Drugie spotkanie z cyklu „Berlin w Warszawie”. Debata o reparacjach i zadośćuczynieniu - Instytut Pileckiego

Drugie spotkanie z cyklu „Berlin w Warszawie”. Debata o reparacjach i zadośćuczynieniu

Debata „Zadośćuczynienie, odszkodowania, reparacje: co jest realne, co jest symboliczne?” zgromadziła przy jednym stole wybitnych znawców tematyki polsko-niemieckiej.

Gdzie kończy się język moralnych zobowiązań, a zaczyna twarda litera prawa? Czy po osiemdziesięciu latach od zakończenia wojny temat reparacji to rzeczywiście rozdział zamknięty, czy może nieprzepracowany fundament, który wciąż rzutuje na przyszłość Europy? Te pytania wybrzmiały z pełną mocą podczas drugiego spotkania z cyklu „Berlin w Warszawie”, które odbyło się w warszawskiej siedzibie Instytutu Pileckiego.

Karol Madaj, pełniący obowiązki dyrektora Instytutu Pileckiego, powitał gości i nawiązał do najnowszej publikacji Instytutu, podkreślając wagę rzetelnych danych w dyskusji o reparacjach:

„Jeżeli dyskutujemy o tym, co realne, co symboliczne, to trzeba też mieć solidną podstawę naukową, żeby zobaczyć te straty gospodarcze”.

fot. Jan Sochaczewski / Instytut Pileckiego
Dyrektor Madaj zapowiedział w ten sposób książkę „Dzieje gospodarcze ziem polskich w latach 39–45” autorstwa Mirosława Kuska i profesora Damiana Markowskiego.  Zaznaczył, że jest to pierwsza publikacja, która w tak kompleksowy sposób zbiera historię strat pod okupacją zarówno niemiecką, jak i sowiecką, stanowiąc merytoryczny fundament dla debaty o zadośćuczynieniu.

Debata „Zadośćuczynienie, odszkodowania, reparacje: co jest realne, co jest symboliczne?” zgromadziła przy jednym stole wybitnych znawców tematyki polsko-niemieckiej.

fot. Jan Sochaczewski / Instytut Pileckiego
Nie było to jedynie spotkanie dyplomatyczne - była to szczera, a momentami burzliwa konfrontacja niemieckich narracji z polską wrażliwością. Uczestnicy debaty starali się wyjść poza utarte schematy publicystyczne, analizując problem w trzech kluczowych obszarach:
Polityka i prawo: Czy możliwe jest porozumienie na szczeblu państwowym?
Ludzki wymiar tragedii: Co z indywidualnymi odszkodowaniami dla ostatnich żyjących świadków historii?
Pamięć kulturowa: Jaką rolę w budowaniu relacji odgrywają gesty, fundusze edukacyjne i pomniki?
Jak pokazują badania, temat ten wciąż elektryzuje społeczeństwo - około 60% Polaków popiera dochodzenie reparacji.

