Rocznica dekonspiracji bunkra „Krysia”. Uroczystości w Warszawie - Instytut Pileckiego
Rocznica dekonspiracji bunkra „Krysia”. Uroczystości w Warszawie
82 lata temu doszło do dekonspiracji bunkra „Krysia”. W związku z przypadającą 7 marca rocznicą, na terenie Dzielnicy Ochota m. st. Warszawy, przy tablicy pamiątkowej pod adresem ul. Grójecka 77, odbyły uroczystości upamiętniające te wydarzenia.
– To, że tu jesteśmy tak licznie zgromadzeni – ważne instytucje pamięci oraz władze i mieszkańcy dzielnicy Warszawy – pokazuje, że to, co tutaj dziś upamiętniamy, jest ważne dla Polski. Pamiętamy i o rodzinie Wolskich, o Mieczysławie Wolskim, jego pomysłowości i poświęceniu, a także tym, że poświęcił życie w obronie innych. Pamiętamy też o wszystkich tych, którzy mieszkali w bunkrze i którzy w jakiś sposób reprezentują liczną społeczność żydowską, która próbowała nie tylko przetrwać Zagładę, ale i ocalić swoje człowieczeństwo. – powiedział Karol Madaj p.o. dyrektora IP. Jak dodał, najbardziej znamienna w tej historii jest dla niego postawa Emanuela Ringelbluma, który cały czas pisał, dokumentował i poprzez pracę historyka chciał zachować nie tylko sens swojego istnienia, lecz także wiedzę dla potomnych. – To jest niezwykle ważne. Dlatego mając świadomość wagi tego wydarzenia i istniejącego upamiętnienia, mamy nadzieję, że uda się zrobić coś więcej. Mogę powiedzieć ze swojej strony, że wysłaliśmy wniosek do Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego o przyznanie środków na upamiętnienie właśnie tego miejsca i opracowanie ścieżki edukacyjnej. Mam nadzieję, że wspólnie z Dzielnicą m. st. Ochoty w końcu uda nam się doprowadzić do zrealizowania tego projektu – dodał Karol Madaj.
– Wspaniale, że to upamiętnienie w ogóle jest, bo bardzo wiele historii nie ma przecież żadnego upamiętnienia i może zniknąć z pamięci potomnych. I o to walczą i o to zabiegają obecne tu instytucje jak Instytut Pileckiego, Instytut Pamięci Narodowej, Muzeum Getta Warszawskiego, ale też inne instytucje pamięci – podkreślił Karol Madaj.
Uczestnicy uroczystości
W uroczystościach uczestniczyli m. in.: Piotr Krasnodębski – Burmistrz Dzielnicy Ochota m. st. Warszawy, Katarzyna Person-Wooddin – Dyrektorka Muzeum Getta Warszawskiego, Karol Madaj – p.o. Dyrektora Instytutu Pileckiego, Zbigniew Siedlewski – Zastępca Dyrektora Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w Warszawie, Radni Rady Seniorów Dzielnicy Ochota oraz Radni Młodzieżowej Rady Dzielnicy Ochota. Na miejscu była również pani Katarzyna Kasperek-Walewska, prawnuczka Małgorzaty Wolskiej.
Tragiczna historia kryjówki
„Krysia” to skrót od słowa kryjówka. W latach 1942–1944 ukrywało się w niej około 40 Żydów. Było to pomieszczenie na planie prostokąta o powierzchni prawie 30 metrów kwadratowych na terenie posesji rodziny Wolskich przy ul. Grójeckiej 81 w Warszawie. Najbardziej znanym lokatorem bunkra był historyk i aktywista Emanuel Ringelblum, twórca podziemnego Archiwum Getta Warszawskiego. Ukrywał się w „Krysi” wraz z żoną Judytą i synem Urim. Emanuel Rongelblum został rozstrzelany 10 marca 1944 roku w ruinach getta warszawskiego.
