Zadośćuczynienie, odszkodowania, reparacje: co jest realne, co jest symboliczne? | Berlin w Warszawie - Instytut Pileckiego

Gdzie kończy się język moralnych zobowiązań, a zaczyna twarda litera prawa? Czy w relacjach polsko-niemieckich temat reparacji jest kwestią „zamkniętą”, czy raczej nieprzepracowanym fundamentem, który wciąż rzutuje na przyszłość Europy?

Zadośćuczynienie czy polityka? Berlin i Warszawa o reparacjach bez sloganów

Już 19 marca odbędzie się drugie spotkanie z cyklu „Berlin w Warszawie”, zatytułowane: „Zadośćuczynienie, odszkodowania, reparacje: co jest realne, co jest symboliczne?”. Eksperci z obu krajów podejmą próbę wyjścia poza utarte schematy publicystyczne, by przyjrzeć się konkretnym modelom działania i realnym perspektywom na porozumienie.

REJESTRACJA UCZESTNIKÓW (KLIKNIJ)

Założenia debaty

Dyskusja zostanie uporządkowana wokół trzech kluczowych filarów, które często bywają ze sobą mylone w debacie publicznej. Reparacje między państwami - aspekty prawno-międzynarodowe i polityczne. Świadczenia dla ofiar - indywidualne odszkodowania i wsparcie dla ostatnich żyjących świadków historii. Gesty i instytucje pamięci - rola funduszy, programów edukacyjnych oraz infrastruktury upamiętnienia w budowaniu trwałych relacji.

Mimo upływu ośmiu dekad od zakończenia wojny, spór nie wygasa. Jak wskazują badania opinii społecznej, około 60% Polaków wciąż popiera dochodzenie reparacji. Celem warszawskiej debaty jest wskazanie, które modele dialogu mają szansę zmienić rzeczywistość, a które służą jedynie podnoszeniu temperatury politycznego sporu.

Niemieckie reparacje dla Polski | 19 marca 2026 r. (czwartek) godz. 18: 00, ul. Sienna 82, Warszawa

Uczestnicy

W panelu wezmą udział wybitni znawcy tematyki polsko-niemieckiej, naukowcy oraz dziennikarze:

Thomas Urban – dziennikarz i autor książek historycznych, który przez wiele lat pełnił funkcję korespondenta „Süddeutsche Zeitung” w Warszawie, Moskwie oraz Kijowie. Od 2022 roku jest analitykiem magazynu „Cicero” i uznanym ekspertem ds. relacji polsko-niemieckich, specjalizującym się w dokumentowaniu skomplikowanej historii Europy Środkowo-Wschodniej.

Prof. Jan C. Behrends – historyk związany z Uniwersytetem Viadrina we Frankfurcie nad Odrą oraz Centrum Badań Historii Współczesnej (ZZF) w Poczdamie. W swojej pracy badawczej koncentruje się na historii Europy Wschodniej, dziejach nowoczesnych dyktatur oraz procesach przemian po 1989 roku, analizując mechanizmy władzy i oporu w regionie.

Dr Ursula Töller (online) – historyczka i badaczka zajmująca się naukowo tematyką wywłaszczeń, restytucji oraz powojennych rozliczeń majątkowych w Europie. Jako wykładowczyni akademicka analizuje kwestie odszkodowań w debacie publicznej, skupiając się na prawnych i moralnych aspektach zadośćuczynienia oraz pamięci o stratach materialnych po konfliktach zbrojnych.

Manuel Sarrazin – z wykształcenia historyk. W latach 2008–2021 poseł do Bundestagu, w latach 2018–2021 przewodniczył Polsko-Niemieckiej Grupie Parlamentarnej. W latach 2022–2025 pełnił funkcję specjalnego przedstawiciela rządu federalnego ds. państw Bałkanów Zachodnich. Od 2020 roku prezes Towarzystwa Europy Południowo-Wschodniej z siedzibą w Monachium.

Prof. Marek Cichocki – filozof, politolog i historyk idei, profesor Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie. W przeszłości sprawował funkcję doradcy Prezydenta RP ds. traktatu konstytucyjnego, a obecnie jest współtwórcą podcastu „Niemcy w ruinie?” i autorem licznych publikacji poświęconych europejskiej architekturze bezpieczeństwa.

Kaja Puto – redaktorka naczelna KrytykaPolityczna.pl oraz dziennikarka specjalizująca się w tematyce Europy Wschodniej, Kaukazu i procesów migracyjnych. Jest laureatką prestiżowej Polsko-Niemieckiej Nagrody Dziennikarskiej im. Tadeusza Mazowieckiego, wyróżnianą za wnikliwe reportaże i analizy dotyczące przemian społeczno-politycznych w krajach byłego bloku wschodniego.

Prof. Stanisław Żerko – historyk i niemcoznawca na stałe związany z Instytutem Zachodnim w Poznaniu, uznawany za jednego z czołowych ekspertów w dziedzinie historii stosunków międzynarodowych. Specjalizuje się w analizie polskiej i niemieckiej polityki zagranicznej, badając historyczne uwarunkowania oraz współczesne wyzwania w relacjach między Warszawą a Berlinem.

Spotkanie poprowadzi kuratorka cyklu:

dr Aleksandra Burdziej – germanistka i literaturoznawczyni związana z Uniwersytetem Mikołaja Kopernika w Toruniu. Bada m.in. pamięć kulturową oraz sposoby reprezentowania doświadczeń XX wieku w literaturze i kulturze współczesnej. Łączy pracę akademicką z działalnością społeczną i ekspercką; jest prezeską Zarządu Krajowego Związku Towarzystw Polsko-Niemieckich i inicjatorką licznych projektów dialogu polsko-niemieckiego.

Cykl

Instytut Pileckiego organizuje w 2026 roku cykl spotkań pod nazwą „Berlin w Warszawie”. Celem przedsięwzięcia jest wprowadzenie do polskiej przestrzeni dyskusyjnej aktualnych debat publicznych z Niemiec związanych z pamięcią, historią i polityką. Spotkania będą odbywać się raz w miesiącu, w warszawskiej siedzibie Instytutu, przy ulicy Siennej 82. Wśród zaproszonych gości m.in. eksperci, publicyści i naukowcy niemieccy. Wstęp na wydarzenia jest bezpłatny.

„Berlin w Warszawie” to platforma dialogu, której zadaniem jest przybliżanie polskiej publiczności najważniejszych niemieckich dyskusji o historii i polityce. Projekt konfrontuje niemieckie narracje z polską wrażliwością, tworząc przestrzeń do szczerej rozmowy nawet w sprawach, w których obie strony głęboko się różnią.

Harmonogram spotkań „Berlin w Warszawie” (2026-2027)

1. Inauguracja cyklu: Niemcy o Polsce: wyobrażenia, pamięć i „białe plamy”
Data: 26 lutego 2026 r.

2. Zadośćuczynienie, odszkodowania, reparacje: co jest realne, co jest symboliczne?
Data: 19 marca 2026 r.

3. Czy Niemcy obciążają Polaków współodpowiedzialnością za Holokaust? Język winy i granice uogólnień
Data: 23 kwietnia 2026 r.

4. Czego Niemcy uczą się o polskiej historii? Podręczniki pod lupą
Data: 28 maja 2026 r.

5. Dom Polsko-Niemiecki w Berlinie: pomnik, muzeum, centrum dialogu – i czyje oczekiwania?
Data: 19 czerwca 2026 r.

6. Długi cień II wojny światowej – pokaz filmu i dyskusja
Data: 23 lipca 2026 r.

7. CASE STUDY: Sprawa Reinefartha: Wola 1944 i bezkarność w RFN
Data: 6 sierpnia 2026 r.

8. Powstanie Warszawskie i niemiecka pamięć o okupacji: dlaczego terror w Polsce bywa w Niemczech „nieobecny”?
Data: 24 września 2026 r.

9. „Das Versagen”: Niemcy, Rosja i cena złudzeń
Data: 9 października 2026 r.

10. Czy alianci powinni zbombardować Auschwitz? Spór o (nie)działanie
Data: 26 listopada 2026 r.

11. Bezpieczeństwo ponad granicami: polska geografia, niemiecka Zeitenwende
Data: 10 grudnia 2026 r.

12. Finał sezonu: Przyszłość niemieckiej Erinnerungskultur: czy kultura pamięci się kończy, czy tylko zmienia?
Data: 21 stycznia 2027 r.

Patronat medialny: „Rzeczpospolita” oraz rp.pl.