Konferencja z okazji osiemdziesiątej rocznicy Procesu Norymberskiego | Berlin - Instytut Pileckiego

09.12.2025 (WT)

Konferencja z okazji osiemdziesiątej rocznicy Procesu Norymberskiego | Berlin

3 i 4 grudnia 2025 r. w Instytucie Pileckiego w Berlinie odbyła się międzynarodowa konferencja z okazji osiemdziesiątej rocznicy Procesu Norymberskiego, zorganizowana we współpracy z Instytutem Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk.


Unknown Legacies of the Nuremberg Trial: Regional Approaches and Perspectives in East Central Europe
3-4 grudnia 2025 | Pariser Platz 4A, 10117 Berlin


Przekaz płynący z procesu norymberskiego był jasny: nie ma miejsca na tolerancję dla agresji ani masowych ofiar cywilnych w czasie konfliktów zbrojnych. Dzisiaj proces norymberski jest ważnym symbolem zobowiązania do pociągnięcia sprawców zbrodni międzynarodowych do odpowiedzialności osobistej. Jednocześnie przypomina nam, że początkiem pojednania musi być upamiętnienie ofiar masowych zbrodni, zidentyfikowanie sprawców i postawienie zbrodniarzy przed sądem — powiedział otwierając konferencję dyrektor Instytutu Pileckiego, Karol Madaj. 

Mimo że proces norymberski odegrał kluczową rolę w kształtowaniu powojennego porządku i budowaniu pokoju, ich fundamentem był polityczny podział świata, który powstał na gruzach wojny. Wiele krajów, mocno dotkniętych wojennymi zniszczeniami, nie otrzymało szansy na demokratyczną odbudowę po 1945 roku, lecz przez kilka dekad znalazło się w cieniu sowieckiego totalitaryzmu w bloku wschodnim. Zimna wojna wywarła znaczny wpływ na realia powojennej sprawiedliwości— dodał Karol Madaj. 

Wydarzenie poświęcone było 80. rocznicy rozpoczęcia procesu przed Międzynarodowym Trybunałem Wojskowym w Norymberdze (20.11.1945 r.), jego przesłaniu dla współczesności — między innymi w kontekście rosyjskiej agresji na Ukrainę oraz rozwoju międzynarodowego prawa karnego. Konferencja miała na celu przybliżenie mniej znanych badań i interpretacji spuścizny Norymbergi - kontekstu zimnej wojny i silnej polaryzacji państw bloku wschodniego i zachodniego, regionalnych aspektów powojennego wymiaru sprawiedliwości dla sprawców zbrodni międzynarodowych, a także wkładu prawników, dyplomatów i instytucji z Polski oraz innych państw okupowanych w ściganie zbrodni wojennych.

W pięciu sesjach wysłuchaliśmy dwudziestu prezentacji badaczy i praktyków z całej Europy, każdy dzień obrad podsumowywały dyskusje eksperckie.  Na konferencji spotkali się historycy, prawnicy, sędziowie, przedstawiciele organizacji pozarządowych oraz dziennikarze. Obecni byli zarówno reprezentanci kluczowych instytucji, jak i ważne postacie historyczne, których dorobek przybliżono w referatach, m.in.: Bohuslav Ečer i Antonín Hobza z Czechosłowacji, Władysław Kulski, Michał Putulicki, Stanisław Glaser, Tadeusz Cyprian, Józef Skórzyński, Marcel de Baer, René Cassin, Rafał Lemkin, czy Robert H. Jackson.  

Podczas obrad przypomniano ważny konceptualny i organizacyjny wkład w kształt architektury powojennego wymiaru sprawiedliwości utworzonej w 1943 r. Komisji Narodów Zjednoczonych ds. Zbrodni Wojennych, w której tworzeniu i pracach Polska odegrała istotną rolę. Te i inne zagadnienia omawiano w dyskusjach, pokazując, jak międzynarodowe sieci współpracy, koncepcje prawne i inicjatywy polityczne już na długo przed konferencją londyńską tworzyły podstawy dla Procesu Norymberskiego. W dyskusji  Conferences in London and Potsdam and the origins of the Nuremberg Trial szczególną uwagę poświęcono roli konferencji w  Londynie i Poczdamie, ilustrując, w jaki sposób utorowały one „drogę do Norymbergi” oraz jakich wymagały kompromisów. Kolejne panele prezentowały, w jaki sposób po 1945 roku sądzono głównych zbrodniarzy wojennych oraz dlaczego społeczność międzynarodowa nieustannie balansowała pomiędzy uniwersalnym i selektywnym modelem sprawiedliwości — napięciem wynikającym z uwarunkowań politycznych, Zimnej Wojny, oraz oczekiwań mocarstw i mniejszych państw.

