Aktualność

Historie, które nikogo nie pozostawią obojętnym

20.03.2020

Niektóre z nich szokują, inne wzruszają do łez - takie są relacje nagrane w ramach projektu Świadkowie Epoki. Nasi filmowcy nagrali już 1250 notacji z osobami, które przeżyły II wojnę światową i pamiętają burzliwe czasy powojenne.

„Tam wszyscy byli fachowcy: krawcy, szewcy, kowale. I wełnę się gręplowało, i olej się biło, i młyny były żydowskie (…). Była taka Lejbowa, co trzydzieści panien albo więcej – wszystkie stroiła”. Tak swoją opowieść o świecie, którego już nie ma, rozpoczęła Eugenia Zębrowska. We wspomieniach tej 90-letniej dziś kobiety pojawia się wiele żydowskich nazwisk – niegdyś byli to jej sąsiedzi, koleżanki, znajomi. Ilu z nich zginęło, komu udało się przeżyć? W historii pani Eugenii nie brakuje relacji o pomocy udzielanej przez polskich mieszkańców mazowieckich wsi. Niestety, wielu z naszych rodaków zapłaciło za to najwyższą cenę.

To jedna z pierwszych notacji nagranych w ramach projektu „Świadkowie Epoki. Archiwum Historii Mówionej”, jaka została udostępniona na kanale YouTube. Od 2018 roku filmowcy Instytutu Pileckiego rejestrują wspomnienia ludzi, którzy przeżyli II wojnę światową, a także tych pamiętających czasy powojenne. O swoich przeżyciach opowiadają żołnierze wszystkich frontów, cywile, więźniowie polityczni, obozów koncentracyjnych, pracy przymusowej, łagrów. Świadkowie zbrodni z pobudek nacjonalistycznych i zbrodni wojennych. Sprawiedliwi i Ocaleni. Obywatele polscy, Polacy o innej przynależności państwowej, obywatele innych krajów. Wśród wspomnień z czasów powojennych znajdują się m.in. relacje o działaniach NKWD, zatrzymaniach przez służby bezpieczeństwa, stanie wojennym. O działalności Solidarności opowiadają jej członkowie, o strajkach robotniczych – ich uczestnicy. Niektóre z tych osób nigdy wcześniej nie udzielały wywiadów; inni czekali na to, aż ktoś w końcu odda im głos. Relacje zostały podzielone na bloki tematyczne; wśród nich można wymienić m.in. Zbrodnię Katyńską, Powstanie Warszawskie, Zbrodnie niemieckie podczas okupacji, Świadków Rzezi Wołyńskiej czy Obławę Augustowską.

Jesteśmy wdzięczni widzom nie tylko za zainteresowanie naszymi bohaterami, ale również za cenne informacje dotyczące niezwykłych losów swoich krewnych i znajomych. Do tej pory przeprowadziliśmy 1250 notacji – zarówno w Polsce, jak i zagranicą.


Nagranie z Ireną Wiśniewską zarejestrowaliśmy w lutym 2018 r. Irena Jankowska (nazwisko panieńskie) pochodziła z Ostrowi Mazowieckiej - działała tam w konspiracji, za co została aresztowana w maju 1942 r. Trafiła na Pawiak, następnie do KL Auschwitz; była także więźniarką KL Ravensbrück oraz Neustadt Glewe. Jej przejmująca opowieść ukazuje w pełni okrucieństwo fabryki śmierci, jaką był obóz Auschwitz-Birkenau. Pani Ireny nie ma już z nami. Zmarła 31 sierpnia 2019 r. w wieku 95 lat.

Katarzyna Łaniewska to polska aktorka filmowa i teatralna, a także działaczka opozycji antykomunistycznej w PRL. W rozmowie z nami opowiedziała o swoich wspomnieniach z czasów okupacji niemieckiej w Warszawie. Jej rodzina pomagała dziewczynce żydowskiej, która wymykała się z getta po jedzenie. Pani Katarzyna opowiada także o Powstaniu Warszawskim, które przetrwała wraz rodziną na Mokotowie. Po jego upadku została wywieziona wraz z rodziną do Wolbromia, gdzie przyjęli ją znajomi ojca z działalności spółdzielczej. Katarzyna Łaniewska o swoich przeżyciach wojennych dotychczas szerzej nie opowiadała.

Zobacz także