Rocznica dekonspiracji bunkra „Krysia”. Uroczystości w Warszawie - Instytut Pileckiego
07.03.2026 (SOB)
Rocznica dekonspiracji bunkra „Krysia”. Uroczystości w Warszawie
82 lata temu doszło do dekonspiracji bunkra „Krysia”. W związku z przypadającą 7 marca rocznicą, na terenie Dzielnicy Ochota m. st. Warszawy, przy tablicy pamiątkowej pod adresem ul. Grójecka 77, odbyły uroczystości upamiętniające te wydarzenia.
– To, że tu jesteśmy tak licznie zgromadzeni – ważne instytucje pamięci oraz władze i mieszkańcy dzielnicy Warszawy – pokazuje, że to, co tutaj dziś upamiętniamy, jest ważne dla Polski. Pamiętamy i o rodzinie Wolskich, o Mieczysławie Wolskim, jego pomysłowości i poświęceniu, a także tym, że poświęcił życie w obronie innych. Pamiętamy też o wszystkich tych, którzy mieszkali w bunkrze i którzy w jakiś sposób reprezentują liczną społeczność żydowską, która próbowała nie tylko przetrwać Zagładę, ale i ocalić swoje człowieczeństwo. – powiedział Karol Madaj p.o. dyrektora IP. Jak dodał, najbardziej znamienna w tej historii jest dla niego postawa Emanuela Ringelbluma, który cały czas pisał, dokumentował i poprzez pracę historyka chciał zachować nie tylko sens swojego istnienia, lecz także wiedzę dla potomnych. – To jest niezwykle ważne. Dlatego mając świadomość wagi tego wydarzenia i istniejącego upamiętnienia, mamy nadzieję, że uda się zrobić coś więcej. Mogę powiedzieć ze swojej strony, że wysłaliśmy wniosek do Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego o przyznanie środków na upamiętnienie właśnie tego miejsca i opracowanie ścieżki edukacyjnej. Mam nadzieję, że wspólnie z Dzielnicą m. st. Ochoty w końcu uda nam się doprowadzić do zrealizowania tego projektu – dodał Karol Madaj.
– Wspaniale, że to upamiętnienie w ogóle jest, bo bardzo wiele historii nie ma przecież żadnego upamiętnienia i może zniknąć z pamięci potomnych. I o to walczą i o to zabiegają obecne tu instytucje jak Instytut Pileckiego, Instytut Pamięci Narodowej, Muzeum Getta Warszawskiego, ale też inne instytucje pamięci – podkreślił Karol Madaj.
Uczestnicy uroczystości
W uroczystościach uczestniczyli m. in.: Piotr Krasnodębski – Burmistrz Dzielnicy Ochota m. st. Warszawy, Katarzyna Person-Wooddin – Dyrektorka Muzeum Getta Warszawskiego, Karol Madaj – p.o. Dyrektora Instytutu Pileckiego, Zbigniew Siedlewski – Zastępca Dyrektora Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w Warszawie, Radni Rady Seniorów Dzielnicy Ochota oraz Radni Młodzieżowej Rady Dzielnicy Ochota. Na miejscu była również pani Katarzyna Kasperek-Walewska, prawnuczka Małgorzaty Wolskiej.
Tragiczna historia kryjówki
„Krysia” to skrót od słowa kryjówka. W latach 1942–1944 ukrywało się w niej około 40 Żydów. Było to pomieszczenie na planie prostokąta o powierzchni prawie 30 metrów kwadratowych na terenie posesji rodziny Wolskich przy ul. Grójeckiej 81 w Warszawie. Najbardziej znanym lokatorem bunkra był historyk i aktywista Emanuel Ringelblum, twórca podziemnego Archiwum Getta Warszawskiego. Ukrywał się w „Krysi” wraz z żoną Judytą i synem Urim. Emanuel Rongelblum został rozstrzelany 10 marca 1944 roku w ruinach getta warszawskiego.
Bezpośrednimi opiekunami kryjówki byli Mieczysław Wolski i jego kilkunastoletni siostrzeniec – Janusz Wysocki. Wspierali ich pozostali członkowie rodziny Wolskich, zapewniali ukrywającym żywność oraz opiekę medyczną.
