Instytut Pileckiego uczcił pamięć obrońców Polski we wrześniu i październiku 1939 roku - Instytut Pileckiego
01.09.2026 (WT)
Instytut Pileckiego uczcił pamięć obrońców Polski we wrześniu i październiku 1939 roku
W 87. rocznicę wybuchu II wojny światowej przedstawiciele Instytutu Pileckiego wzięli udział w uroczystościach upamiętniających obrońców Ojczyzny oraz cywilne ofiary niemieckiej agresji. Kwiaty złożono zarówno podczas ogólnopolskich obchodów na Westerplatte, jak i lokalnych miejscach pamięci w Warszawie.
O świcie, dokładnie o godzinie 4:45, dr hab. Tomasz Chinciński, prof. Instytutu Pileckiego, reprezentował Instytut podczas centralnych uroczystości na Westerplatte. W wydarzeniu uczestniczyli m.in. Prezydent RP Karol Nawrocki, Premier RP Donald Tusk, Wicepremier i Minister Obrony Narodowej Władysław Kosiniak-Kamysz oraz przedstawiciele władz państwowych i samorządowych. W imieniu Instytutu prof. Chinciński złożył wieniec przed Pomnikiem Obrońców Wybrzeża.
Tego samego dnia dyrektor Instytutu Pileckiego, Karol Madaj, złożył kwiaty na cmentarzu parafialnym przy ul. Wałbrzyskiej na warszawskim Służewie. Celem wizyty było przypomnienie o tej wyjątkowej kwaterze wojennej. Złożone są w niej ciała żołnierzy - obrońców Warszawy w 1939 r. oraz cywilnych ofiar niemieckich bombardowań Warszawy. Kwatera zaprojektowana przez Tadeusza Wyrzykowskiego jest miejscem o kluczowym znaczeniu historycznym dla opowieści o bohaterskiej obroni Warszawy w 1939 r., które wciąż pozostaje szerzej nieznane.
Pamięć o poległych w 1939 roku żołnierzach Wojska Polskiego oraz ludności cywilnej stolicy stanowi integralny element misji Instytutu Pileckiego, łączącej badania nad totalitaryzmami XX wieku z dbałością o materialne ślady narodowej historii.
1 września 1939 roku
1939 roku o świcie rozpoczęła się II wojna światowa. Atak hitlerowskich Niemiec na Polskę zapoczątkował jeden z najtragiczniejszych rozdziałów w historii Europy i świata.
To rocznica, która przypomina o milionach ofiar, zniszczonych miastach, rozdzielonych rodzinach, utraconych domach i niewyobrażalnym cierpieniu, jakie przyniosła wojna.
Symboliczna jest godzina 4:45. Wtedy niemiecki pancernik „Schleswig-Holstein” rozpoczął ostrzał polskiej Wojskowej Składnicy Tranzytowej na Westerplatte. Tego samego dnia niemieckie wojska przekroczyły polską granicę na wielu odcinkach, a lotnictwo rozpoczęło bombardowania polskich miast, wsi, węzłów komunikacyjnych i obiektów wojskowych. Jednym z symboli terroru stało się zbombardowanie Wielunia. Tam atak powietrzny rozpoczął się na chwilę przed ostrzałem Westerplatte.
Polska stawiła opór. Rozpoczęła się kampania 1939 roku, w której Wojsko Polskie walczyło przeciwko niemieckiej przewadze militarnej. Szczególne znaczenie miały m.in. bitwa pod Mokrą, bitwa nad Bzurą, obrona Warszawy, obrona Helu i walki pod Kockiem.
Sytuacja Polski stała się jeszcze trudniejsza 17 września 1939 roku, gdy od wschodu doszło do napaści Armii Czerwonej. Było to następstwo niemiecko-sowieckiego paktu Ribbentrop–Mołotow z 23 sierpnia 1939 roku. Jego tajny protokół przewidywał podział Europy Środkowo-Wschodniej na strefy wpływów. Polska została przeznaczona do podziału pomiędzy dwóch totalitarnych sąsiadów.
Zobacz także
- Oblicze zbrodni. Życie i śmierć Romana Szuchewycza | dr. hab. Damian Markowski
Aktualności
Oblicze zbrodni. Życie i śmierć Romana Szuchewycza | dr. hab. Damian Markowski
W związku z niedawną decyzją Lwowskiej Rady Obwodowej o ogłoszeniu roku 2027 Rokiem Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA), jej dowódcy Romana Szuchewycza oraz działacza Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN) Ołeha Olżycza, publikujemy artykuł dr. hab. Damiana Markowskiego, profesora Instytutu Pileckiego, przypominający kluczowe fakty z życia i działalności dowódcy UPA.
