Konferencja z okazji osiemdziesiątej rocznicy Procesu Norymberskiego | Berlin - Instytut Pileckiego
09.12.2025 (WT)
Konferencja z okazji osiemdziesiątej rocznicy Procesu Norymberskiego | Berlin
3 i 4 grudnia 2025 r. w Instytucie Pileckiego w Berlinie odbyła się międzynarodowa konferencja z okazji osiemdziesiątej rocznicy Procesu Norymberskiego, zorganizowana we współpracy z Instytutem Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk.
Unknown Legacies of the Nuremberg Trial: Regional Approaches and Perspectives in East Central Europe
3-4 grudnia 2025 | Pariser Platz 4A, 10117 Berlin
Przekaz płynący z procesu norymberskiego był jasny: nie ma miejsca na tolerancję dla agresji ani masowych ofiar cywilnych w czasie konfliktów zbrojnych. Dzisiaj proces norymberski jest ważnym symbolem zobowiązania do pociągnięcia sprawców zbrodni międzynarodowych do odpowiedzialności osobistej. Jednocześnie przypomina nam, że początkiem pojednania musi być upamiętnienie ofiar masowych zbrodni, zidentyfikowanie sprawców i postawienie zbrodniarzy przed sądem — powiedział otwierając konferencję dyrektor Instytutu Pileckiego, Karol Madaj.
Mimo że proces norymberski odegrał kluczową rolę w kształtowaniu powojennego porządku i budowaniu pokoju, ich fundamentem był polityczny podział świata, który powstał na gruzach wojny. Wiele krajów, mocno dotkniętych wojennymi zniszczeniami, nie otrzymało szansy na demokratyczną odbudowę po 1945 roku, lecz przez kilka dekad znalazło się w cieniu sowieckiego totalitaryzmu w bloku wschodnim. Zimna wojna wywarła znaczny wpływ na realia powojennej sprawiedliwości— dodał Karol Madaj.
Wydarzenie poświęcone było 80. rocznicy rozpoczęcia procesu przed Międzynarodowym Trybunałem Wojskowym w Norymberdze (20.11.1945 r.), jego przesłaniu dla współczesności — między innymi w kontekście rosyjskiej agresji na Ukrainę oraz rozwoju międzynarodowego prawa karnego. Konferencja miała na celu przybliżenie mniej znanych badań i interpretacji spuścizny Norymbergi - kontekstu zimnej wojny i silnej polaryzacji państw bloku wschodniego i zachodniego, regionalnych aspektów powojennego wymiaru sprawiedliwości dla sprawców zbrodni międzynarodowych, a także wkładu prawników, dyplomatów i instytucji z Polski oraz innych państw okupowanych w ściganie zbrodni wojennych.
W pięciu sesjach wysłuchaliśmy dwudziestu prezentacji badaczy i praktyków z całej Europy, każdy dzień obrad podsumowywały dyskusje eksperckie. Na konferencji spotkali się historycy, prawnicy, sędziowie, przedstawiciele organizacji pozarządowych oraz dziennikarze. Obecni byli zarówno reprezentanci kluczowych instytucji, jak i ważne postacie historyczne, których dorobek przybliżono w referatach, m.in.: Bohuslav Ečer i Antonín Hobza z Czechosłowacji, Władysław Kulski, Michał Putulicki, Stanisław Glaser, Tadeusz Cyprian, Józef Skórzyński, Marcel de Baer, René Cassin, Rafał Lemkin, czy Robert H. Jackson.
Podczas obrad przypomniano ważny konceptualny i organizacyjny wkład w kształt architektury powojennego wymiaru sprawiedliwości utworzonej w 1943 r. Komisji Narodów Zjednoczonych ds. Zbrodni Wojennych, w której tworzeniu i pracach Polska odegrała istotną rolę. Te i inne zagadnienia omawiano w dyskusjach, pokazując, jak międzynarodowe sieci współpracy, koncepcje prawne i inicjatywy polityczne już na długo przed konferencją londyńską tworzyły podstawy dla Procesu Norymberskiego. W dyskusji Conferences in London and Potsdam and the origins of the Nuremberg Trial szczególną uwagę poświęcono roli konferencji w Londynie i Poczdamie, ilustrując, w jaki sposób utorowały one „drogę do Norymbergi” oraz jakich wymagały kompromisów. Kolejne panele prezentowały, w jaki sposób po 1945 roku sądzono głównych zbrodniarzy wojennych oraz dlaczego społeczność międzynarodowa nieustannie balansowała pomiędzy uniwersalnym i selektywnym modelem sprawiedliwości — napięciem wynikającym z uwarunkowań politycznych, Zimnej Wojny, oraz oczekiwań mocarstw i mniejszych państw.
