Odsłonięcie Muru Pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej - Instytut Pileckiego

12 lipca 2023 r. odbyło się uroczyste odsłonięcie Muru Pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej - instalacji artystycznej na terenie “Domu Turka” z nazwiskami zabitych w lipcu 1945 roku oraz wmurowanie kamienia węgielnego pod Dom Pamięci Obławy Augustowskiej.

" Mur pamięci to znak naszego wspólnego sprzeciwu przeciwko bezkarnemu mordowaniu Polaków i ludności cywilnej. To znak sprzeciwu przeciwko działaniom Rosji w przeszłości i obecnie (...) Rosja mordowała i morduje. Wszystkie techniki represji mordowania ludności cywilnej, przymusowych deportacji, łamania praw człowieka, tortur, łamania konwencji międzynarodowych możemy obserwować dzisiaj na zaatakowanej Ukrainie".

- podkreśliła prof. Magdalena Gawin, Dyrektor Instytut Pileckiego.

"Odsłaniany dzisiaj mur pamięci z nazwiskami pomordowanych, służy podobnie jak wcześniej uruchomiona wystawa LIPCOWI odzyskiwaniu tożsamości przez niemal sześćset ofiar sowieckiej zbrodni, których winą było jedynie to, że byli Polakami" - napisał w liście premier Mateusz Morawiecki.

Mur Pamięci to pomnik, na którym widnieją ustalone nazwiska i imiona osób aresztowanych i zamordowanych przez NKWD latem 1945 roku. Wciąż nie wiadomo, gdzie znajdują się szczątki pomordowanych.

Instalacja artystyczna symbolizuje skraj polany otoczonej drzewami. Ostatni widok, jaki widziały Ofiary przed egzekucją.

Projekt pomnika: Tomasz Trzupek.

Pomnik znajduje się na terenie "Domu Turka", gdzie w latach powojennych mieścił się główny ośrodek terroru komunistycznego na Suwalszczyźnie. Obecnie Instytut Pileckiego w Augustowie tworzy tam Muzeum Pamięci Obławy Augustowskiej. Obiekt ma być gotowy za rok. Jest to zabytkowa kamienica, gdzie od początku 1940 r. do czerwca 1941 roku znajdowała się siedzibą NKWD i NKGB. W latach 1945-56 w budynku mieściło się UB. Byli tam katowani m.in. żołnierze wyklęci, którzy później zginęli w obławie, czyli największej po II wojnie światowej niewyjaśnionej zbrodnia dokonanej przez NKWD na Polakach.

12 lipca jest ustanowionym przez Sejm Dniem Pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej. Podczas oficjalnych uroczystości obecni byli m.in.: rodziny Ofiar Obławy Augustowskiej, w imieniu Prezydenta RP Andrzeja Dudy - Sekretarz Stanu w kancelarii Prezydenta RP - Andrzej Dera, w imieniu ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego prof. Piotra Glińskiego, Dyrektor Gabinetu Politycznego Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego - Kacper Sakowicz, poseł na Sejm RP - Jarosław Zieliński, w imieniu Sekretarza Stanu w Ministerstwie Cyfryzacji Adama Andruszkiewicza, Dyrektor Biura Ministerstwa Cyfryzacji - Piotr Wasilewski, w imieniu Posła do Parlamentu Europejskiego Karola Karskiego, Radny Województwa Podlaskiego - Paweł Wnukowski, w imieniu Prezesa Instytut Pamięci Narodowej dr Karola Nawrockiego, Dyrektor Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Białymstoku - dr Marek Jedynak, Starosta Augustowski - Jarosław Szlaszyński, Mirosław Karolczuk - Burmistrz Miasta Augustowa, Podlaski Wojewódzki Konserwator Zabytków - prof. Małgorzata Dajnowicz.

Nie zabrakło również przedstawicieli wojska polskiego, służb mundurowych, lasów państwowych, przedstawicieli kościoła, instytucji kultury, lokalnych samorządowców, augustowskiego Związku Sybiraków, harcerzy z Hufiec ZHP Augustów, lokalnych organizacji społecznych, historycznych i kombatanckich oraz delegacji z augustowskich szkół.

Obława Augustowska - największa zbrodnia na Polakach po II wojnie światowej

W lipcu 1945 r., kiedy Europa Zachodnia nadal świętuje zakończenie II wojny światowej, funkcjonariusze sowieckiego państwa podejmują decyzję o przeprowadzeniu w rejonie Augustowa, Suwałk, Sejn i Lipska akcji likwidacji polskiego podziemia. Operacja ta przeszła do historii jako Obława Augustowska. Od 12 lipca jednostki sowieckiej 50. Armii o  łącznej sile ponad 45 tys. żołnierzy przeczesują niewielki obszar Puszczy Augustowskiej. Zgodnie z sowieckimi instrukcjami odległość pomiędzy żołnierzami przesuwającymi się w tyralierze wynosi zaledwie 6 do 8 metrów. Wszystkie osoby podejrzane o działalność konspiracyjną lub jej wspieranie są zatrzymywane do dalszej „weryfikacji” przez znany z brutalnych metod sowiecki kontrwywiad wojskowy SMIERSZ.

W wyniku Obławy zostało zatrzymanych ponad 7 tysięcy osób, z czego 5 tysięcy po przejściu weryfikacji wypuszczono do domów. Co najmniej 592 osoby uznane za żołnierzy polskiego podziemia Sowieci zamordowali w nieznanym miejscu. Los kolejnych 900 zaginionych do dziś pozostaje niewyjaśniony – prawdopodobnie również zostali zamordowani. W Augustowie i na Suwalszczyźnie ofiary Obławy określa się mianem „Lipcowych”.

Pomimo wielu lat starań rodzin ofiar, badań historyków oraz śledztwa prokuratorskiego – do dziś nie udało się odnaleźć dokumentów opisujących dokładny przebieg zbrodni ani ustalić lokalizacji dołów śmierci oraz pełnej listy zamordowanych. Kluczowe dokumenty znajdują się w archiwach rosyjskich służb specjalnych.

PAP