Konferencja pozwoliła na krytyczną interdyscyplinarną refleksję nad spuścizną Norymbergi, a także na dyskusję nad wyzwaniami związanymi ze ściganiem poważnych naruszeń prawa międzynarodowego współcześnie, podkreślając ważną rolę środków prawa krajowego w dochodzeniu odpowiedzialności sprawców zbrodni międzynarodowych. 

Konferencja odbyła się pod honorowym patronatem Wicepremiera i Ministra Spraw Zagranicznych Radosława Sikorskiego.

Organizatorzy konferencji: Instytut Pileckiego oraz Instytut Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk.

Zdjęcia: Katarzyna Łukasiewicz

Zobacz także

  • Zapraszamy do udziału w 2. edycji projektu „Pamięć miejsca, miejsca pamięci”
    Grafika projektu 2. edycji projektu „Pamięć miejsca, miejsca pamięci”

    Aktualności

    Zapraszamy do udziału w 2. edycji projektu „Pamięć miejsca, miejsca pamięci”

    Ruszył nabór do drugiej edycji ogólnopolskiego projektu edukacyjno-historycznego Instytutu Pileckiego.

  • Zeznania z procesu Adama Humera | Nowa kolekcja relacji o zbrodniach komunistycznych na 10-lecie portalu ZapisyTerroru.pl

    Aktualności

    Zeznania z procesu Adama Humera | Nowa kolekcja relacji o zbrodniach komunistycznych na 10-lecie portalu ZapisyTerroru.pl

    – To dla Instytutu Pileckiego niezwykle ważny moment. Badając totalitaryzmy, dokumentujemy również zbrodnie popełnione w okresie stalinowskim – podkreślał prof. Andrzej Zawistowski podczas spotkania poświęconego prezentacji nowej kolekcji w internetowej bazie świadectw Instytutu Pileckiego ZapisyTerroru.pl.

  • 86. rocznica zamknięcia granic getta warszawskiego – uroczystość przy ul. Siennej

    Aktualności

    86. rocznica zamknięcia granic getta warszawskiego – uroczystość przy ul. Siennej

    16 listopada 2026 roku przy zachowanym fragmencie muru getta na terenie XII Liceum Ogólnokształcącego im. Henryka Sienkiewicza (ul. Sienna 53 w Warszawie) odbyła się ceremonia upamiętniająca 86. rocznicę zamknięcia granic getta warszawskiego. W wydarzeniu wziął udział dyrektor Instytutu Pileckiego Karol Madaj.

  • Liderzy Polonii 2026 w Instytucie Pileckiego - edukacja historyczna i ochrona dziedzictwa

    Aktualności

    Liderzy Polonii 2026 w Instytucie Pileckiego - edukacja historyczna i ochrona dziedzictwa

    12 listopada 2026 roku w warszawskiej siedzibie Instytutu Pileckiego przy ul. Siennej odbyła się wizyta studyjna uczestników projektu „Liderzy Polonii 2026”. Blisko 40 działaczy i przedstawicieli organizacji polonijnych z całego świata poznało nasze narzędzia dokumentowania historii XX wieku oraz dobre praktyki w zakresie edukacji historycznej.

