Konferencja z okazji osiemdziesiątej rocznicy Procesu Norymberskiego | Berlin - Instytut Pileckiego
09.12.2025 (WT)
Konferencja z okazji osiemdziesiątej rocznicy Procesu Norymberskiego | Berlin
3 i 4 grudnia 2025 r. w Instytucie Pileckiego w Berlinie odbyła się międzynarodowa konferencja z okazji osiemdziesiątej rocznicy Procesu Norymberskiego, zorganizowana we współpracy z Instytutem Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk.
Unknown Legacies of the Nuremberg Trial: Regional Approaches and Perspectives in East Central Europe
3-4 grudnia 2025 | Pariser Platz 4A, 10117 Berlin
Przekaz płynący z procesu norymberskiego był jasny: nie ma miejsca na tolerancję dla agresji ani masowych ofiar cywilnych w czasie konfliktów zbrojnych. Dzisiaj proces norymberski jest ważnym symbolem zobowiązania do pociągnięcia sprawców zbrodni międzynarodowych do odpowiedzialności osobistej. Jednocześnie przypomina nam, że początkiem pojednania musi być upamiętnienie ofiar masowych zbrodni, zidentyfikowanie sprawców i postawienie zbrodniarzy przed sądem — powiedział otwierając konferencję dyrektor Instytutu Pileckiego, Karol Madaj.
Mimo że proces norymberski odegrał kluczową rolę w kształtowaniu powojennego porządku i budowaniu pokoju, ich fundamentem był polityczny podział świata, który powstał na gruzach wojny. Wiele krajów, mocno dotkniętych wojennymi zniszczeniami, nie otrzymało szansy na demokratyczną odbudowę po 1945 roku, lecz przez kilka dekad znalazło się w cieniu sowieckiego totalitaryzmu w bloku wschodnim. Zimna wojna wywarła znaczny wpływ na realia powojennej sprawiedliwości— dodał Karol Madaj.
Wydarzenie poświęcone było 80. rocznicy rozpoczęcia procesu przed Międzynarodowym Trybunałem Wojskowym w Norymberdze (20.11.1945 r.), jego przesłaniu dla współczesności — między innymi w kontekście rosyjskiej agresji na Ukrainę oraz rozwoju międzynarodowego prawa karnego. Konferencja miała na celu przybliżenie mniej znanych badań i interpretacji spuścizny Norymbergi - kontekstu zimnej wojny i silnej polaryzacji państw bloku wschodniego i zachodniego, regionalnych aspektów powojennego wymiaru sprawiedliwości dla sprawców zbrodni międzynarodowych, a także wkładu prawników, dyplomatów i instytucji z Polski oraz innych państw okupowanych w ściganie zbrodni wojennych.
W pięciu sesjach wysłuchaliśmy dwudziestu prezentacji badaczy i praktyków z całej Europy, każdy dzień obrad podsumowywały dyskusje eksperckie. Na konferencji spotkali się historycy, prawnicy, sędziowie, przedstawiciele organizacji pozarządowych oraz dziennikarze. Obecni byli zarówno reprezentanci kluczowych instytucji, jak i ważne postacie historyczne, których dorobek przybliżono w referatach, m.in.: Bohuslav Ečer i Antonín Hobza z Czechosłowacji, Władysław Kulski, Michał Putulicki, Stanisław Glaser, Tadeusz Cyprian, Józef Skórzyński, Marcel de Baer, René Cassin, Rafał Lemkin, czy Robert H. Jackson.
Podczas obrad przypomniano ważny konceptualny i organizacyjny wkład w kształt architektury powojennego wymiaru sprawiedliwości utworzonej w 1943 r. Komisji Narodów Zjednoczonych ds. Zbrodni Wojennych, w której tworzeniu i pracach Polska odegrała istotną rolę. Te i inne zagadnienia omawiano w dyskusjach, pokazując, jak międzynarodowe sieci współpracy, koncepcje prawne i inicjatywy polityczne już na długo przed konferencją londyńską tworzyły podstawy dla Procesu Norymberskiego. W dyskusji Conferences in London and Potsdam and the origins of the Nuremberg Trial szczególną uwagę poświęcono roli konferencji w Londynie i Poczdamie, ilustrując, w jaki sposób utorowały one „drogę do Norymbergi” oraz jakich wymagały kompromisów. Kolejne panele prezentowały, w jaki sposób po 1945 roku sądzono głównych zbrodniarzy wojennych oraz dlaczego społeczność międzynarodowa nieustannie balansowała pomiędzy uniwersalnym i selektywnym modelem sprawiedliwości — napięciem wynikającym z uwarunkowań politycznych, Zimnej Wojny, oraz oczekiwań mocarstw i mniejszych państw.
