„Zamelduj, gdzie trzeba, że rozkaz wykonałem” | Mija 86 lat od rozpoczęcia misji Witolda Pileckiego w Auschwitz - Instytut Pileckiego
18.09.2026 (PT)
„Zamelduj, gdzie trzeba, że rozkaz wykonałem” | Mija 86 lat od rozpoczęcia misji Witolda Pileckiego w Auschwitz
19 września 1940 roku Witold Pilecki celowo dał się schwytać w łapance na warszawskim Żoliborzu, z zamiarem przedostania się do niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz.
Latem 1940 roku kierownictwo polskiej konspiracji poszukiwało możliwości zdobycia informacji na temat istoty i funkcjonowania obozu założonego przez Niemców w Oświęcimiu, który znajdował się na ziemiach wcielonych bezpośrednio do Rzeszy po agresji niemieckiej na Polskę we wrześniu 1939 roku. W trakcie rozmów dotyczących infiltracji obozu pojawiła się kandydatura Witolda Pileckiego jako jedynego oficera, który mógłby tego dokonać. Nie oznaczało to jednak, że Pilecki został zmuszony do wykonania tej misji. Decyzja o przedostaniu się do obozu, wypływająca z zapotrzebowania polskiego podziemia, finalnie należała do niego.
Misja Pileckiego rozpoczęła się 19 września 1940 roku na warszawskim Żoliborzu, kiedy pozwolił się aresztować w łapance organizowanej przez Niemców. Przebywał wówczas w mieszkaniu swojej szwagierki, Eleonory Ostrowskiej, przy al. Wojska Polskiego 40 lok. 7. Jej syn, Andrzej Marek Ostrowski, tak po latach wspominał to wydarzenie:
„Panie Janie, tym razem nie skorzystam”
„19 września 1940 roku wuj nocował w naszym mieszkaniu. We wczesnych godzinach porannych przybiega dozorca, pan Jan Kiliański, i mówi: <>. Wuj odmówił i powiedział: <>. Po kilkunastu minutach (dozorca – przyp. red.) znowu przybiega i mówi: <>. Również wuj odmówił. Nie minęło dużo czasu, walenie do drzwi. Mama poszła otworzyć, wuj był ze mną w pokoju. Po otwarciu drzwi mama usłyszała pytanie, czy tu są jacyś mężczyźni. W tym czasie wuj pożegnał się ze mną, podszedł do mundurowych i pyta, o co chodzi. Nie wyjaśniając, zabrali go, ale on był przygotowany już, że będzie aresztowany, także psychicznie i fizycznie, nawet miał ze sobą szczoteczkę do zębów”.
Przed wyprowadzeniem z mieszkania Pilecki zdążył szepnąć Eleonorze Ostrowskiej: „zamelduj gdzie trzeba, że rozkaz wykonałem”.
Tego samego dnia, wraz z innymi aresztowanymi, został przewieziony do budynku koszar przy ul. Szwoleżerów w Warszawie. Po dwóch dniach więźniów skierowano na dworzec kolejowy, gdzie czekały na nich wagony towarowe, którymi przetransportowano ich do KL Auschwitz.
Do obozu dotarli w nocy z 21 na 22 września. Witold Pilecki posługiwał się fałszywymi dokumentami wystawionymi na nazwisko Tomasza Serafińskiego.
Moment przyjazdu tak zapisał później we wspomnieniach: „Około 10 wieczór (godzina 22-ga) pociąg się zatrzymał w jakimś miejscu i dalej już nie ruszył. Słychać było krzyki, wrzask, otwieranie wagonów, ujadanie psów. To miejsce we wspomnieniach moich nazwałbym momentem, w którym kończyłem ze wszystkim, co było dotychczas na ziemi, i zaczynałem coś, co było chyba gdzieś poza nią”.
W obozie otrzymał numer 4859. Podczas ponad dwóch i pół rocznego pobytu w obozie, pomimo panującego tam terroru, Pilecki stworzył tajną siatkę konspiracyjną, angażującą setki więźniów. Organizacja zajmowała się zdobywaniem informacji o sytuacji w obozie i przekazywaniem ich na zewnątrz, tworzyła też system samopomocy więźniów m. in. przez zdobywanie lekarstw i żywności, czy kierowanie do lżejszych prac. Jednak jej nadrzędnym celem przygotowywanie więźniów do wywołania powstania na terenie obozu.
