Narodowy Dzień Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką | Premiera filmu „Dokąd sięga wzrok” - Instytut Pileckiego
27.03.2025 (CZW)
Narodowy Dzień Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką | Premiera filmu „Dokąd sięga wzrok”
24 marca 2025 roku, w małopolskim miasteczku Biecz, odbyła się premiera filmu „Dokąd sięga wzrok” autorstwa Aleksandry Kierety, zrealizowanego przez Instytut Pileckiego.
Wydarzenie miało miejsce w ramach obchodów Narodowego Dnia Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką. Tego dnia wspominamy wszystkich obywateli polskich, którzy z narażeniem życia udzielali Żydom pomocy podczas niemieckiej okupacji.
„Dokąd sięga wzrok”
Film przedstawia historię Jadwigi Wędrychowicz mieszkanki Biecza, której przodkowie, Maria i Józef Pruchniewiczowie, podczas II wojny światowej przez 16 miesięcy w skrytce na strychu stajni, ukrywali rodzinę Blumów. Za tę pomoc Józef został aresztowany i przewieziony do siedziby Gestapo w Jaśle, skąd już nigdy nie powrócił. Po pewnym czasie jego nazwisko dostrzegł jeden z członków rodziny na niemieckim afiszu z listą wykonanych wyroków śmierci.
W 2008 roku Instytut Yad Vashem pośmiertnie uhonorował Józefa Pruchniewicza medalem „Sprawiedliwy wśród Narodów Świata”. W 2021 roku Instytut Pileckiego upamiętnił go w ramach programu „Zawołani po imieniu”.
Więcej o historii Józefa Pruchniewicza, jego rodziny oraz rodziny Blumów można przeczytać w relacji z uroczystości upamiętnieniających w 2021 roku (KLIKNIJ).
Bohaterka filmu stara się odtworzyć wydarzenia, które naznaczyły losy kilku pokoleń jej rodziny. Z każdym odkrytym fragmentem rodzinnej historii zaczyna dostrzegać to, co przez lata pozostawało niewidoczne: wielowymiarowe dzieje swojego miasteczka i ślady tych, którzy kiedyś je współtworzyli.
Czego możemy dowiedzieć się o sobie, odkrywając przeszłość własnej rodziny? Co sprawia, że odczuwamy silną więź z ludźmi, którzy odeszli na długo przed naszym urodzeniem? I jaką cenę bylibyśmy gotowi zapłacić w imię tego, co uważamy za słuszne? To pytania i refleksje, które towarzyszą widzom po obejrzeniu filmu.
Przed wieczornym pokazem fimu odbyła się uroczystość, podczas której starsza córka Marii i Józefa Pruchniewiczów, która wraz ze swoimi rodzicami ukrywała w domu rodzinę Blumów, Jadwiga Wędrychowicz (nazywała się tak samo jak jej wnuczka występująca w filmie), została pośmiertnie odznaczona Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski, w uznaniu za bohaterską postawę oraz niezwykłą odwagę w ratowaniu Żydów podczas II wojny światowej, a także za wybitne zasługi w obronie godności, człowieczeństwa i praw ludzkich.
Tego dnia zorganizowano dwa pokazy filmu. Jako pierwsza w kinie Farys zgromadziła się młodzież szkolna.
Cieszę się, że pierwszymi oglądającymi film o losach mojej rodziny jesteście właśnie wy, młodzi. Pewnie macie żyjące babcie, dziadków, prababcie. Zachęcam Was, żebyście ich pytali o historię waszej rodziny. Odkrywanie historii swojej rodziny to naprawdę fascynująca przygoda, którą sama przeżywam już kilkanaście lat. Jestem dumna, że Józef Pruchniewicz, który był działaczem kochającym to miasto, w taki sposób został upamiętniony – mówiła do zgromadzonych prawnuczka Józefa i Marii Pruchniewiczów, występująca w filmie Jadwiga Wędrychowicz.
Projekcji filmu dla uczniów towarzyszyło ogłoszenie wyników szkolnego konkursu plastycznego pt. „Ocalić od zapomnienia – synergia dwóch kultur”, objętego patronatem Instytutu Pileckiego. Odbyły się również warsztaty dla młodzieży, poświęcone tematyce przedstawionej w filmie.
Obecni w Bieczu przedstawiciele Instytutu Pileckiego, w tym zastępca dyrektora Łukasz Mieszkowski, złożyli kwiaty pod tablicą poświęconą Józefowi Pruchniewiczowi, która znajduje się przy Kolegiacie Bożego Ciała oraz na grobie Marii i Józefa Pruchniewiczów.
