem 1 kwietnia 1966 r., a więc 60 lat temu.
– Jacob Lölgen i Horst Eichler, obwinieni o udział w mordach na Polakach z Bydgoszczy i okolic jesienią 1939 r., usłyszeli wyrok 1 kwietnia 1966 r. Sąd w Monachium jednoznacznie i bez żadnych wątpliwości ocenił zbrodnie na polskiej inteligencji, w których obaj mieli udział – i mimo to ich uniewinnił.
Dziś to może wydać się sprzeczne: jak było możliwe, aby uznać skalę zbrodni i udział w niej obu oskarżonych, jednocześnie odmawiając ich ukarania? – pyta dalej autor, wskazując na paradoksy powojennych procesów rozliczeniowych w RFN.
Tekst przybliża jeden z kluczowych procesów dotyczących zbrodni na polskiej inteligencji jesienią 1939 r., stawiając pytanie o przyczyny uniewinnienia oskarżonych mimo jednoznacznego ustalenia faktu zbrodni. Autor pokazuje mechanizmy prawne i dowodowe, które doprowadziły do takiego rozstrzygnięcia, oraz zestawia proces monachijski z równoległym postępowaniem przed sądem w Mannheim, zakończonym wyrokami skazującymi.
Artykuł stanowi element upowszechniania wyników badań prowadzonych w ramach projektu „Zbrodnie (nie)osądzone. Organy ścigania i wymiar sprawiedliwości RFN wobec zbrodni niemieckich w Polsce (1939–1945)” (NPRH/F/SN/0038/2024/13). Projekt dofinansowany ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Edukacji i Nauki w ramach Programu „Narodowy Program Rozwoju Humanistyki”.
Zobacz także
- O Stefanii Wilczyńskiej, jej wyborach i odpowiedzialności. Fotorelacja z wykładu dr Agnieszki Witkowskiej-Krych i koncertu harfowego
Aktualności
O Stefanii Wilczyńskiej, jej wyborach i odpowiedzialności. Fotorelacja z wykładu dr Agnieszki Witkowskiej-Krych i koncertu harfowego
Za nami kolejne spotkanie z cyklu „Blask i Ból”, które zgromadziło uczestników wokół niezwykłej historii i pięknej muzyki.
- [Wideo] Archiwa jako źródło danych dla nowych technologii – spotkanie z cyklu „Twierdza Archiwum”
Aktualności
[Wideo] Archiwa jako źródło danych dla nowych technologii – spotkanie z cyklu „Twierdza Archiwum”
Uczestnicy spotkania dyskutowali o szansach i zagrożeniach związanych z dostępem sztucznej inteligencji do zasobów archiwalnych. Rozmowa koncentrowała się wokół trzech kluczowych pojęć: pamięci, prawa i przyszłości.
- „Ja zostanę, wszyscy nie mogą stąd wyjechać…” – relacja z wykładu Aleksandry Kaiper-Miszułowicz i koncertu muzyki poważnej [foto]
Aktualności
„Ja zostanę, wszyscy nie mogą stąd wyjechać…” – relacja z wykładu Aleksandry Kaiper-Miszułowicz i koncertu muzyki poważnej [foto]
Dlaczego po wojnie rotmistrz Witold Pilecki zdecydował się wrócić do kraju, mimo ogromnego ryzyka? Jak wyglądała jego działalność konspiracyjna po 1945 roku i co doprowadziło do aresztowania jednego z największych bohaterów polskiego podziemia?
- Andrzej Poczobut honorowym gościem gali „Pamięć miejsca, miejsca pamięci”
Aktualności
Andrzej Poczobut honorowym gościem gali „Pamięć miejsca, miejsca pamięci”
– Ci ludzie, którzy przeszli doświadczenie walki z obydwoma totalitaryzmami, już nie mogą opowiedzieć swojej historii. Została po nich pamięć. I właśnie dlatego, żeby pamiętano o nas, my powinniśmy pamiętać o tych, którzy byli przed nami - powiedział Andrzej Poczobut do zgromadzonych na uroczystej gali.
- Finał I edycji projektu edukacyjnego „Pamięć miejsca, miejsca pamięci"
Aktualności
Finał I edycji projektu edukacyjnego „Pamięć miejsca, miejsca pamięci"
Dziś w warszawskiej siedzibie Instytutu podsumowaliśmy kilka miesięcy wytężonej pracy 39 grup projektowych z całej Polski. Gościem honorowym wydarzenia był Andrzej Poczobut.
- Monografia Wydawnictwa Instytutu Pileckiego z prestiżową nagrodą Homo-Verbum-Locus
Aktualności
Monografia Wydawnictwa Instytutu Pileckiego z prestiżową nagrodą Homo-Verbum-Locus
Książka dr Joanny Nikel „Terror niemiecki w powiecie Mińsk Mazowiecki 1939–1944. Wojna i rozliczenia”, opublikowana nakładem Wydawnictwa Instytutu Pileckiego, wygrała drugą edycję Konkursu Homo-Verbum-Locus. Spośród finałowej piątki nominowanych tytułów publikacja ta otrzymała najwyższe uznanie jury konkursowego.
- Czego Niemcy uczą się o polskiej historii? Relacja ze spotkania cyklu „Berlin w Warszawie” [wideo]
Aktualności
Czego Niemcy uczą się o polskiej historii? Relacja ze spotkania cyklu „Berlin w Warszawie” [wideo]
Czego młodzi Niemcy mogą dowiedzieć się o historii Polski – zarówno w szkole, jak i poza nią? To pytanie stanowiło oś dyskusji podczas kolejnego spotkania z cyklu „Berlin w Warszawie”. Uczestnicy debatowali nad obecnością i sposobem prezentowania historii Polski oraz niemieckiej okupacji w niemieckim systemie edukacji i nie tylko.
- Brytyjski „The Times”: Hanna Radziejowska i Eva Yakubovska o sowieckich pomnikach w Berlinie
Aktualności
Brytyjski „The Times”: Hanna Radziejowska i Eva Yakubovska o sowieckich pomnikach w Berlinie
5 czerwca 2026 r. na łamach brytyjskiego „The Times” – zarówno w wersji internetowej, jak i w skróconej formie drukowanej – ukazała się rozmowa Elisabeth Rushton z Hanną Radziejowską i Evą Yakubovską poświęcona kontrowersjom wokół sowieckich pomników w Berlinie.
- Prof. Markowski dla Onet.pl: Ukraina może się obawiać, jak to wszystko zostanie odkryte
Aktualności
Prof. Markowski dla Onet.pl: Ukraina może się obawiać, jak to wszystko zostanie odkryte
— Po stronie ukraińskiej jest obawa przed pokazywaniem fotografii dołów śmierci z polskimi ofiarami tamtej zbrodni. To są pola śmierci — komentuje w rozmowie z Onetem prof. Damian Markowski z Instytutu Pileckiego, po tym jak prezydent Wołodymyr Zełenski podjął decyzję o uhonorowaniu Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA).
- Książka wydana przez Instytut Pileckiego nagrodzona w prestiżowym Konkursie ACADEMIA 2026!
Aktualności
Książka wydana przez Instytut Pileckiego nagrodzona w prestiżowym Konkursie ACADEMIA 2026!
„Korespondencja Poselstwa Rzeczypospolitej Polskiej w Bernie, t. III. 1943” w opracowaniu Aleksandry Kmak-Pamirskiej i Barbary Świtalskiej-Starzeńskiej została wyróżniona w 19. edycji Konkursu na najlepszą książkę akademicką i naukową ACADEMIA 2026.
- „Instytut Pileckiego bierze pod lupę niemieckie podręczniki do historii” | Marek Kozubal w „Rzeczpospolitej”
Aktualności
„Instytut Pileckiego bierze pod lupę niemieckie podręczniki do historii” | Marek Kozubal w „Rzeczpospolitej”
Jaką opowieść o Polsce otrzymują młodzi Niemcy: od tragicznego roku 1939 i brutalnej okupacji, przez dylematy granic, aż po współczesne problemy? Co dla niemieckiego odbiorcy jest oczywistością, a w Polsce wciąż budzi sprzeciw lub poczucie zniekształcenia historii? - Marek Kozubal zaprasza na kolejną debatę "Berlin w Warszawie" na łamach "Rzeczpospolitej".
- „Moje miejsce na ziemi” | Wystawa prac powstałych podczas pleneru malarskiego Festiwalu Pileckiego
Aktualności
„Moje miejsce na ziemi” | Wystawa prac powstałych podczas pleneru malarskiego Festiwalu Pileckiego
Do 9 czerwca w foyer Instytutu Pileckiego przy ul. Siennej w Warszawie można oglądać wystawę prac powstałych podczas pleneru malarskiego „Moje miejsce na ziemi”, zorganizowanego w ramach Festiwalu Pileckiego z okazji 125. rocznicy urodzin Witolda Pileckiego.