Od początku pobytu w Auschwitz Pilecki zbierał informacje o popełnianych tam zbrodniach i panujących warunkach. Pierwszy meldunek przekazał do Warszawy już w październiku 1940 roku, a następnie regularnie wysyłał kolejne. Informacje dotyczące Auschwitz, a później również Auschwitz-Birkenau, były przekazywane z Warszawy polskim strukturom państwowym na Zachodzie, a następnie aliantom.
Po dwóch latach i siedmiu miesiącach podjął decyzję o ucieczce z obozu. W nocy z 26 na 27 kwietnia 1943 roku zbiegł z KL Auschwitz wraz z Edwardem Ciesielskim i Janem Redzejem.
Po ucieczce spisał relację ze swojego pobytu w obozie w „Raporcie Witolda”.
Zobacz także
- Instytut Pileckiego w Nowym Jorku | Seminarium poświęcone pamięci o Holokauście
Aktualności
Instytut Pileckiego w Nowym Jorku | Seminarium poświęcone pamięci o Holokauście
W dniach 8–9 września dyrektor Instytutu Pileckiego Karol Madaj odbył w Nowym Jorku szereg ważnych spotkań dotyczących rozwoju działalności Instytutu w Stanach Zjednoczonych oraz upowszechniania wiedzy o polskiej historii i dziedzictwie Witolda Pileckiego.
- Instytut Pileckiego i Fundacja Brama Cukermana łączą siły na rzecz edukacji i dialogu polsko-izraelskiego
Aktualności
Instytut Pileckiego i Fundacja Brama Cukermana łączą siły na rzecz edukacji i dialogu polsko-izraelskiego
Dyrektor Instytutu Solidarności i Męstwa im. rtm. Witolda Pileckiego Karol Madaj oraz Prezeska Zarządu Fundacji „Brama Cukermana” Karolina Jakoweńko podpisali list intencyjny o współpracy. Porozumienie otwiera drogę do realizacji wspólnych przedsięwzięć badawczych, edukacyjnych, wystawienniczych oraz multimedialnych.
- Sowiecka Azja Centralna – podsumowanie międzynarodowej konferencji w Instytucie Pileckiego [FOTO]
Aktualności
Sowiecka Azja Centralna – podsumowanie międzynarodowej konferencji w Instytucie Pileckiego [FOTO]
Trzy dni, kilkadziesiąt wystąpień i badacze z Polski oraz zagranicy – tak w skrócie można podsumować międzynarodową konferencję naukową, która odbyła się w dniach 2–4 września w Instytucie Pileckiego Warszawie.
- Nieznane wspomnienia niemieckiego urzędnika z okupowanej Polski trafiły do Instytutu Pileckiego
Aktualności
Nieznane wspomnienia niemieckiego urzędnika z okupowanej Polski trafiły do Instytutu Pileckiego
Do zbiorów archiwum Instytutu Pileckiego trafił wyjątkowy dokument: niepublikowane dotąd i nieznane wspomnienia niemieckiego urzędnika, który podczas II wojny światowej pracował w administracji cywilnej Generalnego Gubernatorstwa.
- Zło wpisane w codzienność | Dr Joanna Nikel komentuje wspomnienia niemieckiego urzędnika z pobytu w Generalnym Gubernatorstwie
Aktualności
Zło wpisane w codzienność | Dr Joanna Nikel komentuje wspomnienia niemieckiego urzędnika z pobytu w Generalnym Gubernatorstwie
„Rzadko zdarza się, by do zbiorów archiwalnych trafiał dokument, w którym głos samego funkcjonariusza aparatu okupacyjnego — spisany bez intencji oskarżenia, a wręcz z pozycji poczucia własnej normalności — staje się jednym z najbardziej wymownych świadectw zbrodniczości systemu, któremu służył” – pisze dr Joanna Nikel w pierwszym komentarzu do otrzymanych przez Instytut Pileckiego materiałów.
- Znamy nominowanych do Międzynarodowej Nagrody Pileckiego 2026!