— Dzisiaj oddajemy cześć bohaterom, którzy – tak jak Józef Pruchniewicz – za wsparcie drugiego człowieka zapłacili najwyższą cenę, życia. Nie zapominamy również o ratowanych, a także o świadkach zbrodni i ich sprawcach. Tylko takie spojrzenie na historię daje pełny i uczciwy obraz tragedii oraz bohaterstwa Polaków ratujących Żydów w czasach Zagłady – mówił przed projekcją filmu zastępca dyrektora Instytutu Pileckiego, Łukasz Mieszkowski.
Ta historia zostanie we mnie na zawsze – przyznała Aleksandra Kiereta z Instytutu Pileckiego, autorka filmu. Dlaczego? Proszę spojrzeć na zdjęcie Józefa. Od tego się wszystko zaczęło. To niesamowite spojrzenie, w którym jest dużo ciepła, empatii, ale też taka hardość, wyzwanie rzucone losowi, rzucone fatum (…). W historii Józefa Pruchniewicza, w historii Biecza, znalazło się wszystko, elementy dramatu, kryminału, thrillera. Wystarczyło, że dałam się wciągnąć w tę opowieść – mówiła autorka filmu. To, że państwo dzisiaj są tutaj, świadczy o tym, że zło nie zwyciężyło. Ludziom, którzy odebrali życie Józefowi i ludności żydowskiej zależało na tym, żeby pamięć o nich została zatarta, żeby nie został po nich żaden ślad. Fakt, że ten film powstał, że Państwo poznają tę historię, świadczy o tym, że dobro, przyzwoitość i uczciwość zwyciężyły – zakończyła Aleksandra Kiereta.
Głos zabrała też Jadwiga Wędrychowicz, prawnuczka Józefa i Marii Pruchniewiczów: Szczątki tej historii poznaliśmy dzięki kochanej cioci Helci [młodsza córka państwa Pruchniewiczów – przyp. red.]. Stąd to wszystko się zaczęło. Niełatwo było połączyć wszystkie te elementy w jedną całość. Trzeba było szukać po różnych archiwach kościelnych, państwowych… Bardzo mi pomógł pan Krzysztof Przybyłowicz, który pokazywał jak i gdzie należy szukać. Z czasem uzbierało się dużo dokumentów, które nadal są gromadzone.
Współorganizatorem premiery filmu „Dokąd sięga wzrok" była Gmina Biecz.
Zobacz także
- Zapraszamy do udziału w 2. edycji projektu „Pamięć miejsca, miejsca pamięci”
Aktualności
Zapraszamy do udziału w 2. edycji projektu „Pamięć miejsca, miejsca pamięci”
Ruszył nabór do drugiej edycji ogólnopolskiego projektu edukacyjno-historycznego Instytutu Pileckiego.
- Zeznania z procesu Adama Humera | Nowa kolekcja relacji o zbrodniach komunistycznych na 10-lecie portalu ZapisyTerroru.pl
Aktualności
Zeznania z procesu Adama Humera | Nowa kolekcja relacji o zbrodniach komunistycznych na 10-lecie portalu ZapisyTerroru.pl
– To dla Instytutu Pileckiego niezwykle ważny moment. Badając totalitaryzmy, dokumentujemy również zbrodnie popełnione w okresie stalinowskim – podkreślał prof. Andrzej Zawistowski podczas spotkania poświęconego prezentacji nowej kolekcji w internetowej bazie świadectw Instytutu Pileckiego ZapisyTerroru.pl.
- 86. rocznica zamknięcia granic getta warszawskiego – uroczystość przy ul. Siennej
Aktualności
86. rocznica zamknięcia granic getta warszawskiego – uroczystość przy ul. Siennej
16 listopada 2026 roku przy zachowanym fragmencie muru getta na terenie XII Liceum Ogólnokształcącego im. Henryka Sienkiewicza (ul. Sienna 53 w Warszawie) odbyła się ceremonia upamiętniająca 86. rocznicę zamknięcia granic getta warszawskiego. W wydarzeniu wziął udział dyrektor Instytutu Pileckiego Karol Madaj.
- Liderzy Polonii 2026 w Instytucie Pileckiego - edukacja historyczna i ochrona dziedzictwa
Aktualności
Liderzy Polonii 2026 w Instytucie Pileckiego - edukacja historyczna i ochrona dziedzictwa
12 listopada 2026 roku w warszawskiej siedzibie Instytutu Pileckiego przy ul. Siennej odbyła się wizyta studyjna uczestników projektu „Liderzy Polonii 2026”. Blisko 40 działaczy i przedstawicieli organizacji polonijnych z całego świata poznało nasze narzędzia dokumentowania historii XX wieku oraz dobre praktyki w zakresie edukacji historycznej.
