78 lat temu Wojskowy Sąd Rejonowy w Warszawie skazał rotmistrza Witolda Pileckiego na karę śmierci - Instytut Pileckiego
14.03.2026 (SOB)
78 lat temu Wojskowy Sąd Rejonowy w Warszawie skazał rotmistrza Witolda Pileckiego na karę śmierci
15 marca 1948 r. Wojskowy Sąd Rejonowy w Warszawie (w składzie: ppłk Jan Hryckowian, kpt. Józef Badecki i kpt. Stefan Nowacki) wydał wyrok w procesie tzw. grupy Witolda.
Witolda Pileckiego, Tadeusza Płużańskiego i Marię Szelągowską skazano na karę śmierci. Makary Sieradzki otrzymał wyrok dożywotniego więzienia, Witold Różycki i Maksymilian Kaucki zostali skazani na 15 lat więzienia, Ryszard Jamontt-Krzywicki otrzymał 10 lat, a Jerzy Nowakowski – pięć.
Proces Witolda Pileckiego
Rotmistrza oskarżono o szpiegostwo, nielegalne posiadanie broni, planowanie zamachu na funkcjonariuszy Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego, przyjęcie korzyści majątkowych od osób działających w interesie obcego rządu, uchylanie się od służby wojskowej i podrabianie dokumentów. Pilecki przez cały czas trwania procesu starał się chronić swoich współpracowników, biorąc na siebie odpowiedzialność za działania podejmowane przez grupę. Zeznając przed sądem, trzymał się ściśle faktów i potwierdzał jedynie to, co było oczywiste, jak chociażby posiadanie skrytki na broń i posługiwanie się fałszywymi dokumentami. Zaprzeczył, jakoby pracował na rzecz obcego państwa czy planował zamach na oficerów UB. Podkreślał, że przekazywał jedynie powszechnie dostępne informacje legalnym władzom polskim przebywającym na Zachodzie, co nie mogło być uznane przez władze komunistyczne za działalność szpiegowską.
Uzasadnienie wyroku nie pozostawiało wątpliwości co do jego ideologicznego charakteru: „Od zarania odzyskania niepodległości reakcyjne podziemie i inspirujące je zagraniczne ośrodki dyspozycyjne, działające pod kierownictwem obcego imperializmu, prowadziły walkę z Polską Ludową i jej osiągnięciami we wszystkich dziedzinach życia”.
W odniesieniu do Rotmistrza napisano: „oskarżony Pilecki Witold po chwalebnej [w oryginale wyraz skreślony] konspiracyjnej służbie wojskowej w pierwszych latach okupacji i po chwalebnym [w oryginale wyraz skreślony] [pobycie oraz] pracy konspiracyjnej w obozie koncentracyjnym w Oświęcimiu, wiosną 1944 r. na terenie Warszawy zdecydował się przejść z Armii Krajowej do tworzonej w tym czasie nowej organizacji pod nazwą «NIE», której celem było prowadzenie akcji dywersyjnej na terenach polskich wyzwalanych w wyniku ofensywy Armii Radzieckiej [sic!]. Dywersja ta miała być skierowana przeciwko Armii Czerwonej i walczącemu u jej boku Wojsku Polskiemu”.
Brak zgody na ułaskawienie
– Zarówno poetyka tego uzasadnienia, jak i obecne w źródle skreślenia – oryginalne – są wymowne – pisze dr Bartłomiej Kapica, kierownik Ośrodka Badań nad Totalitaryzmami w Instytucie Pileckiego, w swojej publikacji o Rotmistrzu. – Pilecki, jego żona i adwokat napisali prośby o ułaskawienie do Bolesława Bieruta pełniącego wówczas funkcję prezydenta RP. Bierut, będący odpowiednikiem Stalina w komunistycznej Polsce, pozostał niewzruszony w odniesieniu do Pileckiego. Zadecydował natomiast o zamienieniu kary śmierci Marii Szelągowskiej i Tadeusza Płużańskiego na dożywotnie więzienie. Równie bezowocne były próby wystarania się o wstawiennictwo u Józefa Cyrankiewicza, który zasłaniał się brakiem sprawczości i twierdził, że łaska pozostaje jedynie w gestii Bieruta – czytamy dalej.
Witolda Pileckiego zamordowano strzałem w tył głowy w więzieniu na Rakowieckiej w Warszawie 25 maja 1948 roku. Miejsca pochowania ciała do dziś nie odnaleziono. W październiku 1990 roku Sąd Najwyższy unieważnił wyrok.
Więcej informacji na temat aresztowania, śledztwa, procesu i egzekucji Witolda Pileckiego można przeczytać na stronie Instytutu Pileckiego w artykule dr. Bartłomieja Kapicy [kliknij].
Zobacz także
- Za nami pierwszy dzień finałowych manewrów VI Turnieju Szkół Rotmistrza
Aktualności
Za nami pierwszy dzień finałowych manewrów VI Turnieju Szkół Rotmistrza
W Ostrowi Mazowieckiej i okolicznych terenach wystartował długo wyczekiwany, trzeci etap ogólnopolskiego Turnieju Szkół im. rtm. Witolda Pileckiego. To wyjątkowa rywalizacja dedykowana szkołom podstawowym i ponadpodstawowym noszącym imię Rotmistrza.
