Rocznica zbrodni dokonanej na rodzinie Domańskich. Zginęli za pomoc Żydom - Instytut Pileckiego
07.04.2026 (WT)
Rocznica zbrodni dokonanej na rodzinie Domańskich. Zginęli za pomoc Żydom
Mijają 83 lata od zbrodni dokonanej na trzech mieszkańcach Rzążewa na Mazowszu. Zamordowali ich niemieccy żandarmi za pomoc udzieloną Żydom.
Piotr Domański wraz z dwoma synami, Franciszkiem i Antonim, mieszkali we wsi Rzążew niedaleko Zbuczyna. Żona Piotra zmarła jeszcze przed wybuchem wojny. Mężczyźni prowadzili duże gospodarstwo rolne, z którego się utrzymywali. W okolicy znani byli ze swej pracowitości i życzliwości wobec innych.
Pomoc okazana Żydom
Gdy Niemcy pod koniec sierpnia 1942 roku rozpoczęli akcję likwidowania gett w Łosicach, Mordach i Siedlcach, wielu Żydów podjęło ucieczkę i poszukiwało kryjówki. Pomimo grożącej kary śmierci, Domańscy zdecydowali się pomóc kilku lub nawet kilkunastu zbiegom, prawdopodobnie z getta w Mordach. W jednej ze swoich stodół, na kolonii wsi Wielgorz, razem z uciekinierami zbudowali podziemny schron, w którym ich ukryli. Pod osłoną nocy dostarczali im żywność.
W zamian za pomoc, Żydzi, przy zachowaniu ostrożności, pomagali w pracach na roli. Zostali jednak zauważeni, a do Domańskich zaczęły docierać ostrzeżenia, że wzbudzają zainteresowanie niemieckiej żandarmerii.
Brutalna zbrodnia
8 kwietnia 1943 roku, około południa, na posesję Domańskich wtargnęli żandarmi. Całą trójkę brutalnie wyprowadzili na podwórko. Gdy mężczyźni nie przyznali się do udzielania pomocy Żydom, w zemście zostali poddani torturom. Ledwo przytomnych wywieziono do pobliskiego lasu w Radzikowie-Stopkach i zastrzelono.
Piotra, Franciszka i Antoniego Domańskich pochowano we wspólnej mogile na cmentarzu w Zbuczynie. W dniu pogrzebu Niemcy zabronili rodzinie wstępu do kościoła. Nie wiadomo, jaki los spotkał ratowanych Żydów.
Instytut Pileckiego uhonorował rodzinę Domańskich 28 maja 2021 roku w Rzążewie. Tuż przy kaplicy odsłonięto tablicę poświęconą pamięci Piotra, Franciszka i Antoniego.
O programie
„Zawołani po imieniu” to program realizowany przez Instytut Pileckiego, który przywraca pamięć o obywatelach II Rzeczypospolitej – Polakach oraz przedstawicielach innych narodowości i grup etnicznych żyjących w granicach II RP – zamordowanych przez Niemców za udzielanie pomocy Żydom w czasie Zagłady.
Zobacz także
- Finał VI edycji ogólnopolskiego Turnieju Szkół im. Rotmistrza Witolda Pileckiego
Aktualności
Finał VI edycji ogólnopolskiego Turnieju Szkół im. Rotmistrza Witolda Pileckiego
Tegoroczny Turniej Szkół Rotmistrza Pileckiego dobiegł końca, a statuetki przechodnie trafiły w nowe ręce!
- Prawie 2 tys. odwiedzin podczas Nocy Muzeów w Galerii Instytutu Pileckiego na Krakowskim Przedmieściu [fotorelacja]
Aktualności
Prawie 2 tys. odwiedzin podczas Nocy Muzeów w Galerii Instytutu Pileckiego na Krakowskim Przedmieściu [fotorelacja]
1900 osób przekroczyło próg Galerii Instytutu Pileckiego podczas tegorocznej Nocy Muzeów! Wnętrza przy Krakowskim Przedmieściu wypełniły się rozmowami, rekonstrukcjami historycznymi, rodzinnymi warsztatami oraz opowieściami o bohaterach polskiej historii.
- „W odwiedzinach u Rotmistrza” | Pierwsza Noc Muzeów w siedzibie przy Siennej
Aktualności
„W odwiedzinach u Rotmistrza” | Pierwsza Noc Muzeów w siedzibie przy Siennej
Unoszące się w powietrzu aromaty inspirowane dworkiem Pileckich oraz atmosfera miejsc związanych z dzieciństwem, dojrzewaniem i życiem Witolda Pileckiego przyciągnęły do siedziby Instytutu przy Siennej podczas Nocy Muzeów ponad 400 osób. Nie były to jednak przelotne odwiedziny — wielu gości zostawało na dłużej, dając się wciągnąć w opowieść o życiu Rotmistrza. Zobaczcie co dla nich przygotowaliśmy!
- Za nami pierwszy dzień finałowych manewrów VI Turnieju Szkół Rotmistrza
Aktualności
Za nami pierwszy dzień finałowych manewrów VI Turnieju Szkół Rotmistrza
W Ostrowi Mazowieckiej i okolicznych terenach wystartował długo wyczekiwany, trzeci etap ogólnopolskiego Turnieju Szkół im. rtm. Witolda Pileckiego. To wyjątkowa rywalizacja dedykowana szkołom podstawowym i ponadpodstawowym noszącym imię Rotmistrza.
- Przedwojenny szyk i argentyńskie emocje! Tak świętowaliśmy urodziny Rotmistrza
Aktualności
Przedwojenny szyk i argentyńskie emocje! Tak świętowaliśmy urodziny Rotmistrza
Co to był za wieczór! Za nami wyjątkowa, urodzinowa potańcówka, która na kilka godzin przeniosła nas w klimat dwudziestolecia międzywojennego. Niesamowita energia i uśmiechy uczestników stworzyły niezapomnianą atmosferę.
- Relacja z wydarzenia: „Blask i Ból” – spotkanie poświęcone bł. Elżbiecie Róży Czackiej
Aktualności
Relacja z wydarzenia: „Blask i Ból” – spotkanie poświęcone bł. Elżbiecie Róży Czackiej
Za nami wyjątkowy wieczór w Galerii Instytutu Pileckiego w Domu Bez Kantów. W czwartek, 14 maja, w ramach nowego cyklu „Blask i Ból”, odbyło się spotkanie, które pokazało, że o historii XX wieku można opowiadać w sposób niezwykle bliski człowiekowi.
- Melchior za realizację dźwiękową serialu „Sala 600 – Świadkowie Norymbergi”
Aktualności
Melchior za realizację dźwiękową serialu „Sala 600 – Świadkowie Norymbergi”
Nagrody Dziennikarskie Polskiego Radia – Melchiory 2026 – prestiżowe wyróżnienia Polskiego Radia przyznane.
- Publikacja wydana przez Instytut Pileckiego otrzymała Nagrodę Historyczną „Polityki”
Aktualności
Publikacja wydana przez Instytut Pileckiego otrzymała Nagrodę Historyczną „Polityki”
Wydawnictwo źródłowe pod redakcją prof. Tadeusza Pawła Rutkowskiego „Władze RP na uchodźstwie wobec Żydów obywateli polskich w ZSRS i na Bliskim Wschodzie (1941–1945) w świetle dokumentów polskich”, wydane przez Instytut Pileckiego, otrzymało Nagrodę Historyczną „Polityki” im. Mariana Turskiego za 2025 rok w kategorii Źródła.
- Witold Pilecki (1901-1948) | 125. rocznica urodzin
Aktualności
Witold Pilecki (1901-1948) | 125. rocznica urodzin
13 maja 1901 roku urodził się Witold Pilecki. Człowiek, który rzucił wyzwanie dwóm totalitaryzmom: nazistowskiemu i komunistycznemu. Dzięki swojej niezłomności i odwadze stał symbolem patriotyzmu, odwagi, umiłowania wolności i solidarności z prześladowanymi – uniwersalnych wartości wspólnych wszystkim ludziom, fundamentalnych dla tradycji Zachodu.
- Ekspozycja „Każda droga zaczyna się domu”
Aktualności
Ekspozycja „Każda droga zaczyna się domu”
Hasło „Każda droga zaczyna się w domu” nawiązuje nie tylko do drogi, którą każdy przechodzi w swoim życiu, lecz także do domu, rozumianego na wiele sposobów: jako ojczyzna, budynek mieszkalny, przestrzeń formowania charakteru oraz systemu wartości.
- Quest: Witold Pilecki w Powstaniu Warszawskim
Aktualności
Quest: Witold Pilecki w Powstaniu Warszawskim
Weź udział w wyjątkowej grze terenowej i odkryj losy Rotmistrza w Powstaniu Warszawskim!
- FESTIWAL PILECKIEGO | Kalendarium
Aktualności
FESTIWAL PILECKIEGO | Kalendarium