„Zamelduj, gdzie trzeba, że rozkaz wykonałem” | Mija 86 lat od rozpoczęcia misji Witolda Pileckiego w Auschwitz - Instytut Pileckiego
18.09.2026 (PT)
„Zamelduj, gdzie trzeba, że rozkaz wykonałem” | Mija 86 lat od rozpoczęcia misji Witolda Pileckiego w Auschwitz
19 września 1940 roku Witold Pilecki celowo dał się schwytać w łapance na warszawskim Żoliborzu, z zamiarem przedostania się do niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz.
Latem 1940 roku kierownictwo polskiej konspiracji poszukiwało możliwości zdobycia informacji na temat istoty i funkcjonowania obozu założonego przez Niemców w Oświęcimiu, który znajdował się na ziemiach wcielonych bezpośrednio do Rzeszy po agresji niemieckiej na Polskę we wrześniu 1939 roku. W trakcie rozmów dotyczących infiltracji obozu pojawiła się kandydatura Witolda Pileckiego jako jedynego oficera, który mógłby tego dokonać. Nie oznaczało to jednak, że Pilecki został zmuszony do wykonania tej misji. Decyzja o przedostaniu się do obozu, wypływająca z zapotrzebowania polskiego podziemia, finalnie należała do niego.
Misja Pileckiego rozpoczęła się 19 września 1940 roku na warszawskim Żoliborzu, kiedy pozwolił się aresztować w łapance organizowanej przez Niemców. Przebywał wówczas w mieszkaniu swojej szwagierki, Eleonory Ostrowskiej, przy al. Wojska Polskiego 40 lok. 7. Jej syn, Andrzej Marek Ostrowski, tak po latach wspominał to wydarzenie:
„Panie Janie, tym razem nie skorzystam”
19 września 1940 roku wuj nocował w naszym mieszkaniu. We wczesnych godzinach porannych przybiega dozorca, pan Jan Kiliański, i mówi: „Panie Witoldzie, Niemcy otaczają kwartał naszych domów, będą wygarniać mężczyzn! Mamy doskonałą skrytkę w kotłowni, proszę się przygotować, będzie pan bezpieczny”. Wuj odmówił i powiedział: „Panie Janie, tym razem nie skorzystam”. Po kilkunastu minutach (dozorca – przyp. red.) znowu przybiega i mówi: „Ostatnia szansa, już do naszego domu się zbliżają!”. Również wuj odmówił. Nie minęło dużo czasu, walenie do drzwi. Mama poszła otworzyć, wuj był ze mną w pokoju. Po otwarciu drzwi mama usłyszała pytanie, czy tu są jacyś mężczyźni. W tym czasie wuj pożegnał się ze mną, podszedł do mundurowych i pyta, o co chodzi. Nie wyjaśniając, zabrali go, ale on był przygotowany już, że będzie aresztowany, także psychicznie i fizycznie, nawet miał ze sobą szczoteczkę do zębów.
Przed wyprowadzeniem z mieszkania Pilecki zdążył szepnąć Eleonorze Ostrowskiej: „zamelduj gdzie trzeba, że rozkaz wykonałem”.
Tego samego dnia, wraz z innymi aresztowanymi, został przewieziony do budynku koszar przy ul. Szwoleżerów w Warszawie. Po dwóch dniach więźniów skierowano na dworzec kolejowy, gdzie czekały na nich wagony towarowe, którymi przetransportowano ich do KL Auschwitz.
Do obozu dotarli w nocy z 21 na 22 września. Witold Pilecki posługiwał się fałszywymi dokumentami wystawionymi na nazwisko Tomasza Serafińskiego.
Moment przyjazdu tak zapisał później we wspomnieniach: „Około 10 wieczór (godzina 22-ga) pociąg się zatrzymał w jakimś miejscu i dalej już nie ruszył. Słychać było krzyki, wrzask, otwieranie wagonów, ujadanie psów. To miejsce we wspomnieniach moich nazwałbym momentem, w którym kończyłem ze wszystkim, co było dotychczas na ziemi, i zaczynałem coś, co było chyba gdzieś poza nią”.