Konferencja pozwoliła na krytyczną interdyscyplinarną refleksję nad spuścizną Norymbergi, a także na dyskusję nad wyzwaniami związanymi ze ściganiem poważnych naruszeń prawa międzynarodowego współcześnie, podkreślając ważną rolę środków prawa krajowego w dochodzeniu odpowiedzialności sprawców zbrodni międzynarodowych.
Konferencja odbyła się pod honorowym patronatem Wicepremiera i Ministra Spraw Zagranicznych Radosława Sikorskiego.
Organizatorzy konferencji: Instytut Pileckiego oraz Instytut Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk.
Zobacz także
- Przetrwać noc za dnia. Pieśnią i Słowem ku pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej
Aktualności
Przetrwać noc za dnia. Pieśnią i Słowem ku pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej
Jak pamiętać o tych, których los wciąż pozostaje nie w pełni poznany? 4 września spotkamy się w Pokamedulskim Klasztorze w Wigrach, by poprzez słowo, muzykę i wspólną modlitwę oddać hołd Ofiarom Obławy Augustowskiej.
- Nowy Jork | Wystawa „Między życiem a śmiercią: historie pomocy w czasie Zagłady”
Aktualności
Nowy Jork | Wystawa „Między życiem a śmiercią: historie pomocy w czasie Zagłady”
Do 29 października w Instytucie Pileckiego w Nowym Jorku można oglądać wystawę o ludziach, którzy ryzykowali własne życie, aby ratować Żydów podczas Holokaustu – oraz tych, którzy przeżyli dzięki ich odwadze.
- Sowieckie dziedzictwo Azji Centralnej oczami polskich reportażystów
Aktualności
Sowieckie dziedzictwo Azji Centralnej oczami polskich reportażystów
W ostatnich latach nakładem Wydawnictwa Czarne ukazały się trzy wybitne reportaże mierzące się z sowieckim dziedzictwem Azji Centralnej. O tym, jak postsowieckie dziedzictwo wpływa na współczesny Kazachstan i Kirgistan, dlaczego ślady totalitaryzmów bywają nieoczywiste oraz czym ta historia inspiruje współczesnych reportażystów, porozmawiają autorzy książek: Wojciech Górecki, Joanna Czeczott, Emilia Sułek oraz krytyczka literacka Aurelia Szwajkowska (Uniwersytet Rzeszowski). Spotkanie poprowadzi dr Dmitrij Panto – historyk, który dzieciństwo i młodość spędził w północnym Kazachstanie.
- „Sowiecka Azja Centralna jako totalitarne laboratorium” - konferencja naukowa
Aktualności
„Sowiecka Azja Centralna jako totalitarne laboratorium” - konferencja naukowa
Międzynarodowa konferencja naukowa „Sowiecka Azja Centralna jako totalitarne laboratorium” organizowana w dniach 2-4 września przez Instytut Pileckiego w Warszawie jest pierwszym w Polsce przedsięwzięciem podsumowującym interdyscyplinarne badania nad sowiecką Azją Centralną w XX wieku – regionem o wyjątkowo skomplikowanej historii totalitaryzmu, o dramatycznych doświadczeniach ludności poddawanej masowym represjom i przymusowym deportacjom, w tym ludności polskiej.
- Instytut Pileckiego uczcił pamięć obrońców Polski we wrześniu i październiku 1939 roku
Aktualności
Instytut Pileckiego uczcił pamięć obrońców Polski we wrześniu i październiku 1939 roku
W 87. rocznicę wybuchu II wojny światowej przedstawiciele Instytutu Pileckiego wzięli udział w uroczystościach upamiętniających obrońców Ojczyzny oraz cywilne ofiary niemieckiej agresji. Kwiaty złożono zarówno podczas ogólnopolskich obchodów na Westerplatte, jak i lokalnych miejscach pamięci w Warszawie.
