Europejski Dzień Pamięci Ofiar Reżimów Totalitarnych | „Pamiętaj. 23 sierpnia” - Instytut Pileckiego
21.08.2024 (ŚR)
Europejski Dzień Pamięci Ofiar Reżimów Totalitarnych | „Pamiętaj. 23 sierpnia”
23 sierpnia obchodzimy Europejski Dzień Pamięci Ofiar Reżimów Totalitarnych, proklamowany przez Parlament Europejski w 2009 roku.
Tego dnia 85 lat temu podpisano pakt Ribbentrop-Mołotow –
porozumienie między nazistowskimi Niemcami i Związkiem Sowieckim,
które utorowało drogę do wybuchu II wojny światowej.
– Pakt Ribbentrop-Mołotow zawarty wieczorem 23 sierpnia 1939 roku był sojuszem dla wojny. Otwierał Niemcom i Związkowi Sowieckiemu drogę do wspólnej zbrojnej napaści na Polskę. – wyjaśnia dr Joanna Nikel z Instytutu Pileckiego.
Pakt Ribbentrop-Mołotow podpisany przez ministra spraw zagranicznych III Rzeszy oraz ludowego komisarza spraw zagranicznych ZSRS (zawarty w Moskwie w obecności Stalina) wraz z tajnym protokołem dodatkowym, zawierał podział stref interesów w Europie Środkowej i Wschodniej i jednocześnie oznaczał rozbiór Polski, zniszczenie jej państwowości oraz faktyczną kolonizację jej terytorium przez dwa totalitarne imperia.
– Pakt ten stanowił całkowite zniszczenie porządku europejskiego, ustanowionego dwadzieścia lat wcześniej podczas konferencji pokojowej w Wersalu. Negował zasadę samostanowienia narodów oraz równości i niepodległość suwerennych państw, która od zakończenia I wojny światowej stanowiła fundament organizacji porządku międzynarodowego. Treść paktu Ribbentrop Mołotow oznaczała dla sojuszników również wzajemne korzyści gospodarcze: czerpanie przez Rzeszę Niemiecką z zasobów surowcowych Związku Sowieckiego, zaś Związek Sowiecki, co było kontynuacją porozumienia niemiecko- sowieckiego z Rapallo z 1922 roku, miał możliwość dostępu do technologii niemieckich, niemieckiej doktryny wojskowej. Porozumienie to pokazało, że doraźne zyski polityczne były ważniejsze niż ideologia, a jak wiemy - te obydwa państwa totalitarne miały sprzeczne imperialne ambicje i prowadziły przeciwko sobie agresywną retorykę.- dodaje dr Joanna Nikel.
Pakt Ribbentrop-Mołotow był przede wszystkim wyrokiem wydanym na miliony mieszkańców Europy Środkowej. Tydzień po jego podpisaniu 1 września 1939 roku wybuchła II wojna światowa.
23 sierpnia to dzień symboliczny i niezwykle ważny dla Instytutu Pileckiego, którego patronem jest rtm. Witold Pilecki, ochotnik, który dobrowolnie trafił do KL Auschwitz, by zebrać informacje o zbrodniach popełnianych w największym nazistowskim obozie koncentracyjnym i przekazać je światu. Po wojnie został bestialsko zamordowany przez komunistów, a miejsce jego pochówku do dziś pozostaje nieznane.
Instytut Pileckiego razem z Europejską Sieć Pamięć i Solidarność (ESPS) zaprasza do udziału w kampanii społeczno-edukacyjnej pod hasłem „Pamiętaj. 23 sierpnia”, przybliżającej konsekwencje i znaczenie minionych wydarzeń współczesnym Europejczykom.
W ramach tegorocznej akcji powstały między innymi spoty filmowe poświęcone osobom, których życie naznaczyła dramatyczna walka z systemami totalitarnymi, okolicznościowe przypinki oraz – szczególny punkt kampanii - mural w Warszawie.
Pamiątkowe przypinki z napisem „Remember. August 23” można odebrać w przestrzeni wystawienniczej Instytutu Pileckiego, w warszawskim Domu bez Kantów przy ul. Krakowskie Przedmieście 11. Symboliczny gest założenia przypinki to znak pamięci, który co roku zachęca polityków, dziennikarzy, artystów, działaczy społecznych, a także młodych ludzi z całej Europy do dyskusji na temat II wojny światowej i jej skutków.
Adres: Dom bez Kantów, ul. Krakowskie Przedmieście 11, 00-065 Warszawa
Godziny otwarcia: wtorek – niedziela, godz. 11:00-19:00
Galerię spotów filmowych kampanii poświęconych osobom, których życie naznaczyła walka z systemami totalitarnymi, w tym roku uzupełnią sylwetki:
- Johanna Trollmanna (1907–1944), niemieckiego boksera pochodzenia romskiego, ofiary nazistowskich prześladowań, zamordowanego przez obozowego kapo, którego wcześniej pokonał na ringu
Zobacz także
- Oblicze zbrodni. Życie i śmierć Romana Szuchewycza | dr. hab. Damian Markowski
Aktualności
Oblicze zbrodni. Życie i śmierć Romana Szuchewycza | dr. hab. Damian Markowski
W związku z niedawną decyzją Lwowskiej Rady Obwodowej o ogłoszeniu roku 2027 Rokiem Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA), jej dowódcy Romana Szuchewycza oraz działacza Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN) Ołeha Olżycza, publikujemy artykuł dr. hab. Damiana Markowskiego, profesora Instytutu Pileckiego, przypominający kluczowe fakty z życia i działalności dowódcy UPA.