W obozie otrzymał numer 4859. Podczas ponad dwóch i pół rocznego pobytu w obozie, pomimo panującego tam terroru, Pilecki stworzył tajną siatkę konspiracyjną, angażującą setki więźniów. Organizacja zajmowała się zdobywaniem informacji o sytuacji w obozie i przekazywaniem ich na zewnątrz, tworzyła też system samopomocy więźniów m. in. przez zdobywanie lekarstw i żywności, czy kierowanie do lżejszych prac. Jednak jej nadrzędnym celem przygotowywanie więźniów do wywołania powstania na terenie obozu.
Od początku pobytu w Auschwitz Pilecki zbierał informacje o popełnianych tam zbrodniach i panujących warunkach. Pierwszy meldunek przekazał do Warszawy już w październiku 1940 roku, a następnie regularnie wysyłał kolejne. Informacje dotyczące Auschwitz, a później również Auschwitz-Birkenau, były przekazywane z Warszawy polskim strukturom państwowym na Zachodzie, a następnie aliantom.
Po dwóch latach i siedmiu miesiącach podjął decyzję o ucieczce z obozu. W nocy z 26 na 27 kwietnia 1943 roku zbiegł z KL Auschwitz wraz z Edwardem Ciesielskim i Janem Redzejem.
Po ucieczce spisał relację ze swojego pobytu w obozie w „Raporcie Witolda”.
Zobacz także
- Zapraszamy do udziału w 2. edycji projektu „Pamięć miejsca, miejsca pamięci”
Aktualności
Zapraszamy do udziału w 2. edycji projektu „Pamięć miejsca, miejsca pamięci”
Ruszył nabór do drugiej edycji ogólnopolskiego projektu edukacyjno-historycznego Instytutu Pileckiego.
- 86. rocznica zamknięcia granic getta warszawskiego – uroczystość przy ul. Siennej
Aktualności
86. rocznica zamknięcia granic getta warszawskiego – uroczystość przy ul. Siennej
16 listopada 2026 roku przy zachowanym fragmencie muru getta na terenie XII Liceum Ogólnokształcącego im. Henryka Sienkiewicza (ul. Sienna 53 w Warszawie) odbyła się ceremonia upamiętniająca 86. rocznicę zamknięcia granic getta warszawskiego. W wydarzeniu wziął udział dyrektor Instytutu Pileckiego Karol Madaj.
- Liderzy Polonii 2026 w Instytucie Pileckiego - edukacja historyczna i ochrona dziedzictwa
Aktualności
Liderzy Polonii 2026 w Instytucie Pileckiego - edukacja historyczna i ochrona dziedzictwa
12 listopada 2026 roku w warszawskiej siedzibie Instytutu Pileckiego przy ul. Siennej odbyła się wizyta studyjna uczestników projektu „Liderzy Polonii 2026”. Blisko 40 działaczy i przedstawicieli organizacji polonijnych z całego świata poznało nasze narzędzia dokumentowania historii XX wieku oraz dobre praktyki w zakresie edukacji historycznej.
- Instytut Pileckiego na festiwalu „Wspólna Niepodległa” 2026 – relacja i wyniki symulacji wyborów z 1919 roku
Aktualności
Instytut Pileckiego na festiwalu „Wspólna Niepodległa” 2026 – relacja i wyniki symulacji wyborów z 1919 roku
11 listopada 2026 roku Instytut Pileckiego uczestniczył jako partner w festiwalu „Wspólna Niepodległa” w Warszawie, organizowanym przez Muzeum Historii Polski z okazji Narodowego Święta Niepodległości. Odwiedzający Cytadelę Warszawską oraz Krakowskie Przedmieście wzięli udział w grze terenowej, pokazach rekonstrukcji historycznej Armii Ochotniczej z 1920 roku, seansach filmowych, badaniach archiwalnych w bazie „Zapisy Terroru” oraz symulacji wyborów do Sejmu Ustawodawczego z 1919 roku, w której zwyciężyła Irena Kosmowska (52 głosy).