Konferencja pozwoliła na krytyczną interdyscyplinarną refleksję nad spuścizną Norymbergi, a także na dyskusję nad wyzwaniami związanymi ze ściganiem poważnych naruszeń prawa międzynarodowego współcześnie, podkreślając ważną rolę środków prawa krajowego w dochodzeniu odpowiedzialności sprawców zbrodni międzynarodowych.
Konferencja odbyła się pod honorowym patronatem Wicepremiera i Ministra Spraw Zagranicznych Radosława Sikorskiego.
Organizatorzy konferencji: Instytut Pileckiego oraz Instytut Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk.
Zobacz także
- „Żadnego ludobójstwa nie można postrzegać jako tematu wyłącznie lokalnego” – Karol Madaj o Obławie Augustowskiej dla „Mówią Wieki”
Aktualności
„Żadnego ludobójstwa nie można postrzegać jako tematu wyłącznie lokalnego” – Karol Madaj o Obławie Augustowskiej dla „Mówią Wieki”
W najnowszym numerze magazynu historycznego „Mówią Wieki” (nr 6/2026), w całości poświęconym Obławie Augustowskiej – największej zbrodni popełnionej na Polakach po II wojnie światowej, Karol Madaj, p.o. dyrektora Instytutu Pileckiego, opowiedział o misji Instytutu Pileckiego i otwartego w lipcu 2025 roku Domu Pamięci Obławy Augustowskiej.
- Sprawa Reinefartha. Jak sprawca Rzezi Woli uniknął kary? | Siódme spotkanie „Berlin w Warszawie” [wideo i foto]
Aktualności
Sprawa Reinefartha. Jak sprawca Rzezi Woli uniknął kary? | Siódme spotkanie „Berlin w Warszawie” [wideo i foto]
6 sierpnia – w 82. rocznicę Rzezi Woli, w Instytucie Pileckiego odbyło się siódme spotkanie cyklu „Berlin w Warszawie”. Debata poświęcona była jednemu z najbardziej bolesnych przykładów powojennej bezkarności – historii Heinza Reinefartha, byłego generała Waffen-SS i jednego z dowódców odpowiedzialnych za zbrodnie popełnione podczas tłumienia Powstania Warszawskiego, w tym masakrę ludności cywilnej na warszawskiej Woli.
- Obchody 82. rocznicy Rzezi Woli
Aktualności
Obchody 82. rocznicy Rzezi Woli
5 sierpnia 2026 roku odbyły się uroczystości upamiętniające 82. rocznicę Rzezi Woli. W wydarzeniu wzięło udział kierownictwo Instytutu Pileckiego.
- Rewolucja strachu i nadziei: Polskie społeczeństwo po II wojnie światowej
Aktualności
Rewolucja strachu i nadziei: Polskie społeczeństwo po II wojnie światowej
Zobacz zapis debaty pt. „Rewolucja strachu i nadziei – polskie społeczeństwo po II wojnie światowej” o życiu i nastrojach Polaków w latach 40. i 50. XX wieku.
- Hołd Bohaterom 1944 roku!
Aktualności
Hołd Bohaterom 1944 roku!
1 sierpnia, w sobotnie popołudnie, w rocznicę wybuchu Powstania Warszawskiego Dyrekcja Instytutu Pileckiego uczestniczyła w państwowych uroczystościach, które odbyły się przy Pomniku Polskiego Państwa Podziemnego i Armii Krajowej, nieopodal Sejmu RP oraz przy Pomniku Polegli Niepokonani na Cmentarzu Powstańców Warszawy na Woli.