- The Second International Congress of the Pilecki Institute: A recap
Aktualności
The Second International Congress of the Pilecki Institute: A recap
Congress “Embracing the New, Preserving the Old: Studying Fascism, Communism, and Totalitarianism in the 2020s” took place on October 14 and 15, 2026 – two packed days of stimulating papers, keynote events, debates and discussions.
- Ekspert IP: Oto „Nachtigall”, batalion, w którym służył dowódca UPA
Aktualności
Ekspert IP: Oto „Nachtigall”, batalion, w którym służył dowódca UPA
W związku z powracającą w przestrzeni publicznej dyskusją na temat batalionu „Nachtigall”, dr hab. Tomasz Chinciński, profesor Instytutu Pileckiego, przypomina kluczowe fakty ustalone przez historyków.
- „Göring patrzył na mnie bardzo uważnie” – „Sala 600. Świadkowie Norymbergi” w Berlinie
Aktualności
„Göring patrzył na mnie bardzo uważnie” – „Sala 600. Świadkowie Norymbergi” w Berlinie
17 października 2026 roku publiczność zgromadzona w berlińskim oddziale Instytutu Pileckiego wysłuchała drugiego odcinka audioserialu „Sala 600. Świadkowie Norymbergi” o Sewerynnie Szmaglewskiej.
- „Pilecki wahał się" | Karol Madaj w podcaście Muzeum Historii Polski
Aktualności
„Pilecki wahał się" | Karol Madaj w podcaście Muzeum Historii Polski
Czy Witold Pilecki podjął się najniebezpieczniejszej misji II wojny światowej? Jak trafił do Auschwitz? Czy rzeczywiście budował tam konspirację? Zapraszamy do obejrzenia podcastu Muzeum Historii Polski z udziałem dyrektora Instytutu Pileckiego Karola Madaja.
- Między znikaniem a trwaniem. Festiwal Wolskie Ostańce 2026 [fotorelacja]
Aktualności
Między znikaniem a trwaniem. Festiwal Wolskie Ostańce 2026 [fotorelacja]
Przez trzy dni (9–11 października) festiwal „Wolskie Ostańce” zapraszał do zatrzymania się i spojrzenia na Warszawę z nowej perspektywy — poprzez osobiste historie, miejsca naznaczone pamięcią oraz to, co wciąż trwa pomiędzy znikaniem a trwaniem.
- Porażka. Niemcy, Rosja i cena złudzeń | Relacja wideo z 9. spotkania Berlin w Warszawie
Aktualności
Porażka. Niemcy, Rosja i cena złudzeń | Relacja wideo z 9. spotkania Berlin w Warszawie
Jakie były źródła błędnych ocen w polityce Niemiec wobec Rosji? Których ostrzeżeń nie chciano usłyszeć i dlaczego? Jakie wnioski z tej historii wynikają dziś dla Niemiec, Polski i Ukrainy oraz dla bezpieczeństwa Europy? Dlaczego tak długo ignorowano sygnały ostrzegawcze i głosy płynące m.in. z Polski i Ukrainy? Jaką rolę odegrały w tym interesy gospodarcze, kalkulacje polityczne?
- Konferencja „Laboratoria innowacji. AI w archiwach” | Fotorelacja
Aktualności
Konferencja „Laboratoria innowacji. AI w archiwach” | Fotorelacja
30 września 2026 roku – w Dniu Archiwisty – w warszawskiej siedzibie Instytutu Pileckiego przy ul. Siennej 82 odbyła się ogólnopolska konferencja naukowa „Laboratoria innowacji. AI w archiwach”.
- Jubileusz 10-lecia Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej
Aktualności
Jubileusz 10-lecia Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej
8 października w ogrodzie Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej odbyło się wyjątkowe wydarzenie – jubileusz 10-lecia działalności instytucji.
- Festiwal „Wolskie Ostańce”
Aktualności
Festiwal „Wolskie Ostańce”
Co zostaje z miasta, które nieustannie się zmienia? Co trwa mimo wyburzeń, nowych inwestycji i zacierania śladów pamięci? I kim są współcześni „ostańcy”? Festiwal „Wolskie Ostańce” to wielowymiarowe wydarzenie poświęcone relacji między miastem, pamięcią i ludźmi.
- Reportaż Instytutu Pileckiego wyróżniony na 18. Międzynarodowym Festiwalu Filmowym NNW
Aktualności
Reportaż Instytutu Pileckiego wyróżniony na 18. Międzynarodowym Festiwalu Filmowym NNW
Dokument „Jedna wskazówka” o Obławie Augustowskiej, autorstwa Martyny Wojtkowskiej z Instytutu Pileckiego, otrzymał pierwsze wyróżnienie podczas 18. Międzynarodowego Festiwalu Filmowego NNW w Gdyni.
- „Spotkanie z Patronem” w Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej
Aktualności
„Spotkanie z Patronem” w Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej
6 października pracownicy Instytutu Pileckiego brali udział w „Spotkaniu z Patronem” organizowanym przez Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej.