Laboratorium Lemkina – Instytut Pileckiego i Centrum Mieroszewskiego podpisały porozumienie o współpracy - Instytut Pileckiego

19.12.2025 (PT)

Laboratorium Lemkina – Instytut Pileckiego i Centrum Mieroszewskiego podpisały porozumienie o współpracy

Od lewej: Ernest Wyciszkiewicz –,dyrektor Centrum Mieroszewskiego, Karol Madaj – p.o. dyrektora Instytutu Pileckiego

Projekt „Laboratorium Lemkina” to wspólna inicjatywa obu Instytucji określająca warunki i zakres ich zaangażowania w w odniesieniu do wzajemnego udostępniania zbiorów świadectw zbrodni wojennych, zbrodni przeciwko ludzkości i zbrodni ludobójstwa popełnianych przez państwo rosyjskie w przeszłości i obecnie, a także organizacji i realizacji innych wydarzeń związanych z projektem.

Podpisanie porozumienia o współpracy pomiędzy instytucjami umożliwi nie tylko kontynuację obecnie prowadzonych prac archiwizacyjnych związanych z projektem Centrum Lemkina ale również poszerzy zakres działań naukowych.

Projekt „Laboratorium Lemkina” wpisuje się w statutową działalność obu instytucji. W przypadku Instytutu Pileckiego (zgodnie z ustawą z dnia 9 listopada 2017 r. o Instytucie Solidarności i Męstwa imienia Witolda Pileckiego) dotyczy ona  inicjowania, podejmowania i wspierania działań mających na celu m.in.: prowadzenie badań w zakresie nauk historycznych oraz badań interdyscyplinarnych z wykorzystaniem narzędzi pokrewnych nauk humanistycznych i społecznych, a w szczególności badania, dokumentowania i poszerzania wiedzy na temat totalitaryzmów oraz zbrodni nazistowskich i komunistycznych w XX wieku.

Celem Centrum Mieroszewskiego (zgodnie z ustawą z dnia 25 marca 2011 r. o Centrum Dialogu im. Juliusza Mieroszewskiego) jest inicjowanie i wspieranie działań na rzecz dialogu i porozumienia w relacjach Polaków z narodami Europy Wschodniej. Do zadań Centrum należy prowadzenie badań naukowych i działalności wydawniczej, upowszechnianie wiedzy o sytuacji politycznej, historii i kulturze regionu, a także działalność edukacyjna, przeciwdziałanie dezinformacji oraz organizacja wydarzeń eksperckich i programów stypendialnych.

Na mocy podpisanego porozumienia strony będą podejmować wspólne działania – w ramach swoich ustawowych kompetencji – dotyczące współpracy w obszarze badań nad zagadnieniami związanymi z naruszeniami prawa międzynarodowego w Europie Środkowej i Wschodniej oraz ich konsekwencjami, w tym zwłaszcza nad zbrodniami wojennymi, zbrodniami przeciwko ludzkości i zbrodniami ludobójstwa popełnianymi przez państwo rosyjskie w przeszłości i obecnie. Zajmą się również upowszechnianiem wiedzy na ten temat w Polsce i poza jej granicami.

Projekt „Laboratorium Lemkina” będzie realizowany od 1 stycznia 2026 r. 

Centrum Lemkina

Instytut Pileckiego powołał do życia projekt o nazwie Centrum Dokumentowania Zbrodni Rosyjskich w Ukrainie im. Rafała Lemkina (Centrum Lemkina), 26 lutego 2022 roku, w reakcji na agresję wojenną Federacji Rosyjskiej na Ukrainę, w wyniku której ukraińska ludność cywilna stała się ofiarą wielu zbrodni wojennych. Centrum zostało nazwane na cześć Rafała Lemkina, polskiego prawnika żydowskiego pochodzenia, twórcy terminu „ludobójstwo” i współautora Konwencji ONZ w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa (1948). Projekt ten, realizowany od wybuchu pełnoskalowej wojny w lutym 2022 r. koncentrował się na zbieraniu różnego rodzaju świadectw ludności cywilnej w celu utrwalenia – na potrzeby m.in. naukowców i dziennikarzy – dowodów zbrodni popełnianych przez wojska rosyjskie, w szczególności: polegał na zbieraniu świadectw naocznych świadków, dokumentujących działania zbrojne wojsk rosyjskich na terytorium Ukrainy, ze szczególnym uwzględnieniem konkretnych zbrodni popełnianych w Ukrainie przez żołnierzy Federacji Rosyjskiej, gromadzeniu informacji i nagrań na temat celowego niszczenia przez siły rosyjskie infrastruktury cywilnej i zabytków, a także tych wpisanych na listę Światowego Dziedzictwa Ludności UNESCO na terenie Ukrainy. Na podstawie świadectw powstaje zanonimizowane archiwum (udostępnione w cyfrowym Archiwum Instytutu Pileckiego), zawierające relacje o zbrodniach popełnionych przez wojska rosyjskie na terytorium Ukrainy.

