Czwartki w DBK | Kalendarz spotkań w Galerii w Domu Bez Kantów - Instytut Pileckiego
03.09.2024 (WT)
Czwartki w DBK | Kalendarz spotkań w Galerii w Domu Bez Kantów
Wracamy z cyklem "Czwartki w DBK", w ramach którego regularnie rozmawiamy o historii i współczesności. W najbliższym sezonie jesienno–zimowym zajmiemy się debatowaniem, upamiętnianiem rocznic, a także omówieniem nowych publikacji.
Zapraszamy!
Galeria Domu Bez Kantów
ul. Krakowskie Przedmieście 11
Poniżej kalendarz spotkań
5 września 2024
Szukając miejsca dla siebie...Losy Powstańców Warszawskich na Ziemiach Odzyskanych
Spotkanie wokół książki Wojciecha Brojera, Mikołaj Wasik. Pierwszy wójt Dąbrówna. Twórca najstarszego pomnika Powstania Warszawskiego
goście: dr Grzegorz Jasiński, dr Wojciech Brojer
prowadzący: dr hab. prof. Andrzej Zawistowski
W 1945 r. dawni warszawscy powstańcy stanęli przed trudną decyzją: wracać do Polski, czy wracać do Warszawy, a może szukać nowego domu poza ruinami rodzinnego miasta i ucieczki przed politycznymi prześladowaniami? Tak było w przypadku Mikołaja Wasika, żołnierza powstańczego Zgrupowania Chrobry II. Rozpoczął nowe życie w mazurskim miasteczku Dąbrówno, gdzie wkrótce został wójtem gminy. Pełniąc tę funkcję, doprowadził do zbudowania pomnika upamiętniającego Powstanie Warszawskie – jednego z pierwszych takich pomników poza Warszawą. To niejedyny przykład dawnego powstańca, który próbował zbudować swój świat na tzw. Ziemiach Odzyskanych. O tych historiach porozmawiamy podczas spotkania 5 września.
12 września 2024
Terror niemieckiego okupanta
Spotkanie autorskie z Norbertem Bączykiem
prowadzący: Jakub Moroz
Norbert Bączyk odpowie nam na pytania dotyczące swojej najnowszej książki Terror niemiecki w powiecie Garwolin (1939–1944).
Wrzesień to miesiąc, w którym zwykle obchodzimy kolejne rocznice początku II wojny światowej. Prowincjonalny powiat garwoliński, podobnie jak inne ziemie podbitej w 1939 roku Polski, doświadczył niemieckiego terroru. Działania okupanta miały charakter kompleksowy – dotykały każdego aspektu życia obywateli. Niemcy, prowadząc politykę nastawioną na maksymalny wyzysk, a jednocześnie stosując drastyczne metody, stopniowo niszczyli polską gospodarkę i ludność. Zagłada Żydów, represjonowanie, ubogiej już, wsi oraz pozyskiwanie, z wielką brutalnością, kontyngentów rolnych, wywózki na roboty przymusowe, a także, wynikające z niedoborów, przestępczość i korupcja na masową skalę, prowadziły do rozpadu więzi społecznych. To wszystko czyniło codzienność mieszkańców okolic Garwolina coraz trudniejszą.
Autor, badając dzieje pojedynczego powiatu, w przejrzysty sposób ukazuje organizację administracji cywilnej i wojskowej oraz aparat policyjny, wraz z mechanizmami terroru stosowanego przez Niemców wobec ludności cywilnej w całym Generalnym Gubernatorstwie.
26 września 2024
Zagrożenie nie minęło
Archiwa ukraińskie po ponad dwóch latach od rosyjskiej agresji
Prelegenci:
Iryna Shysholik, dyrektor Państwowego Archiwum Obwodu Donieckiego
Andrii Smizhak, dyrektor Państwowego Archiwum Obwodu Iwanofrankiwskiego
Mykola Rubanets, dyrektor Państwowego Archiwum Obwodu Czerniowieckiego
Moderator spotkania: Julia Romanenko, Instytut Pileckiego
Z okazji tegorocznego Dnia Archiwisty zapraszamy na debatę dotyczącą ukraińskich archiwów. Ostatnio rozmawialiśmy o tym dwa lata temu – siedem miesięcy po rozpoczęciu rosyjskiej agresji na Ukrainę. Wówczas wydarzenie koncentrowało się wokół reakcji na atak Rosji oraz tego w jaki sposób starano się ratować zbiory, które często należą do polsko–ukraińskiego dziedzictwa. Obecnie chcemy skupić się na metodach pracy w cieniu wojny. Spróbujemy odpowiedzieć na pytania: Jakie straty wojna przyniosła dla ukraińskiego zasobu archiwalnego? Jak, w ciągu dwóch lat zmieniały się procedury ochrony zbiorów?
10 października 2024
>>Po prostu jestem z tymi ludźmi<<.
Działalność ks. Jerzego Popiełuszki w latach 1980–1984 – spotkanie autorskie z Katarzyną Jóźwik
Gość: Katarzyna Jóźwik
Spotkanie poprowadzi Krzysztof Wiśniewski
19 października 1984 roku ks. Jerzy Popiełuszko został porwany i brutalnie zamordowany przez funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa. W tym roku mija 40 lat od tych wydarzeń. Warto przy tej okazji wspomnieć tę wybitną i ważną postać – duchowny rzymskokatolicki, kapelan warszawskiej „Solidarności”, osoba wrażliwa na los drugiego człowieka, zawsze pomocny, zaangażowany, przyjacielski. Autorka, w swojej książce, analizuje sieć kontaktów ks. Jerzego, czyli środowisko, w którym odgrywał ważną rolę grupy, dla której jego praca miała znaczenie, ludzi, dla których stał się bliską osobą. Ta sieć mówi nam wiele o samym Popiełuszce jako osobie i działaczu, opowiada też o aktywności opozycji, zwłaszcza warszawskiej, podczas stanu wojennego.
24 października 2024
(Nie)dostępne
Jak dostać się do archiwów na Białorusi?
Wykład Igora Stankiewicza.
Reżim Łukaszenki starannie pilnuje dostępu do informacji znajdujących się w białoruskich archiwach. Dostęp do tamtejszych zbiorów, zwłaszcza tych przechowywanych przez służby, jest znacznie utrudniony. A może jednak istnieją sposoby na dotarcie do tych materiałów? O tym i o swojej pracy ze źródłami, znajdującymi się w białoruskich archiwach służb specjalnych, opowie Igor Stankiewicz – historyk, dziennikarz, współzałożyciel Białoruskiego Instytutu Historii Publicznej w Warszawie.
7 listopada 2024
Tymczasowy przyjaciel
Józef Lipski – ambasador polski w III Rzeszy (1933–1939)
Spotkanie z prof. Markiem Kornatem, autorem biografii p.t.Tymczasowy przyjaciel. Józef Lipski – ambasador polski w III Rzeszy (1933–1939) oraz opracowania źródłowego p.t. Józef Lipski jako dyplomata w świetle dokumentów i wspomnień.
Józef Lipski (1894–1958) był dyplomatą postawionym przez swój rząd na jednym z najtrudniejszych posterunków w stosunkach międzynarodowych doby międzywojennej – „II wojna światowa wybuchła mu w rękach”. Od 3 lipca 1933 roku był posłem RP w Berlinie, a od 29 października 1934 roku występował w randze ambasadora. Opowieść o Józefie Lipskim jest narracją o rozwoju III Rzeszy i potędze Hitlera oraz o stosunkach polsko-niemieckich u progu wojny. Czy Lipski dostrzegał ekspansywne cele polityki niemieckiej w latach (1934–1938)? Czy ufał w zapewnienia gwarancyjne niemieckiej strony? Jak dalece rozpoznawał konflikt interesów pomiędzy Polską a Niemcami latem 1938 roku? Jakie ustępstwa uważał za możliwe do przyjęcia przez Polskę podczas polsko-niemieckich rozmów, wokół żądań terytorialnych III Rzeszy, między październikiem 1938 a marcem 1939 roku? Czy w sierpniu 1939 roku postępował właściwie – zwłaszcza w związku z paktem Ribbentrop–Mołotow i brytyjską akcją mediacyjną w konflikcie polsko-niemieckim? Czy kiedykolwiek proponował inny scenariusz niż ten zrealizowany przez Józefa Becka? To pytania najważniejsze, ale na pewno nie jedyne. Odpowiedzi na nie możemy poszukiwać razem z autorem książki.
