CALL FOR PAPERS | Konferencja: Wspólne doświadczenia – różne drogi? Przełom 1956 roku i jego znaczenie dla państw i społeczeństw Europy Środkowo- Wschodniej - Instytut Pileckiego

Instytut Pileckiego oraz Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN zapraszają do udziału w międzynarodowej konferencji naukowej, Wspólne doświadczenia – różne drogi? Przełom 1956 roku i jego znaczenie dla państw i społeczeństw Europy Środkowo-Wschodniej, która odbędzie się w dniach 19–21 października 2026 r. w Warszawie. Wydarzenie jest częścią cyklu konferencji poświęconych transformacjom Europy Środkowo-Wschodniej po 1945 roku.

Międzynarodowa konferencja naukowa Wspólne doświadczenia – różne drogi? Przełom 1956 roku i jego znaczenie dla państw i społeczeństw Europy Środkowo-Wschodniej

19–21 października 2026 r.
Instytut Pileckiego, ul. Sienna 82, Warszawa

Rok 1956  uchodzi za jedną z kluczowych cezur w dziejach politycznych Polski w okresie 1945–1989. W siedemdziesiątą rocznicę polskiego Października pragniemy zapytać: czy rok ten był równie przełomowy dla polityk i procesów społecznych całego regionu? Celem konferencji jest krytyczna refleksja nad znaczeniem roku 1956 dla państw i społeczeństw bloku wschodniego, ze szczególnym uwzględnieniem relacji między przemianami politycznymi a dynamiką zmian społecznych. Przyjęta przez nas optyka wykracza poza ramy narodowe. Poprzez przyjrzenie się im w kontekście całego bloku wschodniego, możliwe wykorzystanie narzędzi przynależnych do transnational history, histoire croisée oraz connected history. Taka optyka  nie tylko umożliwia zastosowanie perspektywy interdyscyplinarnej, ale także przynosi odnowioneo spojrzenie na rzeczy do tej pory już naukowo rozpoznane. Do udziału w konferencji zapraszamy przedstawicieli różnych dyscyplin nauki – historii, socjologii, politologii, antropologii i kulturoznawstwa. Sądzimy, że nowoczesne ujęcia teoretyczne i konfrontacja różnych szkół badawczych przyczynią się do głębszego zrozumienia losów państw i społeczeństw regionu w dobie „realnego socjalizmu”, a także w perspektywie długiego trwania, sięgającej przełomu ustrojowego 1989 roku. 

 Refleksja naukowa zostanie zorganizowana wokół trzech osi tematycznych:

• Nacjonalizmy i kwestie narodowe w okresie destalinizacji
• Socjalistyczne państwo dobrobytu: modernizacja, konsumpcja i bezpieczeństwo socjalne
• Ideologia, legitymizacja władzy i polityka międzynarodowa 

W szczególności zachęcamy do podejmowania następujących zagadnień:

• Wielka i mała polityka a grupy społeczne: w poszukiwaniu ciągłości i zmian
• Partia i państwo „od góry” i „od dołu”: mechanizmy sprawowania władzy
• 1956: racjonalność orazi spontaniczność oporu i przystosowania
• Rok 1956 a kształtowanie się socjalistycznego państwa dobrobytu
• Mniejszości narodowe i etniczne w okresie destalinizacji
• Nowe strategie legitymizacji i kontroli
• Rok 1956 w polityce międzynarodowej: „okno możliwości”?
• Zimna wojna i pytanie o sprawczość małych państw po obu stronach „żelaznej kurtyny”

Pozostajemy otwarci na zgłoszenia wykraczające poza wymienione wyżej obszary tematyczne.

Języki obrad: angielski i dopuszczalny w wyjątkowych przypadkach polski.

Key note lecturers:

Daniela Koleva – profesor na Wydziale Filozofii Uniwersytetu w Sofii. Jej zainteresowania badawcze obejmują historię mówioną, antropologię socjalizmu i postsocjalizmu, pamięć biograficzną, politykę pamięci i dziedzictwa, badania nad starzeniem się oraz społeczną historię medycyny. Jest autorką m.in. następujących publikacji: Memory archipelago of the communist past: Public narratives and personal recollections (Palgrave Macmillan, Cham, 2022), Ageing, ritual and social change: Comparing the secular and religious in Eastern and Western Europe (Routledge 2013), Negotiating normality: everyday lives in socialist institutions (New Brunswick, Londyn, Transaction Publishers 2012). 

Silvio Pons – profesor historii współczesnej w Scuola Normale Superiore oraz prezes Fondazione Gramsci w Rzymie. Jego głównym obszarem zainteresowań jest historia międzynarodowa XX wieku, ze szczególnym uwzględnieniem komunizmu i zimnej wojny. Jest autorem m.in. książek Stalin and the Inevitable War, 1936-1941 (Einaudi 1995, Frank Cass 2002, Routledge 2014), The Global Revolution. A History of International Communism 1917-1991 (Einaudi 2012, Oxford University Press 2014) oraz The Rise and Fall of the Italian Communist Party. A Transnational History (Stanford University Press, 2024). Był redaktorem A Dictionary of 20th-Century Communism (Einaudi 2006-2007, Princeton University Press 2010) oraz redaktorem naczelnym Cambridge History of Communism (Cambridge University Press 2017).

Vladimir Tismăneanu – profesor politologii i dyrektor Centrum Badań nad Społeczeństwami Postkomunistycznymi na Uniwersytecie Maryland (College Park). Jego głównym obszarem zainteresowań jest polityka Europy Wschodniej i Rosji, upadek komunizmu, pamięć i sprawiedliwość moralna w społeczeństwach postautorytarnych, nacjonalizm, zagrożenia dla liberalizmu w Europie po zimnej wojnie oraz rewolucje 1989 roku i ich następstwa. Jest autorem m.in. książek Putin’s Totalitarian Democracy: Ideology, Myth, and Violence in the Twenty-First Century (Palgrave Macmillian, 2019), Devil in History. Communism, Fascism, and Some Lessons of the Twentieth Century (University of California Press, 2012), Reinventing Politics: Eastern Europe from Stalin to Havel ( Free Press, 2003), Fantasies of Salvation: Democracy, Nationalism, and Myth in Post-communist Europe (Princeton University Press, 1998), Stalinism for All Seasons: A Political History of Romanian Communism, Berkeley: University of California Press, 2003.

Propozycje tekstów (z krótkim omówieniem, nieprzekraczającym ok. 1000 znaków ze spacjami) oraz biogram z afiliacją (200 znaków ze spacjami) należy przesłać do 30 czerwca 2026 r. na adres: konferencja2026@instytutpileckiego.pl

Informacja zwrotna o akceptacji lub odrzuceniu propozycji przesłana zostanie do 11 lipca 2026 r. Organizatorzy zapewniają nocleg oraz wyżywienie.

Planowanym efektem konferencji jest publikacja wybranych tekstów w recenzowanej monografii zbiorowej w renomowanym wydawnictwie naukowym.