  • Instytut Pileckiego na festiwalu „Wspólna Niepodległa” 2026 – relacja i wyniki symulacji wyborów z 1919 roku

    Aktualności

    Instytut Pileckiego na festiwalu „Wspólna Niepodległa” 2026 – relacja i wyniki symulacji wyborów z 1919 roku

    11 listopada 2026 roku Instytut Pileckiego uczestniczył jako partner w festiwalu „Wspólna Niepodległa” w Warszawie, organizowanym przez Muzeum Historii Polski z okazji Narodowego Święta Niepodległości. Odwiedzający Cytadelę Warszawską oraz Krakowskie Przedmieście wzięli udział w grze terenowej, pokazach rekonstrukcji historycznej Armii Ochotniczej z 1920 roku, seansach filmowych, badaniach archiwalnych w bazie „Zapisy Terroru” oraz symulacji wyborów do Sejmu Ustawodawczego z 1919 roku, w której zwyciężyła Irena Kosmowska (52 głosy).

  • Pierwsze kobiety w Sejmie. Wybory na festiwalu Wspólna Niepodległa

    Aktualności

    Pierwsze kobiety w Sejmie. Wybory na festiwalu Wspólna Niepodległa

    W 108. rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości w Galerii Instytutu w Domu Bez Kantów Instytut Pileckiego zorganizował niezwykłe wybory.

  • Debata wokół monografii „Głuchoniemcy w historii i kulturze Karpat”

    Aktualności

    Debata wokół monografii „Głuchoniemcy w historii i kulturze Karpat”

    4 listopada w Instytucie Pileckiego odbyła się debata towarzysząca premierze dwutomowej monografii „Głuchoniemcy w historii i kulturze Karpat”, opublikowanej we wrześniu 2026 r. nakładem Wydawnictw Uniwersytetu Warszawskiego.

  • Niemieccy edukatorzy w Warszawie. Za nami „Public History Lab 2026”
    Grupa ludzi siedzących w kręgu na krzesłach składanych podczas warsztatów w nowoczesnej sali ekspozycyjnej z gablotami i tablicami informacyjnymi.

    Aktualności

    Niemieccy edukatorzy w Warszawie. Za nami „Public History Lab 2026”

    W dniach 26–30 października 2026 roku w ramach „Public History Lab 2026” grupa nauczycieli, edukatorów, studentów i doktorantów z Niemiec poznawała w Warszawie polską perspektywę na wydarzenia II wojny światowej.

  • Sylwetki nagrodzonych medalem „Virtus et Fraternitas” na wystawie przed galerią Kordegarda w Warszawie

    Aktualności

    Sylwetki nagrodzonych medalem „Virtus et Fraternitas” na wystawie przed galerią Kordegarda w Warszawie

    29 października 2026 roku na Krakowskim Przedmieściu w Warszawie odbyło się uroczyste otwarcie plenerowej ekspozycji „Odznaczeni Medalem Virtus et Fraternitas 2026”. Wydarzenie przypomina postaci tegorocznych laureatów Medalu – osób, które w najciemniejszych momentach XX wieku wykazały się wyjątkową odwagą, solidarnością i człowieczeństwem, niosąc ratunek polskim obywatelom.

  • Medal „Virtus et Fraternitas” wręczony w Belwederze

    Aktualności

    Medal „Virtus et Fraternitas” wręczony w Belwederze

    Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej odznaczył medalem „Virtus et Fraternitas” 18 osób z 7 krajów: Czech, Japonii, Norwegii, Nowej Zelandii, Ukrainy, Węgier i Polski. 

  • Oblicze zbrodni. Życie i śmierć Romana Szuchewycza | dr. hab. Damian Markowski
    Zdjęcie Damiana Markowskiego.

    Aktualności

    Oblicze zbrodni. Życie i śmierć Romana Szuchewycza | dr. hab. Damian Markowski

    W związku z niedawną decyzją Lwowskiej Rady Obwodowej o ogłoszeniu roku 2027 Rokiem Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA), jej dowódcy Romana Szuchewycza oraz działacza Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN) Ołeha Olżycza, publikujemy artykuł dr. hab. Damiana Markowskiego, profesora Instytutu Pileckiego, przypominający kluczowe fakty z życia i działalności dowódcy UPA.

  • The Second International Congress of the Pilecki Institute: A recap

    Aktualności

    The Second International Congress of the Pilecki Institute: A recap

    Congress “Embracing the New, Preserving the Old: Studying Fascism, Communism, and Totalitarianism in the 2020s” took place on October 14 and 15, 2026 – two packed days of stimulating papers, keynote events, debates and discussions.