Konferencja: Laboratoria innowacji. AI w archiwach. Twierdza Archiwum. - Instytut Pileckiego

W dobie rewolucji cyfrowej instytucje archiwalne stają przed koniecznością przedefiniowania swojej roli – ze strażników pamięci przeobrażają się w laboratoria innowacji. Najważniejszym obecnie elementem tej transformacji jest sztuczna inteligencja, której pierwsze wdrożenia skłaniają do pogłębionej refleksji nad rolą archiwisty i charakterem udostępniania zbiorów.

Celem konferencji jest stworzenie przestrzeni do namysłu nad sztuczną inteligencją w archiwistyce, zarówno od strony teoretycznej, jak i od strony codziennej praktyki archiwalnej.

Dynamika obecnych zmian skłania nas do postawienia pytań o fundamenty i granice współczesnej archiwistyki: czy wdrażanie sztucznej inteligencji może być zagrożeniem dla ukrytej w zasobie archiwalnym prawdy o przeszłości? A może pozwala archiwistom stać się skuteczniejszymi w wyszukiwaniu informacji i daje szansę na szeroką popularyzację zasobów? Czy środowisko archiwalne w sztucznej inteligencji widzi ryzyko dla przetrwania w XXI w. swojego zawodu, czy też widoki na jego rozwój, unowocześnianie i zdobywanie nowych umiejętności? Czy algorytm może mieć „intuicję archiwalną” niezbędną przy selekcji i kwalifikacji dokumentacji? Jak wspomagać transformację cyfrową, tak by dane pozostały dokładne, dostępne i użyteczne w czasie mimo szybkich zmian technologicznych?

---

Siedziba Instytutu Pileckiego, ul. Sienna 82 w Warszawie
30 września 2026 r. godz. 9:00

---

PROGRAM

PROGRAM

09:00–09:30 | otwarcie konferencji: powitanie, wystąpienie Dyrekcji Instytutu Pileckiego oraz list od NDAP

09:30–10:30 | PANEL 1

10:30–10:45 | przerwa kawowa

10:45–11:45 | PANEL 2

11:45–12:00 | przerwa kawowa

12:00–13:00 | WYKŁAD

13:00–13:45 | przerwa obiadowa

13:45–15:00 | PANEL 3

15:00–15:15 | przerwa kawowa

15:15–16:30 | PANEL 4

16:30–16:45 | przerwa kawowa

16:45–18:00 | PANEL 5

 

PANEL 1

Współczesna archiwistyka wobec AI: infrastruktura, bezpieczeństwo i edukacja

9:30 | dr Justyna Gałuszka (Instytut Historii UJ), Sztuczna inteligencja w edukacji i popularyzacji archiwalnej. Bariery kompetencyjne i rekomendacje wdrożeniowe na podstawie doświadczeń dydaktycznych z UJ

9:45 | mgr inż. Tomasz Radzikowski (Wydział Elektroniki i Technik Informacyjnych PW), Współczesne narzędzia AI w archiwach

10:00 | Mateusz Dobosz (PAN Archiwum w Warszawie), Wykorzystanie narzędzi AI w pracy z materiałami archiwalnymi pochodzenia prywatnego. Potrzeby, możliwości i zagrożenia

10:15 | dyskusja

 

10:30–10:45 | przerwa kawowa

 

PANEL 2

Etyka, procedury i automatyzacja: AI w codziennej praktyce archiwalnej

10:45 | dr Marcin Wilkowski (Centrum Kompetencji Cyfrowych UW), Od skanu do bazy danych. Próba automatyzacji przetwarzania opisów biograficznych ze zbiorów portalu Szukaj w Archiwach

11:00 | Katarzyna Ziętal (Centrum Archiwistyki Społecznej), Etyka i technologia. Polityka Centrum Archiwistyki Społecznej wobec sztucznej inteligencji

11:15 | Paulina Koń (Galeria Fotografii Miasta Rzeszowa), Między pamięcią a algorytmem. Wykorzystanie AI w identyfikacji archiwalnych zdjęć

11:30 | dyskusja

 

11:45–12:00 | przerwa kawowa

 

12:00–13:00 | WYKŁAD

 

13:00–13:45 | przerwa obiadowa

 

PANEL 3

Wdrożenia i wizje rozwoju: AI w praktyce instytucji pamięci

13:45 | Karol Kalinowski (Instytut Pileckiego), Oddać głos świadkom totalitaryzmów. Perspektywa wykorzystania AI w projektach archiwalnych Instytutu Pileckiego

14:00 | dr Ewa Majdecka (Centrum Archiwistyki Społecznej), AI w archiwach społecznych: najpierw potrzeby, potem algorytm. Doświadczenia Centrum Archiwistyki Społecznej

14:15 | Marek Dąbrowski (Archiwum IPN w Warszawie), Perspektywy wykorzystania narzędzi sztucznej inteligencji w systemie Cyfrowe Archiwum IPN

14:30 | Paweł Popławski (Archiwum IPN w Warszawie), Szanse i wyzwania związane z wykorzystaniem technologii opartych na sztucznej inteligencji w procesach digitalizacji w Archiwum IPN

14:45 | dyskusja

 

15:00–15:15 | przerwa kawowa

 

PANEL 4

E-infrastruktura, GIS i Big Data: makroprojekty AI w archiwach

15:15 | Błażej Betański (Poznańskie Centrum Superkomputerowo-Sieciowe), dLibra jako platforma realizacji zasad FAIR dla ekosystemów AI. Od metadanych do interoperacyjności

15:30 | Grzegorz Gałęzowski (IPN Lublin), Między LLM a logiką. Dwa nurty AI w archiwistyce IPN

15:45 | dr Agata Błoch i dr Apolinary Rzońca (Zakład Atlasu Historycznego w Instytucie Historii PAN), Sztuczna inteligencja w badaniach historycznych. Możliwości ekstrakcji i analizy danych archiwalnych na przykładzie zbioru MAPE (Mapping the Atlantic Portuguese Empire)

16:00 | dr Joanna Napierała (Archiwum Archidiecezjalne w Poznaniu) i dr Mateusz Zawadzki (Katedra Geomatyki i Kartografii UMCS w Lublinie), Geokodowanie pamięci. Sztuczna inteligencja i systemy informacji geograficznej w analizie archiwalnych inwentarzy strat wojennych

16:15 | dyskusja

 

16:30–16:45 | przerwa kawowa

 

PANEL 5

Obraz, tekst i rekord: AI w badaniach historycznych i opracowaniu zbiorów

16:45 | dr Weronika Kobylińska, Ariel Drozd i Kamila Kobus (Fundacja Archeologia Fotografii), Czy algorytm potrafi opowiedzieć fotografię? AI w tworzeniu opisów fotografii w świetle doświadczeń Fundacji Archeologia Fotografii

17:00 | Magdalena Kaczmarek (Uniwersytetu Jana Długosza w Częstochowie), Historyk w archiwum z AI. Narzędzia cyfrowe w opracowaniu i kwerendzie źródeł

17:15 | Ryszard Zieleń (Wydział Historyczny UG), Od archiwum do aplikacji AI. Cyfrowy paleograf? Możliwości i ograniczenia sztucznej inteligencji w translacji rękopisów historycznych

17:30 | Hubert Nowakowski (Historia Sztuki UW), Od źródła do rekordu. Ekstrakcja informacji za pomocą AI i projektowanie danych humanistycznych z myślą o dalszej automatyzacji

17:45 | dyskusja

 

18:00 | zakończenie konferencji

Do pobrania