- Instytut Pileckiego uczcił pamięć ofiar obozu zagłady w Treblince
Aktualności
Instytut Pileckiego uczcił pamięć ofiar obozu zagłady w Treblince
W niedzielę 2 sierpnia odbyły się obchody 83. rocznicy buntu więźniów w niemieckim nazistowskim obozie zagłady Treblinka II, zorganizowane przez Żydowski Instytut Historyczny im. Emanuela Ringelbluma we współpracy z Muzeum Treblinka. W uroczystości upamiętniającej ofiary uczestniczył Łukasz Mieszkowski, Zastępca Dyrektora Instytutu Pileckiego ds. historii w przestrzeni publicznej.
- Malowany raport z Powstania Warszawskiego | Wernisaż wystawy akwarel i rysunków Waleriana Bieleckiego
Aktualności
Malowany raport z Powstania Warszawskiego | Wernisaż wystawy akwarel i rysunków Waleriana Bieleckiego
28 lipca w siedzibie Instytutu Pileckiego odbył się wernisaż wystawy prezentującej po raz pierwszy w Warszawie mało znane akwarele i rysunki dokumentujące Powstanie Warszawskie. Ich autorem był Walerian Bielecki ps. „Inżynier Jan” – żołnierz Zgrupowania „Krybar”, architekt i konstruktor słynnego samochodu pancernego „Kubuś”.
- Spotkanie z Powstańcami Warszawskimi
Aktualności
Spotkanie z Powstańcami Warszawskimi
Z okazji przypadającej 1 sierpnia rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego odbyło się spotkanie z Bohaterami tamtego zrywu.
- Co wiedzieli Niemcy? – o świadomości zbrodni i mechanizmach wyparcia. 6. spotkanie z cyklu „Berlin w Warszawie”
Aktualności
Co wiedzieli Niemcy? – o świadomości zbrodni i mechanizmach wyparcia. 6. spotkanie z cyklu „Berlin w Warszawie”
Czy można żyć tuż obok miejsca masowej zagłady i nie wiedzieć, co się dzieje? Co oznacza „wiedzieć” – widzieć, słyszeć, domyślać się, a może świadomie wypierać rzeczywistość? Wokół tych pytań koncentrowało się kolejne spotkanie z cyklu „Berlin w Warszawie”, które odbyło się w siedzibie Instytucie Pileckiego.
- Konferencja naukowa ,,Opozycyjne formy zaangażowania kobiet w systemach autorytarnych i totalitarnych XX w.” [fotorelacja]
Aktualności
Konferencja naukowa ,,Opozycyjne formy zaangażowania kobiet w systemach autorytarnych i totalitarnych XX w.” [fotorelacja]
Druga konferencja naukowa z cyku ,,Opozycyjne formy zaangażowania kobiet w systemach autorytarnych i totalitarnych XX w. – Polska na europejskim tle porównawczym (1919–1989)” zgromadziła przedstawicieli różnych dyscyplin nauk humanistycznych i społecznych, reprezentujących wiele ośrodków badawczych z Polski i zagranicy.
- Zderzenie dwóch pamięci. Polityka historyczna Polski wobec Ukrainy
Aktualności
Zderzenie dwóch pamięci. Polityka historyczna Polski wobec Ukrainy
Ukraińska pamięć państwowa zabrnęła w ślepy zaułek, co podyktowane było nie do końca refleksyjnym podejściem do wybranych kart przeszłości własnego narodu. Niestety, jak zwykle w podobnych sytuacjach, kiedy historia zostaje zakładnikiem polityki, rachunek za to przyjdzie jednak zapłacić nie politykom, a państwu ukraińskiemu i jego społeczności – ocenił profesor Instytutu Pileckiego, dr. hab. Damian Markowski.
- Odpowiedzialność za zbrodnie wojenne. Nowa książka ekspertki Pileckiego
Aktualności
Odpowiedzialność za zbrodnie wojenne. Nowa książka ekspertki Pileckiego
Nakładem wydawnictwa Brill ukazała się monografia dr. Dominiki Uczkiewicz (Ośrodek Badań nad Totalitaryzmami) pt. „Accountability for War Crimes in the Policy of the Polish Government-in-Exile. A Legal and Historical Analysis”, jako 85. tom serii Studies in the History of International Law (Legal History Library).