Bezpośrednimi opiekunami kryjówki byli Mieczysław Wolski i jego kilkunastoletni siostrzeniec – Janusz Wysocki. Wspierali ich pozostali członkowie rodziny Wolskich, zapewniali ukrywającym żywność oraz opiekę medyczną.
7 marca 1944 roku na teren posesji Wolskich przybyli niemieccy żandarmi w towarzystwie granatowych policjantów. Dowiedzieli się o kryjówce, najpewniej wskutek donosu. Według różnych hipotez mogła to być odtrącona dziewczyna Wolskiego, funkcjonariusz granatowej policji albo lokalny konfident. Strzałami zmuszono ukrywających się do opuszczenia kryjówki. Mieszkańcy bunkra wraz z Wolskim i Wysockim zostali zabrani na Pawiak.
Poddany brutalnym przesłuchaniom Wolski nie wydał pozostałych członków rodziny. Prawdopodobnie kilka dni później ofiary zostały rozstrzelane na terenie getta. Nieznane jest miejsce ich pochówku. Na terenie dawnej kryjówki, jako jedyna pozostałość rozległego ogrodu Wolskich, wciąż rośnie stara grusza – niemy świadek tamtej historii. Mieczysław, Małgorzata, Halina i Wanda Wolscy oraz Janusz Wysocki zostali w 1989 roku uhonorowani tytułem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata.
Zobacz także
- 13 kwietnia | Dzień Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej
Aktualności
13 kwietnia | Dzień Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej
13 kwietnia 1943 r. niemieckie radio nadało komunikat o odkryciu masowych grobów polskich oficerów w Lesie Katyńskim.
- Do redakcji tygodnika „Zorza” | 112 listów rodzin katyńskich (Archiwum Instytutu Pileckiego)
Aktualności
Do redakcji tygodnika „Zorza” | 112 listów rodzin katyńskich (Archiwum Instytutu Pileckiego)
Z okazji 86 rocznicy Zbrodni Katyńskiej polecamy Państwa uwadze zbiór listów rodzin ofiar mordu katyńskiego. Była to odpowiedź na apel opublikowany w tygodniku „Zorza” o pomoc w celu sporządzenia wykazu zamordowanych. 112 z tych listów jest dostępnych w internetowej bazie Instytutu Pileckiego Zapisyterroru.pl.
- Nowa Kapituła Nagrody Pileckiego powołana
Aktualności
Nowa Kapituła Nagrody Pileckiego powołana
Na podstawie Regulaminu Konkursu oraz Regulaminu Prac Kapituły p.o. Dyrektora Instytutu Pileckiego Karol Madaj 1 kwietnia 2026 roku powołał Kapitułę Międzynarodowej Nagrody im. Witolda Pileckiego szóstej edycji Konkursu. Skład ośmioosobowej Kapituły obejmuje troje członków stałych, będących przedstawicielami Rodziny Pileckich, Instytutu Pileckiego oraz Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau, a także członków powoływanych każdorazowo pisemną decyzją Dyrektora Instytutu.
- „Przed eksterminacją…” Kolejne spotkanie w cyklu BLASK I BÓL
Aktualności
„Przed eksterminacją…” Kolejne spotkanie w cyklu BLASK I BÓL
Jak wyglądała codzienność polskich wojskowych, którzy dostali się do sowieckiej niewoli w wyniku przegranej wojny obronnej 1939 roku? Jakich metod użyli sowieci, aby spróbować przeciągnąć na swoją stronę polskich oficerów? Dlaczego czterystu z nich uniknęło kaźni z rąk NKWD? Odpowiedzi na te i wiele innych pytań padły podczas wydarzenia zorganizowanego w naszym nowym cyklu.