- Pierwsze kobiety w Sejmie. Wybory na festiwalu Wspólna Niepodległa
Aktualności
Pierwsze kobiety w Sejmie. Wybory na festiwalu Wspólna Niepodległa
W 108. rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości w Galerii Instytutu w Domu Bez Kantów Instytut Pileckiego zorganizował niezwykłe wybory.
- Debata wokół monografii „Głuchoniemcy w historii i kulturze Karpat”
Aktualności
Debata wokół monografii „Głuchoniemcy w historii i kulturze Karpat”
4 listopada w Instytucie Pileckiego odbyła się debata towarzysząca premierze dwutomowej monografii „Głuchoniemcy w historii i kulturze Karpat”, opublikowanej we wrześniu 2026 r. nakładem Wydawnictw Uniwersytetu Warszawskiego.
- Niemieccy edukatorzy w Warszawie. Za nami „Public History Lab 2026”
Aktualności
Niemieccy edukatorzy w Warszawie. Za nami „Public History Lab 2026”
W dniach 26–30 października 2026 roku w ramach „Public History Lab 2026” grupa nauczycieli, edukatorów, studentów i doktorantów z Niemiec poznawała w Warszawie polską perspektywę na wydarzenia II wojny światowej.
- Sylwetki nagrodzonych medalem „Virtus et Fraternitas” na wystawie przed galerią Kordegarda w Warszawie
Aktualności
Sylwetki nagrodzonych medalem „Virtus et Fraternitas” na wystawie przed galerią Kordegarda w Warszawie
29 października 2026 roku na Krakowskim Przedmieściu w Warszawie odbyło się uroczyste otwarcie plenerowej ekspozycji „Odznaczeni Medalem Virtus et Fraternitas 2026”. Wydarzenie przypomina postaci tegorocznych laureatów Medalu – osób, które w najciemniejszych momentach XX wieku wykazały się wyjątkową odwagą, solidarnością i człowieczeństwem, niosąc ratunek polskim obywatelom.
- Medal „Virtus et Fraternitas” wręczony w Belwederze
Aktualności
Medal „Virtus et Fraternitas” wręczony w Belwederze
Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej odznaczył medalem „Virtus et Fraternitas” 18 osób z 7 krajów: Czech, Japonii, Norwegii, Nowej Zelandii, Ukrainy, Węgier i Polski.
- Oblicze zbrodni. Życie i śmierć Romana Szuchewycza | dr. hab. Damian Markowski
Aktualności
Oblicze zbrodni. Życie i śmierć Romana Szuchewycza | dr. hab. Damian Markowski
W związku z niedawną decyzją Lwowskiej Rady Obwodowej o ogłoszeniu roku 2027 Rokiem Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA), jej dowódcy Romana Szuchewycza oraz działacza Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN) Ołeha Olżycza, publikujemy artykuł dr. hab. Damiana Markowskiego, profesora Instytutu Pileckiego, przypominający kluczowe fakty z życia i działalności dowódcy UPA.
- The Second International Congress of the Pilecki Institute: A recap
Aktualności
The Second International Congress of the Pilecki Institute: A recap
Congress “Embracing the New, Preserving the Old: Studying Fascism, Communism, and Totalitarianism in the 2020s” took place on October 14 and 15, 2026 – two packed days of stimulating papers, keynote events, debates and discussions.
- Ekspert IP: Oto „Nachtigall”, batalion, w którym służył dowódca UPA
Aktualności
Ekspert IP: Oto „Nachtigall”, batalion, w którym służył dowódca UPA
W związku z powracającą w przestrzeni publicznej dyskusją na temat batalionu „Nachtigall”, dr hab. Tomasz Chinciński, profesor Instytutu Pileckiego, przypomina kluczowe fakty ustalone przez historyków.