- The Second International Congress of the Pilecki Institute: A recap
Aktualności
The Second International Congress of the Pilecki Institute: A recap
Congress “Embracing the New, Preserving the Old: Studying Fascism, Communism, and Totalitarianism in the 2020s” took place on October 14 and 15, 2026 – two packed days of stimulating papers, keynote events, debates and discussions.
- Ekspert IP: Oto „Nachtigall”, batalion, w którym służył dowódca UPA
Aktualności
Ekspert IP: Oto „Nachtigall”, batalion, w którym służył dowódca UPA
W związku z powracającą w przestrzeni publicznej dyskusją na temat batalionu „Nachtigall”, dr hab. Tomasz Chinciński, profesor Instytutu Pileckiego, przypomina kluczowe fakty ustalone przez historyków.
- „Göring patrzył na mnie bardzo uważnie” – „Sala 600. Świadkowie Norymbergi” w Berlinie
Aktualności
„Göring patrzył na mnie bardzo uważnie” – „Sala 600. Świadkowie Norymbergi” w Berlinie
17 października 2026 roku publiczność zgromadzona w berlińskim oddziale Instytutu Pileckiego wysłuchała drugiego odcinka audioserialu „Sala 600. Świadkowie Norymbergi” o Sewerynnie Szmaglewskiej.
- „Pilecki wahał się" | Karol Madaj w podcaście Muzeum Historii Polski
Aktualności
„Pilecki wahał się" | Karol Madaj w podcaście Muzeum Historii Polski
Czy Witold Pilecki podjął się najniebezpieczniejszej misji II wojny światowej? Jak trafił do Auschwitz? Czy rzeczywiście budował tam konspirację? Zapraszamy do obejrzenia podcastu Muzeum Historii Polski z udziałem dyrektora Instytutu Pileckiego Karola Madaja.
- Między znikaniem a trwaniem. Festiwal Wolskie Ostańce 2026 [fotorelacja]
Aktualności
Między znikaniem a trwaniem. Festiwal Wolskie Ostańce 2026 [fotorelacja]
Przez trzy dni (9–11 października) festiwal „Wolskie Ostańce” zapraszał do zatrzymania się i spojrzenia na Warszawę z nowej perspektywy — poprzez osobiste historie, miejsca naznaczone pamięcią oraz to, co wciąż trwa pomiędzy znikaniem a trwaniem.
- Porażka. Niemcy, Rosja i cena złudzeń | Relacja wideo z 9. spotkania Berlin w Warszawie
Aktualności
Porażka. Niemcy, Rosja i cena złudzeń | Relacja wideo z 9. spotkania Berlin w Warszawie
Jakie były źródła błędnych ocen w polityce Niemiec wobec Rosji? Których ostrzeżeń nie chciano usłyszeć i dlaczego? Jakie wnioski z tej historii wynikają dziś dla Niemiec, Polski i Ukrainy oraz dla bezpieczeństwa Europy? Dlaczego tak długo ignorowano sygnały ostrzegawcze i głosy płynące m.in. z Polski i Ukrainy? Jaką rolę odegrały w tym interesy gospodarcze, kalkulacje polityczne?
- Konferencja „Laboratoria innowacji. AI w archiwach” | Fotorelacja
Aktualności
Konferencja „Laboratoria innowacji. AI w archiwach” | Fotorelacja
30 września 2026 roku – w Dniu Archiwisty – w warszawskiej siedzibie Instytutu Pileckiego przy ul. Siennej 82 odbyła się ogólnopolska konferencja naukowa „Laboratoria innowacji. AI w archiwach”.
- Jubileusz 10-lecia Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej
Aktualności
Jubileusz 10-lecia Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej
8 października w ogrodzie Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej odbyło się wyjątkowe wydarzenie – jubileusz 10-lecia działalności instytucji.
- Festiwal „Wolskie Ostańce”
Aktualności
Festiwal „Wolskie Ostańce”
Co zostaje z miasta, które nieustannie się zmienia? Co trwa mimo wyburzeń, nowych inwestycji i zacierania śladów pamięci? I kim są współcześni „ostańcy”? Festiwal „Wolskie Ostańce” to wielowymiarowe wydarzenie poświęcone relacji między miastem, pamięcią i ludźmi.
- Reportaż Instytutu Pileckiego wyróżniony na 18. Międzynarodowym Festiwalu Filmowym NNW
Aktualności
Reportaż Instytutu Pileckiego wyróżniony na 18. Międzynarodowym Festiwalu Filmowym NNW
Dokument „Jedna wskazówka” o Obławie Augustowskiej, autorstwa Martyny Wojtkowskiej z Instytutu Pileckiego, otrzymał pierwsze wyróżnienie podczas 18. Międzynarodowego Festiwalu Filmowego NNW w Gdyni.
- „Spotkanie z Patronem” w Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej
Aktualności
„Spotkanie z Patronem” w Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej
6 października pracownicy Instytutu Pileckiego brali udział w „Spotkaniu z Patronem” organizowanym przez Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej.