Rocznica dekonspiracji bunkra „Krysia”. Uroczystości w Warszawie - Instytut Pileckiego
07.03.2026 (SOB)
Rocznica dekonspiracji bunkra „Krysia”. Uroczystości w Warszawie
82 lata temu doszło do dekonspiracji bunkra „Krysia”. W związku z przypadającą 7 marca rocznicą, na terenie Dzielnicy Ochota m. st. Warszawy, przy tablicy pamiątkowej pod adresem ul. Grójecka 77, odbyły uroczystości upamiętniające te wydarzenia.
– To, że tu jesteśmy tak licznie zgromadzeni – ważne instytucje pamięci oraz władze i mieszkańcy dzielnicy Warszawy – pokazuje, że to, co tutaj dziś upamiętniamy, jest ważne dla Polski. Pamiętamy i o rodzinie Wolskich, o Mieczysławie Wolskim, jego pomysłowości i poświęceniu, a także tym, że poświęcił życie w obronie innych. Pamiętamy też o wszystkich tych, którzy mieszkali w bunkrze i którzy w jakiś sposób reprezentują liczną społeczność żydowską, która próbowała nie tylko przetrwać Zagładę, ale i ocalić swoje człowieczeństwo. – powiedział Karol Madaj p.o. dyrektora IP. Jak dodał, najbardziej znamienna w tej historii jest dla niego postawa Emanuela Ringelbluma, który cały czas pisał, dokumentował i poprzez pracę historyka chciał zachować nie tylko sens swojego istnienia, lecz także wiedzę dla potomnych. – To jest niezwykle ważne. Dlatego mając świadomość wagi tego wydarzenia i istniejącego upamiętnienia, mamy nadzieję, że uda się zrobić coś więcej. Mogę powiedzieć ze swojej strony, że wysłaliśmy wniosek do Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego o przyznanie środków na upamiętnienie właśnie tego miejsca i opracowanie ścieżki edukacyjnej. Mam nadzieję, że wspólnie z Dzielnicą m. st. Ochoty w końcu uda nam się doprowadzić do zrealizowania tego projektu – dodał Karol Madaj.
– Wspaniale, że to upamiętnienie w ogóle jest, bo bardzo wiele historii nie ma przecież żadnego upamiętnienia i może zniknąć z pamięci potomnych. I o to walczą i o to zabiegają obecne tu instytucje jak Instytut Pileckiego, Instytut Pamięci Narodowej, Muzeum Getta Warszawskiego, ale też inne instytucje pamięci – podkreślił Karol Madaj.
Uczestnicy uroczystości
W uroczystościach uczestniczyli m. in.: Piotr Krasnodębski – Burmistrz Dzielnicy Ochota m. st. Warszawy, Katarzyna Person-Wooddin – Dyrektorka Muzeum Getta Warszawskiego, Karol Madaj – p.o. Dyrektora Instytutu Pileckiego, Zbigniew Siedlewski – Zastępca Dyrektora Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w Warszawie, Radni Rady Seniorów Dzielnicy Ochota oraz Radni Młodzieżowej Rady Dzielnicy Ochota. Na miejscu była również pani Katarzyna Kasperek-Walewska, prawnuczka Małgorzaty Wolskiej.
Tragiczna historia kryjówki
„Krysia” to skrót od słowa kryjówka. W latach 1942–1944 ukrywało się w niej około 40 Żydów. Było to pomieszczenie na planie prostokąta o powierzchni prawie 30 metrów kwadratowych na terenie posesji rodziny Wolskich przy ul. Grójeckiej 81 w Warszawie. Najbardziej znanym lokatorem bunkra był historyk i aktywista Emanuel Ringelblum, twórca podziemnego Archiwum Getta Warszawskiego. Ukrywał się w „Krysi” wraz z żoną Judytą i synem Urim. Emanuel Rongelblum został rozstrzelany 10 marca 1944 roku w ruinach getta warszawskiego.
Bezpośrednimi opiekunami kryjówki byli Mieczysław Wolski i jego kilkunastoletni siostrzeniec – Janusz Wysocki. Wspierali ich pozostali członkowie rodziny Wolskich, zapewniali ukrywającym żywność oraz opiekę medyczną.
7 marca 1944 roku na teren posesji Wolskich przybyli niemieccy żandarmi w towarzystwie granatowych policjantów. Dowiedzieli się o kryjówce, najpewniej wskutek donosu. Według różnych hipotez mogła to być odtrącona dziewczyna Wolskiego, funkcjonariusz granatowej policji albo lokalny konfident. Strzałami zmuszono ukrywających się do opuszczenia kryjówki. Mieszkańcy bunkra wraz z Wolskim i Wysockim zostali zabrani na Pawiak.
Poddany brutalnym przesłuchaniom Wolski nie wydał pozostałych członków rodziny. Prawdopodobnie kilka dni później ofiary zostały rozstrzelane na terenie getta. Nieznane jest miejsce ich pochówku. Na terenie dawnej kryjówki, jako jedyna pozostałość rozległego ogrodu Wolskich, wciąż rośnie stara grusza – niemy świadek tamtej historii. Mieczysław, Małgorzata, Halina i Wanda Wolscy oraz Janusz Wysocki zostali w 1989 roku uhonorowani tytułem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata.
Zobacz także
- „Żadnego ludobójstwa nie można postrzegać jako tematu wyłącznie lokalnego” – Karol Madaj o Obławie Augustowskiej dla „Mówią Wieki”
Aktualności
„Żadnego ludobójstwa nie można postrzegać jako tematu wyłącznie lokalnego” – Karol Madaj o Obławie Augustowskiej dla „Mówią Wieki”
W najnowszym numerze magazynu historycznego „Mówią Wieki” (nr 6/2026), w całości poświęconym Obławie Augustowskiej – największej zbrodni popełnionej na Polakach po II wojnie światowej, Karol Madaj, p.o. dyrektora Instytutu Pileckiego, opowiedział o misji Instytutu Pileckiego i otwartego w lipcu 2025 roku Domu Pamięci Obławy Augustowskiej.
- Sprawa Reinefartha. Jak sprawca Rzezi Woli uniknął kary? | Siódme spotkanie „Berlin w Warszawie” [wideo i foto]
Aktualności
Sprawa Reinefartha. Jak sprawca Rzezi Woli uniknął kary? | Siódme spotkanie „Berlin w Warszawie” [wideo i foto]
6 sierpnia – w 82. rocznicę Rzezi Woli, w Instytucie Pileckiego odbyło się siódme spotkanie cyklu „Berlin w Warszawie”. Debata poświęcona była jednemu z najbardziej bolesnych przykładów powojennej bezkarności – historii Heinza Reinefartha, byłego generała Waffen-SS i jednego z dowódców odpowiedzialnych za zbrodnie popełnione podczas tłumienia Powstania Warszawskiego, w tym masakrę ludności cywilnej na warszawskiej Woli.
- Obchody 82. rocznicy Rzezi Woli
Aktualności
Obchody 82. rocznicy Rzezi Woli
5 sierpnia 2026 roku odbyły się uroczystości upamiętniające 82. rocznicę Rzezi Woli. W wydarzeniu wzięło udział kierownictwo Instytutu Pileckiego.
- Rewolucja strachu i nadziei: Polskie społeczeństwo po II wojnie światowej
Aktualności
Rewolucja strachu i nadziei: Polskie społeczeństwo po II wojnie światowej
Zobacz zapis debaty pt. „Rewolucja strachu i nadziei – polskie społeczeństwo po II wojnie światowej” o życiu i nastrojach Polaków w latach 40. i 50. XX wieku.
- Hołd Bohaterom 1944 roku!
Aktualności
Hołd Bohaterom 1944 roku!
1 sierpnia, w sobotnie popołudnie, w rocznicę wybuchu Powstania Warszawskiego Dyrekcja Instytutu Pileckiego uczestniczyła w państwowych uroczystościach, które odbyły się przy Pomniku Polskiego Państwa Podziemnego i Armii Krajowej, nieopodal Sejmu RP oraz przy Pomniku Polegli Niepokonani na Cmentarzu Powstańców Warszawy na Woli.
- Instytut Pileckiego uczcił pamięć ofiar obozu zagłady w Treblince
Aktualności
Instytut Pileckiego uczcił pamięć ofiar obozu zagłady w Treblince
W niedzielę 2 sierpnia odbyły się obchody 83. rocznicy buntu więźniów w niemieckim nazistowskim obozie zagłady Treblinka II, zorganizowane przez Żydowski Instytut Historyczny im. Emanuela Ringelbluma we współpracy z Muzeum Treblinka. W uroczystości upamiętniającej ofiary uczestniczył Łukasz Mieszkowski, Zastępca Dyrektora Instytutu Pileckiego ds. historii w przestrzeni publicznej.
- Malowany raport z Powstania Warszawskiego | Wernisaż wystawy akwarel i rysunków Waleriana Bieleckiego
Aktualności
Malowany raport z Powstania Warszawskiego | Wernisaż wystawy akwarel i rysunków Waleriana Bieleckiego
28 lipca w siedzibie Instytutu Pileckiego odbył się wernisaż wystawy prezentującej po raz pierwszy w Warszawie mało znane akwarele i rysunki dokumentujące Powstanie Warszawskie. Ich autorem był Walerian Bielecki ps. „Inżynier Jan” – żołnierz Zgrupowania „Krybar”, architekt i konstruktor słynnego samochodu pancernego „Kubuś”.
- Spotkanie z Powstańcami Warszawskimi
Aktualności
Spotkanie z Powstańcami Warszawskimi
Z okazji przypadającej 1 sierpnia rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego odbyło się spotkanie z Bohaterami tamtego zrywu.
- Co wiedzieli Niemcy? – o świadomości zbrodni i mechanizmach wyparcia. 6. spotkanie z cyklu „Berlin w Warszawie”
Aktualności
Co wiedzieli Niemcy? – o świadomości zbrodni i mechanizmach wyparcia. 6. spotkanie z cyklu „Berlin w Warszawie”
Czy można żyć tuż obok miejsca masowej zagłady i nie wiedzieć, co się dzieje? Co oznacza „wiedzieć” – widzieć, słyszeć, domyślać się, a może świadomie wypierać rzeczywistość? Wokół tych pytań koncentrowało się kolejne spotkanie z cyklu „Berlin w Warszawie”, które odbyło się w siedzibie Instytucie Pileckiego.
- Konferencja naukowa ,,Opozycyjne formy zaangażowania kobiet w systemach autorytarnych i totalitarnych XX w.” [fotorelacja]
Aktualności
Konferencja naukowa ,,Opozycyjne formy zaangażowania kobiet w systemach autorytarnych i totalitarnych XX w.” [fotorelacja]
Druga konferencja naukowa z cyku ,,Opozycyjne formy zaangażowania kobiet w systemach autorytarnych i totalitarnych XX w. – Polska na europejskim tle porównawczym (1919–1989)” zgromadziła przedstawicieli różnych dyscyplin nauk humanistycznych i społecznych, reprezentujących wiele ośrodków badawczych z Polski i zagranicy.
- Zderzenie dwóch pamięci. Polityka historyczna Polski wobec Ukrainy
Aktualności
Zderzenie dwóch pamięci. Polityka historyczna Polski wobec Ukrainy
Ukraińska pamięć państwowa zabrnęła w ślepy zaułek, co podyktowane było nie do końca refleksyjnym podejściem do wybranych kart przeszłości własnego narodu. Niestety, jak zwykle w podobnych sytuacjach, kiedy historia zostaje zakładnikiem polityki, rachunek za to przyjdzie jednak zapłacić nie politykom, a państwu ukraińskiemu i jego społeczności – ocenił profesor Instytutu Pileckiego, dr. hab. Damian Markowski.
- Odpowiedzialność za zbrodnie wojenne. Nowa książka ekspertki Pileckiego
Aktualności
Odpowiedzialność za zbrodnie wojenne. Nowa książka ekspertki Pileckiego
Nakładem wydawnictwa Brill ukazała się monografia dr. Dominiki Uczkiewicz (Ośrodek Badań nad Totalitaryzmami) pt. „Accountability for War Crimes in the Policy of the Polish Government-in-Exile. A Legal and Historical Analysis”, jako 85. tom serii Studies in the History of International Law (Legal History Library).