Aktualności
Znamy nominowanych do Międzynarodowej Nagrody Pileckiego 2026!
W sobotę 5 września na Jesiennych Targach Książki w Warszawie Instytut Pileckiego ogłosił tytuły i autorów 14 książek nominowanych do tegorocznej Międzynarodowej Nagrody im. Witolda Pileckiego.
- „Gra w wojnę. Czy planszówka może opowiedzieć trudną historię?” | Debata w Muzeum II Wojny Światowej
Aktualności
„Gra w wojnę. Czy planszówka może opowiedzieć trudną historię?” | Debata w Muzeum II Wojny Światowej
„Gra w wojnę. Czy planszówka może opowiedzieć trudną historię?” Debata pod takim tytułem odbędzie się 12 września w Gdańsku. Weźmie w niej udział m.in. Karol Madaj, dyrektor Instytutu Pileckiego, który jest autorem edukacyjnych gier planszowych.
- Przetrwać noc za dnia. Pieśnią i Słowem ku pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej
Aktualności
Przetrwać noc za dnia. Pieśnią i Słowem ku pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej
Jak pamiętać o tych, których los wciąż pozostaje nie w pełni poznany? 4 września spotkamy się w Pokamedulskim Klasztorze w Wigrach, by poprzez słowo, muzykę i wspólną modlitwę oddać hołd Ofiarom Obławy Augustowskiej.
- Nowy Jork | Wystawa „Między życiem a śmiercią: historie pomocy w czasie Zagłady”
Aktualności
Nowy Jork | Wystawa „Między życiem a śmiercią: historie pomocy w czasie Zagłady”
Do 29 października w Instytucie Pileckiego w Nowym Jorku można oglądać wystawę o ludziach, którzy ryzykowali własne życie, aby ratować Żydów podczas Holokaustu – oraz tych, którzy przeżyli dzięki ich odwadze.
- Sowieckie dziedzictwo Azji Centralnej oczami polskich reportażystów
Aktualności
Sowieckie dziedzictwo Azji Centralnej oczami polskich reportażystów
W ostatnich latach nakładem Wydawnictwa Czarne ukazały się trzy wybitne reportaże mierzące się z sowieckim dziedzictwem Azji Centralnej. O tym, jak postsowieckie dziedzictwo wpływa na współczesny Kazachstan i Kirgistan, dlaczego ślady totalitaryzmów bywają nieoczywiste oraz czym ta historia inspiruje współczesnych reportażystów, porozmawiają autorzy książek: Wojciech Górecki, Joanna Czeczott, Emilia Sułek oraz krytyczka literacka Aurelia Szwajkowska (Uniwersytet Rzeszowski). Spotkanie poprowadzi dr Dmitrij Panto – historyk, który dzieciństwo i młodość spędził w północnym Kazachstanie.
- „Sowiecka Azja Centralna jako totalitarne laboratorium” - konferencja naukowa
Aktualności
„Sowiecka Azja Centralna jako totalitarne laboratorium” - konferencja naukowa
Międzynarodowa konferencja naukowa „Sowiecka Azja Centralna jako totalitarne laboratorium” organizowana w dniach 2-4 września przez Instytut Pileckiego w Warszawie jest pierwszym w Polsce przedsięwzięciem podsumowującym interdyscyplinarne badania nad sowiecką Azją Centralną w XX wieku – regionem o wyjątkowo skomplikowanej historii totalitaryzmu, o dramatycznych doświadczeniach ludności poddawanej masowym represjom i przymusowym deportacjom, w tym ludności polskiej.
- Instytut Pileckiego uczcił pamięć obrońców Polski we wrześniu i październiku 1939 roku
Aktualności
Instytut Pileckiego uczcił pamięć obrońców Polski we wrześniu i październiku 1939 roku
W 87. rocznicę wybuchu II wojny światowej przedstawiciele Instytutu Pileckiego wzięli udział w uroczystościach upamiętniających obrońców Ojczyzny oraz cywilne ofiary niemieckiej agresji. Kwiaty złożono zarówno podczas ogólnopolskich obchodów na Westerplatte, jak i lokalnych miejscach pamięci w Warszawie.