Europejski Dzień Pamięci Ofiar Reżimów Totalitarnych | „Pamiętaj. 23 sierpnia” - Instytut Pileckiego

21.08.2024 (ŚR)

Europejski Dzień Pamięci Ofiar Reżimów Totalitarnych | „Pamiętaj. 23 sierpnia”

23 sierpnia obchodzimy Europejski Dzień Pamięci Ofiar Reżimów Totalitarnych, proklamowany przez Parlament Europejski w 2009 roku.

Tego dnia 85 lat temu podpisano pakt Ribbentrop-Mołotow –
porozumienie między nazistowskimi Niemcami i Związkiem Sowieckim,
które utorowało drogę do wybuchu II wojny światowej.

– Pakt Ribbentrop-Mołotow zawarty wieczorem 23 sierpnia 1939 roku był sojuszem dla wojny. Otwierał Niemcom i Związkowi Sowieckiemu drogę do wspólnej zbrojnej napaści na Polskę. – wyjaśnia dr Joanna Nikel z Instytutu Pileckiego.

23 sierpnia 1939 roku w Moskwie. Od lewej stoją: szef działu prawnego niemieckiego MSZ Friedrich Gauss, niemiecki minister spraw zagranicznych Joachim von Ribbentrop, Józef Stalin oraz ludowy komisarz (minister) spraw zagranicznych ZSRR Wiaczesław Mołotow.

Pakt Ribbentrop-Mołotow podpisany przez ministra spraw zagranicznych III Rzeszy oraz ludowego komisarza spraw zagranicznych ZSRS (zawarty w Moskwie w obecności Stalina) wraz z tajnym protokołem dodatkowym, zawierał podział stref interesów w Europie Środkowej i Wschodniej i jednocześnie oznaczał rozbiór Polski, zniszczenie jej państwowości oraz faktyczną kolonizację jej terytorium przez dwa totalitarne imperia.

– Pakt ten stanowił całkowite zniszczenie porządku europejskiego, ustanowionego dwadzieścia lat wcześniej podczas konferencji pokojowej w Wersalu. Negował zasadę samostanowienia narodów oraz równości i niepodległość suwerennych państw, która od zakończenia I wojny światowej stanowiła fundament organizacji porządku międzynarodowego. Treść paktu Ribbentrop Mołotow oznaczała dla sojuszników również wzajemne korzyści gospodarcze: czerpanie przez Rzeszę Niemiecką z zasobów surowcowych Związku Sowieckiego, zaś Związek Sowiecki, co było kontynuacją porozumienia niemiecko- sowieckiego z Rapallo z 1922 roku, miał możliwość dostępu do technologii niemieckich, niemieckiej doktryny wojskowej. Porozumienie to pokazało, że doraźne zyski polityczne były ważniejsze niż ideologia, a jak wiemy - te obydwa państwa totalitarne miały sprzeczne imperialne ambicje i prowadziły przeciwko sobie agresywną retorykę.- dodaje dr Joanna Nikel.

Pakt Ribbentrop-Mołotow był przede wszystkim wyrokiem wydanym na miliony mieszkańców Europy Środkowej. Tydzień po jego podpisaniu 1 września 1939 roku wybuchła II wojna światowa.

23 sierpnia to dzień symboliczny i niezwykle ważny dla Instytutu Pileckiego, którego patronem jest rtm. Witold Pilecki, ochotnik, który dobrowolnie trafił do KL Auschwitz, by zebrać informacje o zbrodniach popełnianych w największym nazistowskim obozie koncentracyjnym i przekazać je światu. Po wojnie został bestialsko zamordowany przez komunistów, a miejsce jego pochówku do dziś pozostaje nieznane.

Instytut Pileckiego razem z Europejską Sieć Pamięć i Solidarność (ESPS) zaprasza do udziału w kampanii społeczno-edukacyjnej pod hasłem „Pamiętaj. 23 sierpnia”, przybliżającej konsekwencje i znaczenie minionych wydarzeń współczesnym Europejczykom.

W ramach tegorocznej akcji powstały między innymi spoty filmowe poświęcone osobom, których życie naznaczyła dramatyczna walka z systemami totalitarnymi, okolicznościowe przypinki oraz – szczególny punkt kampanii - mural w Warszawie.