21 listopada 2024
Kobiety znikające z historii
Debata o kobietach w dziejach
Prof. dr hab. Małgorzata Dajnowicz
Debata została zorganizowana wspólnie z Instytutem Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk. Wydarzenie jest zapowiedzią polsko-czeskiej konferencji p.t. Poza. Historie kobiet znikających z Nauki-Sztuki-Kultury-Edukacji. Chcemy dotrzeć do działalności kobiet w różnych dziedzinach życia: naukowa, artystyczna, społeczna, polityczna, rodzinna i odpowiedzieć na następujące pytania: Jaki jest powód "znikania" kobiet w historii? Skąd wzięła się potrzeba sięgnięcia po kobiece historie?
Zagadnienia zostaną omówione nie tylko w kontekście historycznym, ale również psychologicznym i socjologicznym.
Wykład dr. Oleksa Drachewycha „Replaying the Second World War?: The Soviet Inspirations for Russian Atrocities in Ukraine Today.”
W swoim wystąpieniu dr Drachewych omówi kluczową rolę, jaką odgrywa rosyjska pamięć historyczna o II wojnie światowej w narracjach liderów i mediów państwowych Rosji. Te narracje, wykorzystujące retorykę „denazyfikacji”, służą do uzasadniania agresji wobec Ukrainy oraz dehumanizacji Ukraińców. Opierając się na materiale z nadchodzącej książki, dr Drachewych pokaże w jaki sposób pamięć o II wojnie światowej wpływa na współczesne działania Rosji w Ukrainie; zwróci uwagę na echa sowieckiej przeszłości, widoczne w politykach i zbrodniach realizowanych przez rosyjskie siły podczas inwazji; przytoczy przykłady polityk inspirowanych działaniami ZSRR, w trakcie i po II wojnie światowej, takich jak pamięć instytucjonalna rosyjskich sił zbrojnych i służb bezpieczeństwa oraz paralelne praktyki dehumanizacji Ukraińców. Tego rodzaju działania prowadzą do zbrodni wojennych podobnych do tych, które były popełniane przez Armię Czerwoną i NKWD w Europie Środkowej i Wschodniej w latach 1939–1950.
Wykład dr. Drachewycha będzie interesujący zarówno dla polskiej publiczności, jak i dla naukowców oraz praktyków badających zbrodnie totalitarne – historyczne i ich współczesne przejawy.
Spotkanie odbędzie się w języku angielskim. Planowany jest streaming wykładu na platformie Youtube.
Dr Oleksa Drachewych jest adiunktem historii na Western University oraz wykładowcą historii w King’s University College. Jego badania koncentrują się na historii nowożytnej Europy i stosunkach międzynarodowych, ze szczególnym uwzględnieniem polityki zagranicznej Związku Radzieckiego i Rosji. Drachewych szeroko pisał o roli międzynarodowego komunizmu w polityce zagranicznej ZSRR, w tym o jego działaniach skierowanych na Globalne Południe. Ukończył rękopis książki, w której porównuje sowieckie zbrodnie podczas i po II wojnie światowej z rosyjskimi zbrodniami w Ukrainie, a publikacja ta ma się ukazać w 2025 roku.
19 grudnia 2024
Gwiazdka w mrocznych czasach
Święta w cieniu wojny
Pracownicy Archiwum przedstawią wybór najciekawszych materiałów Instytutu Pileckiego.