- Instytut Pileckiego na festiwalu „Wspólna Niepodległa” 2026 – relacja i wyniki symulacji wyborów z 1919 roku
Aktualności
Instytut Pileckiego na festiwalu „Wspólna Niepodległa” 2026 – relacja i wyniki symulacji wyborów z 1919 roku
11 listopada 2026 roku Instytut Pileckiego uczestniczył jako partner w festiwalu „Wspólna Niepodległa” w Warszawie, organizowanym przez Muzeum Historii Polski z okazji Narodowego Święta Niepodległości. Odwiedzający Cytadelę Warszawską oraz Krakowskie Przedmieście wzięli udział w grze terenowej, pokazach rekonstrukcji historycznej Armii Ochotniczej z 1920 roku, seansach filmowych, badaniach archiwalnych w bazie „Zapisy Terroru” oraz symulacji wyborów do Sejmu Ustawodawczego z 1919 roku, w której zwyciężyła Irena Kosmowska (52 głosy).
- Pierwsze kobiety w Sejmie. Wybory na festiwalu Wspólna Niepodległa
Aktualności
Pierwsze kobiety w Sejmie. Wybory na festiwalu Wspólna Niepodległa
W 108. rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości w Galerii Instytutu w Domu Bez Kantów Instytut Pileckiego zorganizował niezwykłe wybory.
- Debata wokół monografii „Głuchoniemcy w historii i kulturze Karpat”
Aktualności
Debata wokół monografii „Głuchoniemcy w historii i kulturze Karpat”
4 listopada w Instytucie Pileckiego odbyła się debata towarzysząca premierze dwutomowej monografii „Głuchoniemcy w historii i kulturze Karpat”, opublikowanej we wrześniu 2026 r. nakładem Wydawnictw Uniwersytetu Warszawskiego.
- Niemieccy edukatorzy w Warszawie. Za nami „Public History Lab 2026”
Aktualności
Niemieccy edukatorzy w Warszawie. Za nami „Public History Lab 2026”
W dniach 26–30 października 2026 roku w ramach „Public History Lab 2026” grupa nauczycieli, edukatorów, studentów i doktorantów z Niemiec poznawała w Warszawie polską perspektywę na wydarzenia II wojny światowej.
- Sylwetki nagrodzonych medalem „Virtus et Fraternitas” na wystawie przed galerią Kordegarda w Warszawie
Aktualności
Sylwetki nagrodzonych medalem „Virtus et Fraternitas” na wystawie przed galerią Kordegarda w Warszawie
29 października 2026 roku na Krakowskim Przedmieściu w Warszawie odbyło się uroczyste otwarcie plenerowej ekspozycji „Odznaczeni Medalem Virtus et Fraternitas 2026”. Wydarzenie przypomina postaci tegorocznych laureatów Medalu – osób, które w najciemniejszych momentach XX wieku wykazały się wyjątkową odwagą, solidarnością i człowieczeństwem, niosąc ratunek polskim obywatelom.
- Medal „Virtus et Fraternitas” wręczony w Belwederze
Aktualności
Medal „Virtus et Fraternitas” wręczony w Belwederze
Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej odznaczył medalem „Virtus et Fraternitas” 18 osób z 7 krajów: Czech, Japonii, Norwegii, Nowej Zelandii, Ukrainy, Węgier i Polski.
- Oblicze zbrodni. Życie i śmierć Romana Szuchewycza | dr. hab. Damian Markowski
Aktualności
Oblicze zbrodni. Życie i śmierć Romana Szuchewycza | dr. hab. Damian Markowski
W związku z niedawną decyzją Lwowskiej Rady Obwodowej o ogłoszeniu roku 2027 Rokiem Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA), jej dowódcy Romana Szuchewycza oraz działacza Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN) Ołeha Olżycza, publikujemy artykuł dr. hab. Damiana Markowskiego, profesora Instytutu Pileckiego, przypominający kluczowe fakty z życia i działalności dowódcy UPA.
- The Second International Congress of the Pilecki Institute: A recap
Aktualności
The Second International Congress of the Pilecki Institute: A recap
Congress “Embracing the New, Preserving the Old: Studying Fascism, Communism, and Totalitarianism in the 2020s” took place on October 14 and 15, 2026 – two packed days of stimulating papers, keynote events, debates and discussions.