7 marca 1944 roku na teren posesji Wolskich przybyli niemieccy żandarmi w towarzystwie granatowych policjantów. Dowiedzieli się o kryjówce, najpewniej wskutek donosu. Według różnych hipotez mogła to być odtrącona dziewczyna Wolskiego, funkcjonariusz granatowej policji albo lokalny konfident. Strzałami zmuszono ukrywających się do opuszczenia kryjówki. Mieszkańcy bunkra wraz z Wolskim i Wysockim zostali zabrani na Pawiak.
Poddany brutalnym przesłuchaniom Wolski nie wydał pozostałych członków rodziny. Prawdopodobnie kilka dni później ofiary zostały rozstrzelane na terenie getta. Nieznane jest miejsce ich pochówku. Na terenie dawnej kryjówki, jako jedyna pozostałość rozległego ogrodu Wolskich, wciąż rośnie stara grusza – niemy świadek tamtej historii. Mieczysław, Małgorzata, Halina i Wanda Wolscy oraz Janusz Wysocki zostali w 1989 roku uhonorowani tytułem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata.
Zobacz także
- Przetrwać noc za dnia. Pieśnią i Słowem ku pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej
Aktualności
Przetrwać noc za dnia. Pieśnią i Słowem ku pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej
Jak pamiętać o tych, których los wciąż pozostaje nie w pełni poznany? 4 września spotkamy się w Pokamedulskim Klasztorze w Wigrach, by poprzez słowo, muzykę i wspólną modlitwę oddać hołd Ofiarom Obławy Augustowskiej.
- Nowy Jork | Wystawa „Między życiem a śmiercią: historie pomocy w czasie Zagłady”
Aktualności
Nowy Jork | Wystawa „Między życiem a śmiercią: historie pomocy w czasie Zagłady”
Do 29 października w Instytucie Pileckiego w Nowym Jorku można oglądać wystawę o ludziach, którzy ryzykowali własne życie, aby ratować Żydów podczas Holokaustu – oraz tych, którzy przeżyli dzięki ich odwadze.
- Sowieckie dziedzictwo Azji Centralnej oczami polskich reportażystów
Aktualności
Sowieckie dziedzictwo Azji Centralnej oczami polskich reportażystów
W ostatnich latach nakładem Wydawnictwa Czarne ukazały się trzy wybitne reportaże mierzące się z sowieckim dziedzictwem Azji Centralnej. O tym, jak postsowieckie dziedzictwo wpływa na współczesny Kazachstan i Kirgistan, dlaczego ślady totalitaryzmów bywają nieoczywiste oraz czym ta historia inspiruje współczesnych reportażystów, porozmawiają autorzy książek: Wojciech Górecki, Joanna Czeczott, Emilia Sułek oraz krytyczka literacka Aurelia Szwajkowska (Uniwersytet Rzeszowski). Spotkanie poprowadzi dr Dmitrij Panto – historyk, który dzieciństwo i młodość spędził w północnym Kazachstanie.
- „Sowiecka Azja Centralna jako totalitarne laboratorium” - konferencja naukowa
Aktualności
„Sowiecka Azja Centralna jako totalitarne laboratorium” - konferencja naukowa
Międzynarodowa konferencja naukowa „Sowiecka Azja Centralna jako totalitarne laboratorium” organizowana w dniach 2-4 września przez Instytut Pileckiego w Warszawie jest pierwszym w Polsce przedsięwzięciem podsumowującym interdyscyplinarne badania nad sowiecką Azją Centralną w XX wieku – regionem o wyjątkowo skomplikowanej historii totalitaryzmu, o dramatycznych doświadczeniach ludności poddawanej masowym represjom i przymusowym deportacjom, w tym ludności polskiej.
- Instytut Pileckiego uczcił pamięć obrońców Polski we wrześniu i październiku 1939 roku
Aktualności
Instytut Pileckiego uczcił pamięć obrońców Polski we wrześniu i październiku 1939 roku
W 87. rocznicę wybuchu II wojny światowej przedstawiciele Instytutu Pileckiego wzięli udział w uroczystościach upamiętniających obrońców Ojczyzny oraz cywilne ofiary niemieckiej agresji. Kwiaty złożono zarówno podczas ogólnopolskich obchodów na Westerplatte, jak i lokalnych miejscach pamięci w Warszawie.