(...) Nadszedł właściwy wieczór wigilijny. W duszach naszych ucichły na chwilę uczucia rozpaczy, zwątpienia i nienawiści. Wszystkich nas ożywiła wiara, że dożyjemy następnej Wigilii Bożego Narodzenia już w wolnej Polsce i dlatego za chwilę byliśmy już w weselszych nastrojach, a nawet śpiewaliśmy kolędy (...)
– tak jedną z wigilijnych nocy spędzonych w KL Auschwitz wspomina Oskar Stuhr, krakowski adwokat. Ten i podobne opisy bożonarodzeniowych świąt można znaleźć na portalu Zapisy Terroru.
Święta, w kontekście II wojny światowej, nie kojarzą się ze spokojem i rodzinną atmosferą, a ze strachem, tęsknotą za bliskimi, niepewnością jutra. Przyjrzyjmy się złożoności wspomnień z tamtego okresu. Nasi archiwiści przeszukali zbiory Instytutu Pileckiego w poszukiwaniu archiwaliów związanych z Bożym Narodzeniem i zapraszają na spotkanie, by zapoznać Państwa z wynikami tej kwerendy.
Zobacz także
- Zapraszamy do udziału w 2. edycji projektu „Pamięć miejsca, miejsca pamięci”
Aktualności
Zapraszamy do udziału w 2. edycji projektu „Pamięć miejsca, miejsca pamięci”
Ruszył nabór do drugiej edycji ogólnopolskiego projektu edukacyjno-historycznego Instytutu Pileckiego.
- Zeznania z procesu Adama Humera | Nowa kolekcja relacji o zbrodniach komunistycznych na 10-lecie portalu ZapisyTerroru.pl
Aktualności
Zeznania z procesu Adama Humera | Nowa kolekcja relacji o zbrodniach komunistycznych na 10-lecie portalu ZapisyTerroru.pl
– To dla Instytutu Pileckiego niezwykle ważny moment. Badając totalitaryzmy, dokumentujemy również zbrodnie popełnione w okresie stalinowskim – podkreślał prof. Andrzej Zawistowski podczas spotkania poświęconego prezentacji nowej kolekcji w internetowej bazie świadectw Instytutu Pileckiego ZapisyTerroru.pl.
- 86. rocznica zamknięcia granic getta warszawskiego – uroczystość przy ul. Siennej
Aktualności
86. rocznica zamknięcia granic getta warszawskiego – uroczystość przy ul. Siennej
16 listopada 2026 roku przy zachowanym fragmencie muru getta na terenie XII Liceum Ogólnokształcącego im. Henryka Sienkiewicza (ul. Sienna 53 w Warszawie) odbyła się ceremonia upamiętniająca 86. rocznicę zamknięcia granic getta warszawskiego. W wydarzeniu wziął udział dyrektor Instytutu Pileckiego Karol Madaj.
- Liderzy Polonii 2026 w Instytucie Pileckiego - edukacja historyczna i ochrona dziedzictwa
Aktualności
Liderzy Polonii 2026 w Instytucie Pileckiego - edukacja historyczna i ochrona dziedzictwa
12 listopada 2026 roku w warszawskiej siedzibie Instytutu Pileckiego przy ul. Siennej odbyła się wizyta studyjna uczestników projektu „Liderzy Polonii 2026”. Blisko 40 działaczy i przedstawicieli organizacji polonijnych z całego świata poznało nasze narzędzia dokumentowania historii XX wieku oraz dobre praktyki w zakresie edukacji historycznej.