- Przedwojenny szyk i argentyńskie emocje! Tak świętowaliśmy urodziny Rotmistrza
Aktualności
Przedwojenny szyk i argentyńskie emocje! Tak świętowaliśmy urodziny Rotmistrza
Co to był za wieczór! Za nami wyjątkowa, urodzinowa potańcówka, która na kilka godzin przeniosła nas w klimat dwudziestolecia międzywojennego. Niesamowita energia i uśmiechy uczestników stworzyły niezapomnianą atmosferę.
- Relacja z wydarzenia: „Blask i Ból” – spotkanie poświęcone bł. Elżbiecie Róży Czackiej
Aktualności
Relacja z wydarzenia: „Blask i Ból” – spotkanie poświęcone bł. Elżbiecie Róży Czackiej
Za nami wyjątkowy wieczór w Galerii Instytutu Pileckiego w Domu Bez Kantów. W czwartek, 14 maja, w ramach nowego cyklu „Blask i Ból”, odbyło się spotkanie, które pokazało, że o historii XX wieku można opowiadać w sposób niezwykle bliski człowiekowi.
- Melchior za realizację dźwiękową serialu „Sala 600 – Świadkowie Norymbergi”
Aktualności
Melchior za realizację dźwiękową serialu „Sala 600 – Świadkowie Norymbergi”
Nagrody Dziennikarskie Polskiego Radia – Melchiory 2026 – prestiżowe wyróżnienia Polskiego Radia przyznane.
- Publikacja wydana przez Instytut Pileckiego otrzymała Nagrodę Historyczną „Polityki”
Aktualności
Publikacja wydana przez Instytut Pileckiego otrzymała Nagrodę Historyczną „Polityki”
Wydawnictwo źródłowe pod redakcją prof. Tadeusza Pawła Rutkowskiego „Władze RP na uchodźstwie wobec Żydów obywateli polskich w ZSRS i na Bliskim Wschodzie (1941–1945) w świetle dokumentów polskich”, wydane przez Instytut Pileckiego, otrzymało Nagrodę Historyczną „Polityki” im. Mariana Turskiego za 2025 rok w kategorii Źródła.
- Witold Pilecki (1901-1948) | 125. rocznica urodzin
Aktualności
Witold Pilecki (1901-1948) | 125. rocznica urodzin
13 maja 1901 roku urodził się Witold Pilecki. Człowiek, który rzucił wyzwanie dwóm totalitaryzmom: nazistowskiemu i komunistycznemu. Dzięki swojej niezłomności i odwadze stał symbolem patriotyzmu, odwagi, umiłowania wolności i solidarności z prześladowanymi – uniwersalnych wartości wspólnych wszystkim ludziom, fundamentalnych dla tradycji Zachodu.
- Ekspozycja „Każda droga zaczyna się domu”
Aktualności
Ekspozycja „Każda droga zaczyna się domu”
Hasło „Każda droga zaczyna się w domu” nawiązuje nie tylko do drogi, którą każdy przechodzi w swoim życiu, lecz także do domu, rozumianego na wiele sposobów: jako ojczyzna, budynek mieszkalny, przestrzeń formowania charakteru oraz systemu wartości.
- Quest: Witold Pilecki w Powstaniu Warszawskim
Aktualności
Quest: Witold Pilecki w Powstaniu Warszawskim
Weź udział w wyjątkowej grze terenowej i odkryj losy Rotmistrza w Powstaniu Warszawskim!
- FESTIWAL PILECKIEGO | Kalendarium
Aktualności
FESTIWAL PILECKIEGO | Kalendarium
- Nominacja do Nagród Historycznych „Polityki” dla publikacji Instytutu Pileckiego
Aktualności
Nominacja do Nagród Historycznych „Polityki” dla publikacji Instytutu Pileckiego
Wydawnictwo źródłowe pod redakcją prof. Tadeusza Pawła Rutkowskiego „Władze RP na uchodźstwie wobec Żydów obywateli polskich w ZSRS i na Bliskim Wschodzie (1941–1945) w świetle dokumentów polskich”, wydane przez Instytut Pileckiego, otrzymało nominację do Nagród Historycznych „Polityki” im. Mariana Turskiego za 2025 rok w kategorii Źródła.
- Zgłoszenia do Międzynarodowej Nagrody Pileckiego tylko do końca czerwca!
Aktualności
Zgłoszenia do Międzynarodowej Nagrody Pileckiego tylko do końca czerwca!
Do końca czerwca Instytut Pileckiego przyjmuje zgłoszenia do Międzynarodowej Nagrody im. Witolda Pileckiego. Konkurs, już po raz szósty, organizowany jest przy udziale Rodziny Patrona i w partnerstwie z Państwowym Muzeum Auschwitz-Birkenau.
- Debata w Instytucie Polskim w Düsseldorfie z okazji 80. rocznicy Procesu Norymberskiego
Aktualności
Debata w Instytucie Polskim w Düsseldorfie z okazji 80. rocznicy Procesu Norymberskiego
28 kwietnia 2026 r. w Instytucie Polskim w Dusseldorfie odbyła się dyskusja z okazji 80. rocznicy Procesu Norymberskiego (1945-1946) pt. „Procesy Norymberskie z perspektywy polskiej i niemieckiej“ (Die Nürnberger Prozesse in polnischer und deutscher Perspektive).