Świadectwa były zbierane w różnych formach jako: ankiety sygnalizacyjne wypełniane przez świadków w języku narodowym (dostępne są wersje: ukraińska, rosyjska, polska i angielska), relacje audio oraz relacje świadków agresji rosyjskiej w formie filmowych świadectw (notacji).

W ramach projektu Centrum Lemkina zebrano do dziś około 1600 zeznań w różnych formatach – pisemnym i audiowizualnym. Obecnie ankiety, notacje, zdjęcia i filmy dokumentujące zbrodnie rosyjskie popełnione na ukraińskich cywilach są opracowywane, anonimizowane, digitalizowane, transkrybowane z języka ukraińskiego i rosyjskiego na język polski i angielski.

Na podstawie zebranych świadectw zostały opracowane i opublikowane trzy raporty: „Podoba ci się, nie podoba, cierp, moja piękna – nieukarane zbrodnie. Przemoc seksualna rosyjskich wojsk okupacyjnych wobec ukraińskich kobiet”, „Skradzione dzieciństwo. Zbrodnie przeciwko dzieciom popełnione przez wojska rosyjskie”, „Nie atakujemy cywili… Zielony korytarz w Łypiwce jako pułapka rosyjskich wojsk okupacyjnych” – raporty do pobrania na stronie: https://instytutpileckiego.pl/pl/badania/centrum-lemkina/raporty

Raporty zostały wydane w czterech wersjach językowych – polskiej, angielskiej, ukraińskiej i niemieckiej, były prezentowane w kraju i zagranicą.

Zebrane świadectwa nie są utajnione, dzięki czemu mogą służyć jako materiał do analizy naukowej lub jako źródło informacji dla dziennikarzy, wielokrotnie cytowane przez media na całym świecie. W ramach projektu Centrum Lemkina rozwija się współpraca z naukowcami, badaczami, historykami, prawnikami, publicystami, archiwistami oraz z instytucjami publicznymi, naukowymi, z archiwami Ukrainy i organizacjami pozarządowymi.

Więcej informacji o projekcie Centrum Lemkina na: https://instytutpileckiego.pl/pl/badania/centrum-lemkina

fot. Instytut Pileckiego

Zobacz także

  • Zapraszamy do udziału w 2. edycji projektu „Pamięć miejsca, miejsca pamięci”
    Grafika projektu 2. edycji projektu „Pamięć miejsca, miejsca pamięci”

    Aktualności

    Zapraszamy do udziału w 2. edycji projektu „Pamięć miejsca, miejsca pamięci”

    Ruszył nabór do drugiej edycji ogólnopolskiego projektu edukacyjno-historycznego Instytutu Pileckiego.

  • Zeznania z procesu Adama Humera | Nowa kolekcja relacji o zbrodniach komunistycznych na 10-lecie portalu ZapisyTerroru.pl

    Aktualności

    Zeznania z procesu Adama Humera | Nowa kolekcja relacji o zbrodniach komunistycznych na 10-lecie portalu ZapisyTerroru.pl

    – To dla Instytutu Pileckiego niezwykle ważny moment. Badając totalitaryzmy, dokumentujemy również zbrodnie popełnione w okresie stalinowskim – podkreślał prof. Andrzej Zawistowski podczas spotkania poświęconego prezentacji nowej kolekcji w internetowej bazie świadectw Instytutu Pileckiego ZapisyTerroru.pl.

  • 86. rocznica zamknięcia granic getta warszawskiego – uroczystość przy ul. Siennej

    Aktualności

    86. rocznica zamknięcia granic getta warszawskiego – uroczystość przy ul. Siennej

    16 listopada 2026 roku przy zachowanym fragmencie muru getta na terenie XII Liceum Ogólnokształcącego im. Henryka Sienkiewicza (ul. Sienna 53 w Warszawie) odbyła się ceremonia upamiętniająca 86. rocznicę zamknięcia granic getta warszawskiego. W wydarzeniu wziął udział dyrektor Instytutu Pileckiego Karol Madaj.

  • Liderzy Polonii 2026 w Instytucie Pileckiego - edukacja historyczna i ochrona dziedzictwa

    Aktualności

    Liderzy Polonii 2026 w Instytucie Pileckiego - edukacja historyczna i ochrona dziedzictwa

    12 listopada 2026 roku w warszawskiej siedzibie Instytutu Pileckiego przy ul. Siennej odbyła się wizyta studyjna uczestników projektu „Liderzy Polonii 2026”. Blisko 40 działaczy i przedstawicieli organizacji polonijnych z całego świata poznało nasze narzędzia dokumentowania historii XX wieku oraz dobre praktyki w zakresie edukacji historycznej.