Podczas spotkania przy ulicy Siennej 82 mogliśmy zobaczyć, jak te liczby przekładają się na żywą dyskusję ekspertów:
fot. Jan Sochaczewski / Instytut Pileckiego
Prof. Jan C. Behrends - historyk związany z Uniwersytetem Viadrina we Frankfurcie nad Odrą oraz Centrum Badań Historii Współczesnej (ZZF) w Poczdamie. W swojej pracy badawczej koncentruje się na historii Europy Wschodniej, dziejach nowoczesnych dyktatur oraz procesach przemian po 1989 roku, analizując mechanizmy władzy i oporu w regionie.
fot. Jan Sochaczewski / Instytut Pileckiego
Prof. Marek Cichocki - filozof, politolog i historyk idei, profesor Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie. W przeszłości sprawował funkcję doradcy Prezydenta RP ds. traktatu konstytucyjnego, a obecnie jest współtwórcą podcastu „Niemcy w ruinie?” i autorem licznych publikacji poświęconych europejskiej architekturze bezpieczeństwa.
fot. Jan Sochaczewski / Instytut Pileckiego
Prof. Stanisław Żerko - historyk i niemcoznawca na stałe związany z Instytutem Zachodnim w Poznaniu, uznawany za jednego z czołowych ekspertów w dziedzinie historii stosunków międzynarodowych. Specjalizuje się w analizie polskiej i niemieckiej polityki zagranicznej, badając historyczne uwarunkowania oraz współczesne wyzwania w relacjach między Warszawą a Berlinem.
fot. Jan Sochaczewski / Instytut Pileckiego
Dr Ursula Töller (online) - historyczka i badaczka zajmująca się naukowo tematyką wywłaszczeń, restytucji oraz powojennych rozliczeń majątkowych w Europie. Jako wykładowczyni akademicka analizuje kwestie odszkodowań w debacie publicznej, skupiając się na prawnych i moralnych aspektach zadośćuczynienia oraz pamięci o stratach materialnych po konfliktach zbrojnych.
fot. Jan Sochaczewski / Instytut Pileckiego
Kaja Puto - redaktorka naczelna KrytykaPolityczna.pl oraz dziennikarka specjalizująca się w tematyce Europy Wschodniej, Kaukazu i procesów migracyjnych. Jest laureatką prestiżowej Polsko-Niemieckiej Nagrody Dziennikarskiej im. Tadeusza Mazowieckiego, wyróżnianą za wnikliwe reportaże i analizy dotyczące przemian społeczno-politycznych w krajach byłego bloku wschodniego.
fot. Jan Sochaczewski / Instytut Pileckiego
Manuel Sarrazin - z wykształcenia historyk. W latach 2008–2021 poseł do Bundestagu, w latach 2018–2021 przewodniczył Polsko-Niemieckiej Grupie Parlamentarnej. W latach 2022–2025 pełnił funkcję specjalnego przedstawiciela rządu federalnego ds. państw Bałkanów Zachodnich. Od 2020 roku prezes Towarzystwa Europy Południowo-Wschodniej z siedzibą w Monachium.
fot. Jan Sochaczewski / Instytut Pileckiego
Thomas Urban - dziennikarz i autor książek historycznych, który przez wiele lat pełnił funkcję korespondenta „Süddeutsche Zeitung” w Warszawie, Moskwie oraz Kijowie. Od 2022 roku jest analitykiem magazynu „Cicero” i uznanym ekspertem ds. relacji polsko-niemieckich, specjalizującym się w dokumentowaniu skomplikowanej historii Europy Środkowo-Wschodniej.

Spotkanie poprowadziła kuratorka cyklu:
fot. Jan Sochaczewski / Instytut Pileckiego
dr Aleksandra Burdziej - germanistka i literaturoznawczyni związana z Uniwersytetem Mikołaja Kopernika w Toruniu. Bada m.in. pamięć kulturową oraz sposoby reprezentowania doświadczeń XX wieku w literaturze i kulturze współczesnej. Łączy pracę akademicką z działalnością społeczną i ekspercką; jest prezeską Zarządu Krajowego Związku Towarzystw Polsko-Niemieckich i inicjatorką licznych projektów dialogu polsko-niemieckiego.

Zobacz także

  • Rocznica śmierci Franciszka Andrzejczyka. Zginął za pomoc Żydom w czasie okupacji

    Aktualności

    Rocznica śmierci Franciszka Andrzejczyka. Zginął za pomoc Żydom w czasie okupacji

    20 marca mija 83. rocznica zbrodni w Czyżewie (woj. podlaskie). Za pomoc Żydom w czasie wojny zginął z rąk niemieckich żandarmów Franciszek Andrzejczyk.

  • 24 marca | Narodowy Dzień Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką

    Aktualności

    24 marca | Narodowy Dzień Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką

    W 2018 roku Prezydent RP ustanowił dzień 24 marca Narodowym Dniem Pamięci Polaków Ratujących Żydów pod okupacją niemiecką. To upamiętnienie wszystkich obywateli polskich, którzy z narażeniem życia udzielali Żydom pomocy podczas niemieckiej okupacji.

  • Komunikat. Rada Pamięci Instytutu Pileckiego

    Aktualności

    Komunikat. Rada Pamięci Instytutu Pileckiego

    Zasady działania i organizacji Rady Pamięci Instytutu Pileckiego.

  • Pilecki w Nowym Jorku. Debata „Lessons from Nuremberg for the 21st Century”

    Aktualności

    Pilecki w Nowym Jorku. Debata „Lessons from Nuremberg for the 21st Century”

    Debata „Lessons from Nuremberg for the 21st Century” skupiała się na dziedzictwie procesów norymberskich oraz ich rzeczywistym oddziaływaniu na rozwój współczesnego prawa międzynarodowego i metody pociągania do odpowiedzialności zbrodniarzy wojennych.

