Bohaterowie zza biurka | Cykl „Dyplomatyczne kontrapunkty" - Instytut Pileckiego
18.12.2025 (CZW)
Bohaterowie zza biurka | Cykl „Dyplomatyczne kontrapunkty"
W październiku i grudniu 2025 r. Galeria Instytutu Pileckiego zorganizowała cykl spotkań „Dyplomatyczne kontrapunkty”, poświęcony życiu i działalności polskich dyplomatów – bohaterów wystawy „Decyzja: ratować ludzi”.
Od 23 października do 11 grudnia 2025 r., przez osiem kolejnych czwartków, Galeria DBK była miejscem spotkań poświęconych polskim urzędnikom służby zagranicznej, którzy we współpracy z organizacjami żydowskimi nieśli pomoc europejskim Żydom. O losach tych postaci opowiadali wybitni badacze oraz pasjonaci ich biografii. Rozmowom historycznym towarzyszyły koncerty muzyki klasycznej oraz pokazy filmów dokumentalnych, przekazując wielowymiarowy obraz przeszłości.
Muzyka: kontrapunkt historii
Szczególne miejsce w programie zajęła muzyka. Repertuar został przygotowany specjalnie na potrzeby cyklu i wykonywany przez absolwentów oraz wykładowców Uniwersytetu Muzycznego Fryderyka Chopina. Utwory m.in. Fryderyka Chopina, Witolda Lutosławskiego i Ignacego Jana Paderewskiego były każdorazowo dobierane do tematyki poszczególnych spotkań. Utwory zabrzmiały w wykonaniu Marty Gębskiej-Wiercińskiej i Aleksandry Szopy (skrzypce) oraz Macieja Smoląga i Krzysztofa Staniendy (fortepian), a także Kamili Wąsik-Janiak (skrzypce) i Ewy Guz-Seroki (fortepian).
Dyplomacja w ogniu historii
Cykl rozpoczął się wykładem prof. Marka Kornata poświęconym Józefowi Lipskiemu oraz trudnym decyzjom polskiej dyplomacji w latach 30. XX wieku. Prelekcja ukazała polityczne i moralne tło działań przedwojennej dyplomacji oraz przybliżyła sylwetkę ambasadora RP w III Rzeszy (1933–1939), eksperta w zakresie spraw niemieckich i jednego z negocjatorów polsko-niemieckiego układu o nieagresji z 1934 roku. Spotkanie stało się również okazją do prezentacji dwóch książek profesora, wydanych przez Instytut Pileckiego: „Tymczasowy przyjaciel. Józef Lipski – ambasador polski w III Rzeszy (1933–1939)” (Warszawa 2024) oraz „Józef Lipski jako dyplomata – w świetle dokumentów i wspomnień” (Warszawa 2025).
Kolejne wydarzenia koncentrowały się na reakcjach polskiej dyplomacji wobec narastających prześladowań antyżydowskich oraz na postawach pojedynczych polskich dyplomatów. Dr Kinga Czechowska przedstawiła działania polskich placówek dyplomatycznych wobec prześladowań Żydów w III Rzeszy.
Henryk Sławik. Polski Wallenberg
Dr hab. Tomasz Kurpierz przybliżył postać Henryka Sławika – powstańca śląskiego i Sprawiedliwego wśród Narodów Świata, nazywanego „polskim Wallenbergiem”. Działając na rzecz uchodźców wojennych na Węgrzech, Sławik uratował tysiące polskich Żydów, płacąc za swoją działalność najwyższą cenę. Sylwetkę tego niezwykłego bohatera, obok wykładu, uzupełnił pokaz filmu dokumentalnego „Henryk Sławik. Polski Wallenberg”.
Zapomniany sprawiedliwy
Publiczność mogła również zapoznać się z historią Feliksa Chiczewskiego, konsula RP w Lipsku, który podczas tzw. Polenaktion oraz Nocy Kryształowej w 1938 roku wykazał się niezwykłą odwagą, udzielając schronienia około 1300 Żydom w siedzibie konsulatu oraz wystawiając dokumenty umożliwiające im legalne opuszczenie Rzeszy. Osią spotkania była projekcja filmu „Zapomniany sprawiedliwy konsul Feliks Chiczewski 1889-1972” oraz spotkanie z reżyserem, dr. Jackiem Kubiakiem.
Więcej niż dyplomata
Osobne miejsce w cyklu zajęła postać Tadeusza Romera – dyplomaty zaangażowanego w organizację pomocy Polakom i Żydom w czasie II wojny światowej. Jego działalność przybliżyła dr hab. Olga Barbasiewicz w wykładzie „Więcej niż dyplomata: Tadeusz Romer – aktywne ogniwo łańcucha pomocy dla polskich obywateli w czasie wojny”. Na dodatkowym spotkaniu zaprezentowano film dokumentalny „Tadeusz Romer. Misja niemożliwa”, ukazujący w szerszym kontekście niezwykle bogaty życiorys tej postaci – od działalności niepodległościowej, przez służbę dyplomatyczną i pełnienie funkcji ministra spraw zagranicznych w rządzie “londyńskim”, po pracę naukową i aktywność w środowisku polonijnym w Kanadzie.
W programie spotkań nie zabrakło również pokazu znanego dokumentu produkcji Instytutu Pamięci Narodowej „Paszporty Paragwaju”, opowiadającego o działalności polsko-żydowskiej Grupy Ładosia i tajnej akcji wydawania paszportów ratujących życie europejskich Żydów.
Dziękujemy wszystkim uczestnikom za udział w spotkaniach i zapraszamy do Galerii Instytutu Pileckiego!
Codziennie oprócz poniedziałków.
Wtorek-niedziela: 10:00-18:00
Czwartek 10:00-20:00.
Ostatnie wejście: 30 minut przed zamknięciem.
Adres: Krakowskie Przedmieście 11, Warszawa.
Wstęp wolny.
Zobacz także
- „Żadnego ludobójstwa nie można postrzegać jako tematu wyłącznie lokalnego” – Karol Madaj o Obławie Augustowskiej dla „Mówią Wieki”
Aktualności
„Żadnego ludobójstwa nie można postrzegać jako tematu wyłącznie lokalnego” – Karol Madaj o Obławie Augustowskiej dla „Mówią Wieki”
W najnowszym numerze magazynu historycznego „Mówią Wieki” (nr 6/2026), w całości poświęconym Obławie Augustowskiej – największej zbrodni popełnionej na Polakach po II wojnie światowej, Karol Madaj, p.o. dyrektora Instytutu Pileckiego, opowiedział o misji Instytutu Pileckiego i otwartego w lipcu 2025 roku Domu Pamięci Obławy Augustowskiej.
- Sprawa Reinefartha. Jak sprawca Rzezi Woli uniknął kary? | Siódme spotkanie „Berlin w Warszawie” [wideo i foto]
Aktualności
Sprawa Reinefartha. Jak sprawca Rzezi Woli uniknął kary? | Siódme spotkanie „Berlin w Warszawie” [wideo i foto]
6 sierpnia – w 82. rocznicę Rzezi Woli, w Instytucie Pileckiego odbyło się siódme spotkanie cyklu „Berlin w Warszawie”. Debata poświęcona była jednemu z najbardziej bolesnych przykładów powojennej bezkarności – historii Heinza Reinefartha, byłego generała Waffen-SS i jednego z dowódców odpowiedzialnych za zbrodnie popełnione podczas tłumienia Powstania Warszawskiego, w tym masakrę ludności cywilnej na warszawskiej Woli.
- Obchody 82. rocznicy Rzezi Woli
Aktualności
Obchody 82. rocznicy Rzezi Woli
5 sierpnia 2026 roku odbyły się uroczystości upamiętniające 82. rocznicę Rzezi Woli. W wydarzeniu wzięło udział kierownictwo Instytutu Pileckiego.
- Rewolucja strachu i nadziei: Polskie społeczeństwo po II wojnie światowej
Aktualności
Rewolucja strachu i nadziei: Polskie społeczeństwo po II wojnie światowej
Zobacz zapis debaty pt. „Rewolucja strachu i nadziei – polskie społeczeństwo po II wojnie światowej” o życiu i nastrojach Polaków w latach 40. i 50. XX wieku.
- Hołd Bohaterom 1944 roku!
Aktualności
Hołd Bohaterom 1944 roku!
1 sierpnia, w sobotnie popołudnie, w rocznicę wybuchu Powstania Warszawskiego Dyrekcja Instytutu Pileckiego uczestniczyła w państwowych uroczystościach, które odbyły się przy Pomniku Polskiego Państwa Podziemnego i Armii Krajowej, nieopodal Sejmu RP oraz przy Pomniku Polegli Niepokonani na Cmentarzu Powstańców Warszawy na Woli.
- Instytut Pileckiego uczcił pamięć ofiar obozu zagłady w Treblince
Aktualności
Instytut Pileckiego uczcił pamięć ofiar obozu zagłady w Treblince
W niedzielę 2 sierpnia odbyły się obchody 83. rocznicy buntu więźniów w niemieckim nazistowskim obozie zagłady Treblinka II, zorganizowane przez Żydowski Instytut Historyczny im. Emanuela Ringelbluma we współpracy z Muzeum Treblinka. W uroczystości upamiętniającej ofiary uczestniczył Łukasz Mieszkowski, Zastępca Dyrektora Instytutu Pileckiego ds. historii w przestrzeni publicznej.
- Malowany raport z Powstania Warszawskiego | Wernisaż wystawy akwarel i rysunków Waleriana Bieleckiego
Aktualności
Malowany raport z Powstania Warszawskiego | Wernisaż wystawy akwarel i rysunków Waleriana Bieleckiego
28 lipca w siedzibie Instytutu Pileckiego odbył się wernisaż wystawy prezentującej po raz pierwszy w Warszawie mało znane akwarele i rysunki dokumentujące Powstanie Warszawskie. Ich autorem był Walerian Bielecki ps. „Inżynier Jan” – żołnierz Zgrupowania „Krybar”, architekt i konstruktor słynnego samochodu pancernego „Kubuś”.
- Spotkanie z Powstańcami Warszawskimi
Aktualności
Spotkanie z Powstańcami Warszawskimi
Z okazji przypadającej 1 sierpnia rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego odbyło się spotkanie z Bohaterami tamtego zrywu.
- Co wiedzieli Niemcy? – o świadomości zbrodni i mechanizmach wyparcia. 6. spotkanie z cyklu „Berlin w Warszawie”
Aktualności
Co wiedzieli Niemcy? – o świadomości zbrodni i mechanizmach wyparcia. 6. spotkanie z cyklu „Berlin w Warszawie”
Czy można żyć tuż obok miejsca masowej zagłady i nie wiedzieć, co się dzieje? Co oznacza „wiedzieć” – widzieć, słyszeć, domyślać się, a może świadomie wypierać rzeczywistość? Wokół tych pytań koncentrowało się kolejne spotkanie z cyklu „Berlin w Warszawie”, które odbyło się w siedzibie Instytucie Pileckiego.
- Konferencja naukowa ,,Opozycyjne formy zaangażowania kobiet w systemach autorytarnych i totalitarnych XX w.” [fotorelacja]
Aktualności
Konferencja naukowa ,,Opozycyjne formy zaangażowania kobiet w systemach autorytarnych i totalitarnych XX w.” [fotorelacja]
Druga konferencja naukowa z cyku ,,Opozycyjne formy zaangażowania kobiet w systemach autorytarnych i totalitarnych XX w. – Polska na europejskim tle porównawczym (1919–1989)” zgromadziła przedstawicieli różnych dyscyplin nauk humanistycznych i społecznych, reprezentujących wiele ośrodków badawczych z Polski i zagranicy.
- Zderzenie dwóch pamięci. Polityka historyczna Polski wobec Ukrainy
Aktualności
Zderzenie dwóch pamięci. Polityka historyczna Polski wobec Ukrainy
Ukraińska pamięć państwowa zabrnęła w ślepy zaułek, co podyktowane było nie do końca refleksyjnym podejściem do wybranych kart przeszłości własnego narodu. Niestety, jak zwykle w podobnych sytuacjach, kiedy historia zostaje zakładnikiem polityki, rachunek za to przyjdzie jednak zapłacić nie politykom, a państwu ukraińskiemu i jego społeczności – ocenił profesor Instytutu Pileckiego, dr. hab. Damian Markowski.
- Odpowiedzialność za zbrodnie wojenne. Nowa książka ekspertki Pileckiego
Aktualności
Odpowiedzialność za zbrodnie wojenne. Nowa książka ekspertki Pileckiego
Nakładem wydawnictwa Brill ukazała się monografia dr. Dominiki Uczkiewicz (Ośrodek Badań nad Totalitaryzmami) pt. „Accountability for War Crimes in the Policy of the Polish Government-in-Exile. A Legal and Historical Analysis”, jako 85. tom serii Studies in the History of International Law (Legal History Library).