  • Instytut Pileckiego na festiwalu „Wspólna Niepodległa” 2026 – relacja i wyniki symulacji wyborów z 1919 roku

    Aktualności

    Instytut Pileckiego na festiwalu „Wspólna Niepodległa” 2026 – relacja i wyniki symulacji wyborów z 1919 roku

    11 listopada 2026 roku Instytut Pileckiego uczestniczył jako partner w festiwalu „Wspólna Niepodległa” w Warszawie, organizowanym przez Muzeum Historii Polski z okazji Narodowego Święta Niepodległości. Odwiedzający Cytadelę Warszawską oraz Krakowskie Przedmieście wzięli udział w grze terenowej, pokazach rekonstrukcji historycznej Armii Ochotniczej z 1920 roku, seansach filmowych, badaniach archiwalnych w bazie „Zapisy Terroru” oraz symulacji wyborów do Sejmu Ustawodawczego z 1919 roku, w której zwyciężyła Irena Kosmowska (52 głosy).

  • Pierwsze kobiety w Sejmie. Wybory na festiwalu Wspólna Niepodległa

    Aktualności

    Pierwsze kobiety w Sejmie. Wybory na festiwalu Wspólna Niepodległa

    W 108. rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości w Galerii Instytutu w Domu Bez Kantów Instytut Pileckiego zorganizował niezwykłe wybory.

  • Debata wokół monografii „Głuchoniemcy w historii i kulturze Karpat”

    Aktualności

    Debata wokół monografii „Głuchoniemcy w historii i kulturze Karpat”

    4 listopada w Instytucie Pileckiego odbyła się debata towarzysząca premierze dwutomowej monografii „Głuchoniemcy w historii i kulturze Karpat”, opublikowanej we wrześniu 2026 r. nakładem Wydawnictw Uniwersytetu Warszawskiego.

  • Niemieccy edukatorzy w Warszawie. Za nami „Public History Lab 2026”
    Grupa ludzi siedzących w kręgu na krzesłach składanych podczas warsztatów w nowoczesnej sali ekspozycyjnej z gablotami i tablicami informacyjnymi.

    Aktualności

    Niemieccy edukatorzy w Warszawie. Za nami „Public History Lab 2026”

    W dniach 26–30 października 2026 roku w ramach „Public History Lab 2026” grupa nauczycieli, edukatorów, studentów i doktorantów z Niemiec poznawała w Warszawie polską perspektywę na wydarzenia II wojny światowej.

  • Sylwetki nagrodzonych medalem „Virtus et Fraternitas” na wystawie przed galerią Kordegarda w Warszawie

    Aktualności

    Sylwetki nagrodzonych medalem „Virtus et Fraternitas” na wystawie przed galerią Kordegarda w Warszawie

    29 października 2026 roku na Krakowskim Przedmieściu w Warszawie odbyło się uroczyste otwarcie plenerowej ekspozycji „Odznaczeni Medalem Virtus et Fraternitas 2026”. Wydarzenie przypomina postaci tegorocznych laureatów Medalu – osób, które w najciemniejszych momentach XX wieku wykazały się wyjątkową odwagą, solidarnością i człowieczeństwem, niosąc ratunek polskim obywatelom.

  • Medal „Virtus et Fraternitas” wręczony w Belwederze

    Aktualności

    Medal „Virtus et Fraternitas” wręczony w Belwederze

    Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej odznaczył medalem „Virtus et Fraternitas” 18 osób z 7 krajów: Czech, Japonii, Norwegii, Nowej Zelandii, Ukrainy, Węgier i Polski. 

  • Oblicze zbrodni. Życie i śmierć Romana Szuchewycza | dr. hab. Damian Markowski
    Zdjęcie Damiana Markowskiego.

    Aktualności

    Oblicze zbrodni. Życie i śmierć Romana Szuchewycza | dr. hab. Damian Markowski

    W związku z niedawną decyzją Lwowskiej Rady Obwodowej o ogłoszeniu roku 2027 Rokiem Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA), jej dowódcy Romana Szuchewycza oraz działacza Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN) Ołeha Olżycza, publikujemy artykuł dr. hab. Damiana Markowskiego, profesora Instytutu Pileckiego, przypominający kluczowe fakty z życia i działalności dowódcy UPA.

  • The Second International Congress of the Pilecki Institute: A recap

    Aktualności

    The Second International Congress of the Pilecki Institute: A recap

    Congress “Embracing the New, Preserving the Old: Studying Fascism, Communism, and Totalitarianism in the 2020s” took place on October 14 and 15, 2026 – two packed days of stimulating papers, keynote events, debates and discussions.