  • Pomnik Katyński w Jersey City. Uroczyste złożenie kwiatów

    Aktualności

    Pomnik Katyński w Jersey City. Uroczyste złożenie kwiatów

    16 marca Karol Madaj, p.o. dyrektor Instytutu Pileckiego, złożył kwiaty pod Pomnikiem Katyńskim w Jersey City. Uroczystość ta stanowiła symboliczne dopełnieniem wydarzeń związanych z oficjalną inauguracją stałej siedziby Oddziału Instytutu Pileckiego w Nowym Jorku, która odbyła się w dniach 14-15 marca.

  • „Robić to, co trzeba” - relacja z pokazu filmu „Rachwałowa” w Instytucie Pileckiego

    Aktualności

    „Robić to, co trzeba” - relacja z pokazu filmu „Rachwałowa” w Instytucie Pileckiego

    W czwartek 5 marca w warszawskiej siedzibie Instytutu Pileckiego odbył się pokaz filmu dokumentalnego „Rachwałowa” w reżyserii Pauliny Ibek, z udziałem prawnuka Stanisławy Rachwał, Krzysztofa Wicentowicza. Rozmowę poprowadził Wojciech Saramonowicz - kierownik Działu Historii Mówionej i Produkcji Filmowych Instytutu Pileckiego.

  • Instytut Pileckiego zainaugurował swoją działalność w Nowym Jorku

    Aktualności

    Instytut Pileckiego zainaugurował swoją działalność w Nowym Jorku

    Pilecki Institute USA w Nowym Jorku to nie tylko nowy rozdział działalności Instytutu, ale przede wszystkim szansa na wprowadzenie polskiego doświadczenia historycznego do globalnego dyskursu o wolności i godności człowieka.

  • 78 lat temu Wojskowy Sąd Rejonowy w Warszawie skazał rotmistrza Witolda Pileckiego na karę śmierci

    Aktualności

    78 lat temu Wojskowy Sąd Rejonowy w Warszawie skazał rotmistrza Witolda Pileckiego na karę śmierci

    15 marca 1948 r. Wojskowy Sąd Rejonowy w Warszawie (w składzie: ppłk Jan Hryckowian, kpt. Józef Badecki i kpt. Stefan Nowacki) wydał wyrok w procesie tzw. grupy Witolda.

  • Informacja o wynikach konkursu na stanowisko adiunkta/adiunktki w dziedzinie nauk humanistycznych w Instytucie Pileckiego

    Aktualności

    Informacja o wynikach konkursu na stanowisko adiunkta/adiunktki w dziedzinie nauk humanistycznych w Instytucie Pileckiego

    Na stanowisko adiunkta w dziedzinie nauk humanistycznych w Instytucie Pileckiego, w wyniku przeprowadzonego postępowania konkursowego (ogłoszenie nr DPB.003.1.2026), wybrany został dr hab. Tomasz Ceran.

  • Publikacja profesora Instytutu Pileckiego w Cogent Arts & Humanities

    Aktualności

    Publikacja profesora Instytutu Pileckiego w Cogent Arts & Humanities

    Dr hab. Tomasz Chinciński opublikował w czasopiśmie Cogent Arts & Humanities (czasopiśmie z pierwszego kwartylu) artykuł o postawach ludności niemieckiej w Polsce wcielonej do III Rzeszy.

  • „Chcemy wprowadzać w krwiobieg USA opowieść o historii Polski" | Karol Madaj dla Rzeczpospolitej

    Aktualności

    „Chcemy wprowadzać w krwiobieg USA opowieść o historii Polski" | Karol Madaj dla Rzeczpospolitej

    Inauguracja działalności Instytutu Pileckiego w Nowym Jorku już w sobotę, 14 marca. W rozmowie z „Rzeczpospolitą" Karol Madaj, p.o. dyrektora IP opowiada m.in. o drodze, którą trzeba było pokonać, aby uruchomić placówkę, a także o planach i misji Instytutu w USA.

  • Kampania „Pamiętam. Katyń 1940”

    Aktualności

    Kampania „Pamiętam. Katyń 1940”

    W związku ze zbliżającą się 86. rocznicą zbrodni katyńskiej rusza kolejna edycja ogólnopolskiej kampanii społeczno-edukacyjnej „Pamiętam. Katyń 1940”.