Pamiątkowe przypinki z napisem „Remember. August 23” można odebrać w przestrzeni wystawienniczej Instytutu Pileckiego, w warszawskim Domu bez Kantów przy ul. Krakowskie Przedmieście 11. Symboliczny gest założenia przypinki to znak pamięci, który co roku zachęca polityków, dziennikarzy, artystów, działaczy społecznych, a także młodych ludzi z całej Europy do dyskusji na temat II wojny światowej i jej skutków.

Adres: Dom bez Kantów, ul. Krakowskie Przedmieście 11, 00-065 Warszawa
Godziny otwarcia: wtorek – niedziela, godz. 11:00-19:00

Galerię spotów filmowych kampanii poświęconych osobom, których życie naznaczyła walka z systemami totalitarnymi, w tym roku uzupełnią sylwetki:

  • Johanna Trollmanna (1907–1944), niemieckiego boksera pochodzenia romskiego, ofiary nazistowskich prześladowań, zamordowanego przez obozowego kapo, którego wcześniej pokonał na ringu
  • Emílie Machálkovej (1926–2017), Czeszki pochodzenia romskiego, przetrwałej Holokaust, promotorki kultury romskiej.
  • Zobacz także

    • Zapraszamy do udziału w 2. edycji projektu „Pamięć miejsca, miejsca pamięci”
      Grafika projektu 2. edycji projektu „Pamięć miejsca, miejsca pamięci”

      Aktualności

      Zapraszamy do udziału w 2. edycji projektu „Pamięć miejsca, miejsca pamięci”

      Ruszył nabór do drugiej edycji ogólnopolskiego projektu edukacyjno-historycznego Instytutu Pileckiego.

    • Zeznania z procesu Adama Humera | Nowa kolekcja relacji o zbrodniach komunistycznych na 10-lecie portalu ZapisyTerroru.pl

      Aktualności

      Zeznania z procesu Adama Humera | Nowa kolekcja relacji o zbrodniach komunistycznych na 10-lecie portalu ZapisyTerroru.pl

      – To dla Instytutu Pileckiego niezwykle ważny moment. Badając totalitaryzmy, dokumentujemy również zbrodnie popełnione w okresie stalinowskim – podkreślał prof. Andrzej Zawistowski podczas spotkania poświęconego prezentacji nowej kolekcji w internetowej bazie świadectw Instytutu Pileckiego ZapisyTerroru.pl.

    • 86. rocznica zamknięcia granic getta warszawskiego – uroczystość przy ul. Siennej

      Aktualności

      86. rocznica zamknięcia granic getta warszawskiego – uroczystość przy ul. Siennej

      16 listopada 2026 roku przy zachowanym fragmencie muru getta na terenie XII Liceum Ogólnokształcącego im. Henryka Sienkiewicza (ul. Sienna 53 w Warszawie) odbyła się ceremonia upamiętniająca 86. rocznicę zamknięcia granic getta warszawskiego. W wydarzeniu wziął udział dyrektor Instytutu Pileckiego Karol Madaj.

    • Liderzy Polonii 2026 w Instytucie Pileckiego - edukacja historyczna i ochrona dziedzictwa

      Aktualności

      Liderzy Polonii 2026 w Instytucie Pileckiego - edukacja historyczna i ochrona dziedzictwa

      12 listopada 2026 roku w warszawskiej siedzibie Instytutu Pileckiego przy ul. Siennej odbyła się wizyta studyjna uczestników projektu „Liderzy Polonii 2026”. Blisko 40 działaczy i przedstawicieli organizacji polonijnych z całego świata poznało nasze narzędzia dokumentowania historii XX wieku oraz dobre praktyki w zakresie edukacji historycznej.

