Witold Pilecki (1901-1948) | 125. rocznica urodzin - Instytut Pileckiego

„Starałem się tak żyć, abym w godzinie śmierci mógł się raczej cieszyć, niż lękać". 13 maja 1901 roku urodził się Witold Pilecki.

Witold Pilecki był synem Juliana i Ludwiki z domu Osiecimskiej. Urodził się w położonym w Rosji niewielkim miasteczku Ołoniec, gdzie jego rodzice mieszkali wówczas z racji na pracę ojca – zatrudnionego w roli rewizora leśnego. Majątek rodzinny Pileckich w dużej części skonfiskowały władze carskie, gdy z powodu udziału w powstaniu styczniowym dziadek Witolda – Józef – został wywieziony na Syberię. Pozostały tylko niewielkie Sukurcze w pobliżu Lidy (obecnie Białoruś). Ludwika chciała jednak, by dzieci wzrastały otoczone językiem i kulturą polską, dlatego w 1910 roku zdecydowała o przeniesieniu się z nimi do Wilna. Tam Witold zaangażował się w rozwijający się ruch skautowy (harcerstwo), który w swoim charakterze miał pielęgnowanie tradycji niepodległościowych.

Blisko rok po wybuchu I wojny światowej, w 1915 roku, Ludwika wraz z dwójką młodszych dzieci przeniosła się do Hawryłkowa, Witold zaś z siostrą Marią kontynuowali edukację w mieście Orzeł, gdzie zamieszkali u rodziny. Tam młody Pilecki dalej aktywnie działał w harcerstwie. W 1918 roku ponownie znalazł się w Wilnie i wstąpił do polskiej samoobrony, która na przełomie grudnia 1918 i stycznia 1919 roku toczyła walkę z bolszewikami. W latach 1919–1920 jako żołnierz Wojska Polskiego brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej, a także w starciach z wojskami litewskimi. W 1921 roku po demobilizacji znów zamieszkał na Wileńszczyźnie, gdzie pracował między innymi jako urzędnik sądowy. W roku 1926 przeniósł się do rodzinnego majątku ziemskiego Sukurcze, który z wielkim zaangażowaniem i poświęceniem odbudowywał i rozwijał. Dał się poznać także jako społecznik – rozwinął spółdzielnię mleczarską, założył kółko rolnicze, został naczelnikiem Ochotniczej Straży Pożarnej. W 1931 roku poślubił Marię Ostrowską, pochodzącą z Ostrowi Mazowieckiej nauczycielkę pracującą w pobliskiej Krupie. W 1932 roku urodził im się syn Andrzej, a rok później córka Zofia.

Witold, mimo pracy na gospodarce, nie rozstał się z mundurem wojskowym. W 1926 roku przeszedł przeszkolenie na oficera rezerwy i w następnych latach odbywał kolejne kursy. Ponadto w 1932 roku z jego inicjatywy powstał miejscowy oddział kawalerii, zwany Krakusami. Formacja, w której służyli lokalni mieszkańcy, w 1937 roku została oficjalnie przyjęta do 19. Dywizji Piechoty. W trakcie wojny obronnej 1939 roku Pilecki walczył z Niemcami w szeregach Wojska Polskiego, a następnie przedostał się do Warszawy, gdzie współtworzył konspiracyjną Tajną Armię Polską (TAP). W porozumieniu z dowództwem Związku Walki Zbrojnej (ZWZ) 19 września 1940 roku jako Tomasz Serafiński dał się pochwycić Niemcom w trakcie łapanki, po to, aby przedostać się do obozu koncentracyjnego Auschwitz, na temat którego polskie podziemie nie posiadało jeszcze zbyt wielu informacji. Tam jako więzień o numerze 4859 zbudował siatkę konspiracyjną o nazwie Związek Organizacji Wojskowej (ZOW). Miała ona na celu samopomoc więźniów i niesienie sobie wsparcia, a także przygotowanie do ewentualnego wybuchu powstania w obozie. Pilecki przesyłał władzom polskim informacje na temat zbrodni popełnianych w obozie, które następnie były przekazywane zachodnim aliantom. Zagrożony dekonspiracją podjął decyzję o ucieczce. Swój plan zrealizował w nocy z 26 na 27 kwietnia 1943 roku wraz z dwójką towarzyszy. Po dotarciu do Warszawy osobiście zdał relację z wydarzeń i warunków w obozie i ponownie włączył się do konspiracji. W 1944 roku wziął udział w powstaniu warszawskim, a po jego stłumieniu dostał się do niewoli. Ostatecznie został umieszczony w obozie Murnau w Bawarii, wyzwolonym przez wojska amerykańskie pod koniec kwietnia 1945 roku. Wkrótce wyjechał do Włoch i dołączył do II Korpusu Polskiego generała Władysława Andersa. Tam spisał wspomnienia szczegółowo ukazujące jego działalność w Auschwitz i zbrodnie, których był wtedy świadkiem.

W grudniu 1945 roku, przybierając tożsamość Romana Jezierskiego, powrócił do kraju, w którym władzę objęli już komuniści wspierani przez Związek Sowiecki. W Polsce przez cały okres wojny przebywała jego żona Maria, która opuściła Sukurcze w 1939 roku i przedostała się do swego rodzinnego domu w Ostrowi Mazowieckiej. Pilecki w porozumieniu z dowództwem II Korpusu Polskiego zbierał informacje na temat sytuacji w opanowanym przez komunistów kraju. W maju 1947 roku wraz ze swoimi współpracownikami został aresztowany przez Urząd Bezpieczeństwa i oskarżony o działalność szpiegowską. W trakcie śledztwa był brutalnie torturowany. W wyniku wyroku Wojskowego Sądu Rejonowego w Warszawie został skazany na karę śmierci, którą wykonano 25 maja 1948 roku w więzieniu mokotowskim przy ulicy Rakowieckiej 37 w Warszawie. Miejsce spoczynku jego ciała do dziś pozostaje nieznane.

dr Bartłomiej Kapica

Do pobrania