- Kwiecień w Instytucie Pileckiego. Harmonogram wydarzeń
Aktualności
Kwiecień w Instytucie Pileckiego. Harmonogram wydarzeń
Zachęcamy do zapoznania się z harmonogramem naszych działań na najbliższe tygodnie. Oto, co Instytut Pileckiego przygotował w kwietniu:
- Rocznica zbrodni dokonanej na rodzinie Domańskich. Zginęli za pomoc Żydom
Aktualności
Rocznica zbrodni dokonanej na rodzinie Domańskich. Zginęli za pomoc Żydom
Mijają 83 lata od zbrodni dokonanej na trzech mieszkańcach Rzążewa na Mazowszu. Zamordowali ich niemieccy żandarmi za pomoc udzieloną Żydom.
- Instytut Pileckiego – zadania ustawowe i ich realizacja | Komunikat
Aktualności
Instytut Pileckiego – zadania ustawowe i ich realizacja | Komunikat
Instytut Pileckiego postanowił ogólnie zapoznać opinię publiczną z podstawami swojego działania w związku z pojawiającymi się w przestrzeni publicznej dyskusjami dotyczącymi finansowania i celów działalności Instytutu Pileckiego. Większość zgłaszanych wątpliwości wynika z nieporozumień dotyczących specyfiki Instytutu Pileckiego, który łączy zadania z różnych obszarów administracji państwowej.
- Spotkanie autorskie wokół książki „Dzieje gospodarcze ziem polskich w latach 1939–1945”
Aktualności
Spotkanie autorskie wokół książki „Dzieje gospodarcze ziem polskich w latach 1939–1945”
– Historia pozbawiona wątku ekonomii, wątku gospodarczego zawsze będzie opowieścią ułomną i niepełną – mówił podczas spotkania prof. Damian Markowski.
- Jak opowiadać o Polakach ratujących Żydów? Debata w Muzeum Niepodległości
Aktualności
Jak opowiadać o Polakach ratujących Żydów? Debata w Muzeum Niepodległości
Debata pt. „Kultura pamięci o Polakach ratujących Żydów”, która odbyła się 27 marca 2026 r. w Muzeum Niepodległości w Warszawie, stanowiła element obchodów III Dni Dziedzictwa Błogosławionej Rodziny Ulmów oraz 10. rocznicy otwarcia wystawy stałej w Muzeum w Markowej.
- Rocznica śmierci Katarzyny i Sebastiana Kazaków. Zginęli za pomoc Żydom
Aktualności
Rocznica śmierci Katarzyny i Sebastiana Kazaków. Zginęli za pomoc Żydom
Mija 83. rocznica zbrodni w Brzózie Królewskiej. Tego dnia w 1943 roku zginęli Katarzyna i Sebastian Kazakowie. Zostali zamordowani przez niemieckich żandarmów za pomoc niesioną Żydom w czasie okupacji. Małżeństwo zostało uhonorowane w ramach programu „Zawołani po Imieniu”.
- Wystawa „Warszawa na nowo” w berlińskim oddziale Instytutu Pileckiego
Aktualności
Wystawa „Warszawa na nowo” w berlińskim oddziale Instytutu Pileckiego
24 marca w berlińskim oddziale Instytutu Pileckiego (IP) odbył się się wernisaż wystawy „Warszawa na nowo. Fotografie reporterskie 1945–1949" przygotowanej we współpracy IP i DSH (Domu Spotkań z Historią). Wystawę można zwiedzać do końca sierpnia 2026 roku.
- Ogłoszenie | Konkurs na stypendia finansowe na badania naukowe pn. „Pochodzenie dóbr kultury utraconych w okresie okupacji niemieckiej w Polsce” (PL, DE)
Aktualności
Ogłoszenie | Konkurs na stypendia finansowe na badania naukowe pn. „Pochodzenie dóbr kultury utraconych w okresie okupacji niemieckiej w Polsce” (PL, DE)
Ogłoszenie o konkursie na stypendia finansowe na badania naukowe w Instytucie Solidarności i Męstwa im. Witolda Pileckiego, oddział zamiejscowy w Berlinie.