- Instytut Pileckiego na Jesiennych Targach Książki w Warszawie
Aktualności
Instytut Pileckiego na Jesiennych Targach Książki w Warszawie
Zachęcamy do odwiedzenia stoiska Instytutu Pileckiego na Jesiennych Targach Książki w Warszawie! Będzie to znakomita okazja do zapoznania się z naszą ofertą wydawniczą.
- „Foametea. Wielki Głód w sowieckiej Mołdawii 1946–1947” - otwarcie wystawy
Aktualności
„Foametea. Wielki Głód w sowieckiej Mołdawii 1946–1947” - otwarcie wystawy
W piątek, 28 sierpnia, w rocznicę śmierci Rafała Lemkina i tuż po 35. rocznicy odzyskania niepodległości przez Mołdawię Instytut Pileckiego, wspólnie z Centrum Mieroszewskiego, otworzył na Krakowskim Przedmieściu w Warszawie wystawę „Foametea. Wielki Głód w sowieckiej Mołdawii 1946–1947”.
- Karol Madaj dyrektorem Instytutu Solidarności i Męstwa im. Witolda Pileckiego
Aktualności
Karol Madaj dyrektorem Instytutu Solidarności i Męstwa im. Witolda Pileckiego
Marta Cienkowska, ministra kultury i dziedzictwa narodowego, powołała Karola Madaja na stanowisko dyrektora Instytutu Solidarności i Męstwa im. Witolda Pileckiego w Warszawie. Pięcioletnia kadencja dyrektora rozpocznie się 30 sierpnia br.
- Atak hakerski na strony Instytutu Pileckiego w Warszawie, Berlinie i Augustowie
Aktualności
Atak hakerski na strony Instytutu Pileckiego w Warszawie, Berlinie i Augustowie
Szanowni Państwo, w związku z poważnym atakiem hakerskim, w nocy z 13 na 14 sierpnia, na stronę internetową Instytutu oraz oddziałów w Berlinie i Augustowie informujemy, że na stronach Instytutu, opublikowane zostały materiały noszące znamiona rosyjskiej propagandy i dezinformacji. Treści te wymierzone były w polską historię i wzmacniały narracje antyukraińskie.
- Rocznica zwycięstwa Polaków nad Armią Czerwoną i Święto Wojska Polskiego
Aktualności
Rocznica zwycięstwa Polaków nad Armią Czerwoną i Święto Wojska Polskiego
To jedno z kluczowych militarnych starć w dziejach świata! 15 sierpnia obchodzimy rocznicę Bitwy Warszawskiej, określanej też zwyczajowo „Cudem nad Wisłą”. To również Święto Wojska Polskiego.
- „Żadnego ludobójstwa nie można postrzegać jako tematu wyłącznie lokalnego” – Karol Madaj o Obławie Augustowskiej dla „Mówią Wieki”
Aktualności
„Żadnego ludobójstwa nie można postrzegać jako tematu wyłącznie lokalnego” – Karol Madaj o Obławie Augustowskiej dla „Mówią Wieki”
W najnowszym numerze magazynu historycznego „Mówią Wieki” (nr 6/2026), w całości poświęconym Obławie Augustowskiej – największej zbrodni popełnionej na Polakach po II wojnie światowej, Karol Madaj, p.o. dyrektora Instytutu Pileckiego, opowiedział o misji Instytutu Pileckiego i otwartego w lipcu 2025 roku Domu Pamięci Obławy Augustowskiej.
- Sprawa Reinefartha. Jak sprawca Rzezi Woli uniknął kary? | Siódme spotkanie „Berlin w Warszawie” [wideo i foto]
Aktualności
Sprawa Reinefartha. Jak sprawca Rzezi Woli uniknął kary? | Siódme spotkanie „Berlin w Warszawie” [wideo i foto]
6 sierpnia – w 82. rocznicę Rzezi Woli, w Instytucie Pileckiego odbyło się siódme spotkanie cyklu „Berlin w Warszawie”. Debata poświęcona była jednemu z najbardziej bolesnych przykładów powojennej bezkarności – historii Heinza Reinefartha, byłego generała Waffen-SS i jednego z dowódców odpowiedzialnych za zbrodnie popełnione podczas tłumienia Powstania Warszawskiego, w tym masakrę ludności cywilnej na warszawskiej Woli.