- Instytut Pileckiego na festiwalu „Wspólna Niepodległa” 2026 – relacja i wyniki symulacji wyborów z 1919 roku
Aktualności
Instytut Pileckiego na festiwalu „Wspólna Niepodległa” 2026 – relacja i wyniki symulacji wyborów z 1919 roku
11 listopada 2026 roku Instytut Pileckiego uczestniczył jako partner w festiwalu „Wspólna Niepodległa” w Warszawie, organizowanym przez Muzeum Historii Polski z okazji Narodowego Święta Niepodległości. Odwiedzający Cytadelę Warszawską oraz Krakowskie Przedmieście wzięli udział w grze terenowej, pokazach rekonstrukcji historycznej Armii Ochotniczej z 1920 roku, seansach filmowych, badaniach archiwalnych w bazie „Zapisy Terroru” oraz symulacji wyborów do Sejmu Ustawodawczego z 1919 roku, w której zwyciężyła Irena Kosmowska (52 głosy).
- Pierwsze kobiety w Sejmie. Wybory na festiwalu Wspólna Niepodległa
Aktualności
Pierwsze kobiety w Sejmie. Wybory na festiwalu Wspólna Niepodległa
W 108. rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości w Galerii Instytutu w Domu Bez Kantów Instytut Pileckiego zorganizował niezwykłe wybory.
- Debata wokół monografii „Głuchoniemcy w historii i kulturze Karpat”
Aktualności
Debata wokół monografii „Głuchoniemcy w historii i kulturze Karpat”
4 listopada w Instytucie Pileckiego odbyła się debata towarzysząca premierze dwutomowej monografii „Głuchoniemcy w historii i kulturze Karpat”, opublikowanej we wrześniu 2026 r. nakładem Wydawnictw Uniwersytetu Warszawskiego.
- Niemieccy edukatorzy w Warszawie. Za nami „Public History Lab 2026”
Aktualności
Niemieccy edukatorzy w Warszawie. Za nami „Public History Lab 2026”
W dniach 26–30 października 2026 roku w ramach „Public History Lab 2026” grupa nauczycieli, edukatorów, studentów i doktorantów z Niemiec poznawała w Warszawie polską perspektywę na wydarzenia II wojny światowej.
- Sylwetki nagrodzonych medalem „Virtus et Fraternitas” na wystawie przed galerią Kordegarda w Warszawie
Aktualności
Sylwetki nagrodzonych medalem „Virtus et Fraternitas” na wystawie przed galerią Kordegarda w Warszawie
29 października 2026 roku na Krakowskim Przedmieściu w Warszawie odbyło się uroczyste otwarcie plenerowej ekspozycji „Odznaczeni Medalem Virtus et Fraternitas 2026”. Wydarzenie przypomina postaci tegorocznych laureatów Medalu – osób, które w najciemniejszych momentach XX wieku wykazały się wyjątkową odwagą, solidarnością i człowieczeństwem, niosąc ratunek polskim obywatelom.
- Medal „Virtus et Fraternitas” wręczony w Belwederze
Aktualności
Medal „Virtus et Fraternitas” wręczony w Belwederze
Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej odznaczył medalem „Virtus et Fraternitas” 18 osób z 7 krajów: Czech, Japonii, Norwegii, Nowej Zelandii, Ukrainy, Węgier i Polski.
- Oblicze zbrodni. Życie i śmierć Romana Szuchewycza | dr. hab. Damian Markowski
Aktualności
Oblicze zbrodni. Życie i śmierć Romana Szuchewycza | dr. hab. Damian Markowski
W związku z niedawną decyzją Lwowskiej Rady Obwodowej o ogłoszeniu roku 2027 Rokiem Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA), jej dowódcy Romana Szuchewycza oraz działacza Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN) Ołeha Olżycza, publikujemy artykuł dr. hab. Damiana Markowskiego, profesora Instytutu Pileckiego, przypominający kluczowe fakty z życia i działalności dowódcy UPA.
- The Second International Congress of the Pilecki Institute: A recap
Aktualności
The Second International Congress of the Pilecki Institute: A recap
Congress “Embracing the New, Preserving the Old: Studying Fascism, Communism, and Totalitarianism in the 2020s” took place on October 14 and 15, 2026 – two packed days of stimulating papers, keynote events, debates and discussions.