- Instytut Pileckiego na Jesiennych Targach Książki w Warszawie
Aktualności
Instytut Pileckiego na Jesiennych Targach Książki w Warszawie
Zachęcamy do odwiedzenia stoiska Instytutu Pileckiego na Jesiennych Targach Książki w Warszawie! Będzie to znakomita okazja do zapoznania się z naszą ofertą wydawniczą.
- „Foametea. Wielki Głód w sowieckiej Mołdawii 1946–1947” - otwarcie wystawy
Aktualności
„Foametea. Wielki Głód w sowieckiej Mołdawii 1946–1947” - otwarcie wystawy
W piątek, 28 sierpnia, w rocznicę śmierci Rafała Lemkina i tuż po 35. rocznicy odzyskania niepodległości przez Mołdawię Instytut Pileckiego, wspólnie z Centrum Mieroszewskiego, otworzył na Krakowskim Przedmieściu w Warszawie wystawę „Foametea. Wielki Głód w sowieckiej Mołdawii 1946–1947”.
- Karol Madaj dyrektorem Instytutu Solidarności i Męstwa im. Witolda Pileckiego
Aktualności
Karol Madaj dyrektorem Instytutu Solidarności i Męstwa im. Witolda Pileckiego
Marta Cienkowska, ministra kultury i dziedzictwa narodowego, powołała Karola Madaja na stanowisko dyrektora Instytutu Solidarności i Męstwa im. Witolda Pileckiego w Warszawie. Pięcioletnia kadencja dyrektora rozpocznie się 30 sierpnia br.
- Atak hakerski na strony Instytutu Pileckiego w Warszawie, Berlinie i Augustowie
Aktualności
Atak hakerski na strony Instytutu Pileckiego w Warszawie, Berlinie i Augustowie
Szanowni Państwo, w związku z poważnym atakiem hakerskim, w nocy z 13 na 14 sierpnia, na stronę internetową Instytutu oraz oddziałów w Berlinie i Augustowie informujemy, że na stronach Instytutu, opublikowane zostały materiały noszące znamiona rosyjskiej propagandy i dezinformacji. Treści te wymierzone były w polską historię i wzmacniały narracje antyukraińskie.
- Rocznica zwycięstwa Polaków nad Armią Czerwoną i Święto Wojska Polskiego
Aktualności
Rocznica zwycięstwa Polaków nad Armią Czerwoną i Święto Wojska Polskiego
To jedno z kluczowych militarnych starć w dziejach świata! 15 sierpnia obchodzimy rocznicę Bitwy Warszawskiej, określanej też zwyczajowo „Cudem nad Wisłą”. To również Święto Wojska Polskiego.
- „Żadnego ludobójstwa nie można postrzegać jako tematu wyłącznie lokalnego” – Karol Madaj o Obławie Augustowskiej dla „Mówią Wieki”
Aktualności
„Żadnego ludobójstwa nie można postrzegać jako tematu wyłącznie lokalnego” – Karol Madaj o Obławie Augustowskiej dla „Mówią Wieki”
W najnowszym numerze magazynu historycznego „Mówią Wieki” (nr 6/2026), w całości poświęconym Obławie Augustowskiej – największej zbrodni popełnionej na Polakach po II wojnie światowej, Karol Madaj, p.o. dyrektora Instytutu Pileckiego, opowiedział o misji Instytutu Pileckiego i otwartego w lipcu 2025 roku Domu Pamięci Obławy Augustowskiej.
- Sprawa Reinefartha. Jak sprawca Rzezi Woli uniknął kary? | Siódme spotkanie „Berlin w Warszawie” [wideo i foto]
Aktualności
Sprawa Reinefartha. Jak sprawca Rzezi Woli uniknął kary? | Siódme spotkanie „Berlin w Warszawie” [wideo i foto]
6 sierpnia – w 82. rocznicę Rzezi Woli, w Instytucie Pileckiego odbyło się siódme spotkanie cyklu „Berlin w Warszawie”. Debata poświęcona była jednemu z najbardziej bolesnych przykładów powojennej bezkarności – historii Heinza Reinefartha, byłego generała Waffen-SS i jednego z dowódców odpowiedzialnych za zbrodnie popełnione podczas tłumienia Powstania Warszawskiego, w tym masakrę ludności cywilnej na warszawskiej Woli.