    • Instytut Pileckiego na festiwalu „Wspólna Niepodległa” 2026 – relacja i wyniki symulacji wyborów z 1919 roku

      Aktualności

      Instytut Pileckiego na festiwalu „Wspólna Niepodległa” 2026 – relacja i wyniki symulacji wyborów z 1919 roku

      11 listopada 2026 roku Instytut Pileckiego uczestniczył jako partner w festiwalu „Wspólna Niepodległa” w Warszawie, organizowanym przez Muzeum Historii Polski z okazji Narodowego Święta Niepodległości. Odwiedzający Cytadelę Warszawską oraz Krakowskie Przedmieście wzięli udział w grze terenowej, pokazach rekonstrukcji historycznej Armii Ochotniczej z 1920 roku, seansach filmowych, badaniach archiwalnych w bazie „Zapisy Terroru” oraz symulacji wyborów do Sejmu Ustawodawczego z 1919 roku, w której zwyciężyła Irena Kosmowska (52 głosy).

    • Pierwsze kobiety w Sejmie. Wybory na festiwalu Wspólna Niepodległa

      Aktualności

      Pierwsze kobiety w Sejmie. Wybory na festiwalu Wspólna Niepodległa

      W 108. rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości w Galerii Instytutu w Domu Bez Kantów Instytut Pileckiego zorganizował niezwykłe wybory.

    • Debata wokół monografii „Głuchoniemcy w historii i kulturze Karpat”

      Aktualności

      Debata wokół monografii „Głuchoniemcy w historii i kulturze Karpat”

      4 listopada w Instytucie Pileckiego odbyła się debata towarzysząca premierze dwutomowej monografii „Głuchoniemcy w historii i kulturze Karpat”, opublikowanej we wrześniu 2026 r. nakładem Wydawnictw Uniwersytetu Warszawskiego.

    • Niemieccy edukatorzy w Warszawie. Za nami „Public History Lab 2026”
      Grupa ludzi siedzących w kręgu na krzesłach składanych podczas warsztatów w nowoczesnej sali ekspozycyjnej z gablotami i tablicami informacyjnymi.

      Aktualności

      Niemieccy edukatorzy w Warszawie. Za nami „Public History Lab 2026”

      W dniach 26–30 października 2026 roku w ramach „Public History Lab 2026” grupa nauczycieli, edukatorów, studentów i doktorantów z Niemiec poznawała w Warszawie polską perspektywę na wydarzenia II wojny światowej.

    • Sylwetki nagrodzonych medalem „Virtus et Fraternitas” na wystawie przed galerią Kordegarda w Warszawie

      Aktualności

      Sylwetki nagrodzonych medalem „Virtus et Fraternitas” na wystawie przed galerią Kordegarda w Warszawie

      29 października 2026 roku na Krakowskim Przedmieściu w Warszawie odbyło się uroczyste otwarcie plenerowej ekspozycji „Odznaczeni Medalem Virtus et Fraternitas 2026”. Wydarzenie przypomina postaci tegorocznych laureatów Medalu – osób, które w najciemniejszych momentach XX wieku wykazały się wyjątkową odwagą, solidarnością i człowieczeństwem, niosąc ratunek polskim obywatelom.

    • Medal „Virtus et Fraternitas” wręczony w Belwederze

      Aktualności

      Medal „Virtus et Fraternitas” wręczony w Belwederze

      Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej odznaczył medalem „Virtus et Fraternitas” 18 osób z 7 krajów: Czech, Japonii, Norwegii, Nowej Zelandii, Ukrainy, Węgier i Polski. 

    • Oblicze zbrodni. Życie i śmierć Romana Szuchewycza | dr. hab. Damian Markowski
      Zdjęcie Damiana Markowskiego.

      Aktualności

      Oblicze zbrodni. Życie i śmierć Romana Szuchewycza | dr. hab. Damian Markowski

      W związku z niedawną decyzją Lwowskiej Rady Obwodowej o ogłoszeniu roku 2027 Rokiem Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA), jej dowódcy Romana Szuchewycza oraz działacza Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN) Ołeha Olżycza, publikujemy artykuł dr. hab. Damiana Markowskiego, profesora Instytutu Pileckiego, przypominający kluczowe fakty z życia i działalności dowódcy UPA.

    • The Second International Congress of the Pilecki Institute: A recap

      Aktualności

      The Second International Congress of the Pilecki Institute: A recap

      Congress “Embracing the New, Preserving the Old: Studying Fascism, Communism, and Totalitarianism in the 2020s” took place on October 14 and 15, 2026 – two packed days of stimulating papers, keynote events, debates and discussions.