Bohaterowie zza biurka | Cykl „Dyplomatyczne kontrapunkty" - Instytut Pileckiego

18.12.2025 (CZW)

Bohaterowie zza biurka | Cykl „Dyplomatyczne kontrapunkty"

W październiku i grudniu 2025 r. Galeria Instytutu Pileckiego zorganizowała cykl spotkań „Dyplomatyczne kontrapunkty”, poświęcony życiu i działalności polskich dyplomatów – bohaterów wystawy „Decyzja: ratować ludzi”.

Od 23 października do 11 grudnia 2025 r., przez osiem kolejnych czwartków, Galeria DBK była miejscem spotkań poświęconych polskim urzędnikom służby zagranicznej, którzy we współpracy z organizacjami żydowskimi nieśli pomoc europejskim Żydom. O losach tych postaci opowiadali wybitni badacze oraz pasjonaci ich biografii. Rozmowom historycznym towarzyszyły koncerty muzyki klasycznej oraz pokazy filmów dokumentalnych, przekazując wielowymiarowy obraz przeszłości.

Muzyka: kontrapunkt historii

Szczególne miejsce w programie zajęła muzyka. Repertuar został przygotowany specjalnie na potrzeby cyklu i wykonywany przez absolwentów oraz wykładowców Uniwersytetu Muzycznego Fryderyka Chopina. Utwory m.in. Fryderyka Chopina, Witolda Lutosławskiego i Ignacego Jana Paderewskiego były każdorazowo dobierane do tematyki poszczególnych spotkań. Utwory zabrzmiały w wykonaniu Marty Gębskiej-Wiercińskiej i Aleksandry Szopy (skrzypce) oraz Macieja Smoląga i Krzysztofa Staniendy (fortepian), a także Kamili Wąsik-Janiak (skrzypce) i Ewy Guz-Seroki (fortepian).

Dyplomacja w ogniu historii

Cykl rozpoczął się wykładem prof. Marka Kornata poświęconym Józefowi Lipskiemu oraz trudnym decyzjom polskiej dyplomacji w latach 30. XX wieku. Prelekcja ukazała polityczne i moralne tło działań przedwojennej dyplomacji oraz przybliżyła sylwetkę ambasadora RP w III Rzeszy (1933–1939), eksperta w zakresie spraw niemieckich i jednego z negocjatorów polsko-niemieckiego układu o nieagresji z 1934 roku. Spotkanie stało się również okazją do prezentacji dwóch książek profesora, wydanych przez Instytut Pileckiego: „Tymczasowy przyjaciel. Józef Lipski – ambasador polski w III Rzeszy (1933–1939)” (Warszawa 2024) oraz „Józef Lipski jako dyplomata – w świetle dokumentów i wspomnień” (Warszawa 2025).

Kolejne wydarzenia koncentrowały się na reakcjach polskiej dyplomacji wobec narastających prześladowań antyżydowskich oraz na postawach pojedynczych polskich dyplomatów. Dr Kinga Czechowska przedstawiła działania polskich placówek dyplomatycznych wobec prześladowań Żydów w III Rzeszy.

Henryk Sławik. Polski Wallenberg

Dr hab. Tomasz Kurpierz przybliżył postać Henryka Sławika – powstańca śląskiego i Sprawiedliwego wśród Narodów Świata, nazywanego „polskim Wallenbergiem”. Działając na rzecz uchodźców wojennych na Węgrzech, Sławik uratował tysiące polskich Żydów, płacąc za swoją działalność najwyższą cenę. Sylwetkę tego niezwykłego bohatera, obok wykładu, uzupełnił pokaz filmu dokumentalnego „Henryk Sławik. Polski Wallenberg”.

Zapomniany sprawiedliwy

Publiczność mogła również zapoznać się z historią Feliksa Chiczewskiego, konsula RP w Lipsku, który podczas tzw. Polenaktion oraz Nocy Kryształowej w 1938 roku wykazał się niezwykłą odwagą, udzielając schronienia około 1300 Żydom w siedzibie konsulatu oraz wystawiając dokumenty umożliwiające im legalne opuszczenie Rzeszy. Osią spotkania była projekcja filmu „Zapomniany sprawiedliwy konsul Feliks Chiczewski 1889-1972” oraz spotkanie z reżyserem, dr. Jackiem Kubiakiem.

Więcej niż dyplomata

Osobne miejsce w cyklu zajęła postać Tadeusza Romera – dyplomaty zaangażowanego w organizację pomocy Polakom i Żydom w czasie II wojny światowej. Jego działalność przybliżyła dr hab. Olga Barbasiewicz w wykładzie „Więcej niż dyplomata: Tadeusz Romer – aktywne ogniwo łańcucha pomocy dla polskich obywateli w czasie wojny”. Na dodatkowym spotkaniu zaprezentowano film dokumentalny „Tadeusz Romer. Misja niemożliwa”, ukazujący w szerszym kontekście niezwykle bogaty życiorys tej postaci – od działalności niepodległościowej, przez służbę dyplomatyczną i pełnienie funkcji ministra spraw zagranicznych w rządzie “londyńskim”, po pracę naukową i aktywność w środowisku polonijnym w Kanadzie.

W programie spotkań nie zabrakło również pokazu znanego dokumentu produkcji Instytutu Pamięci Narodowej „Paszporty Paragwaju”, opowiadającego o działalności polsko-żydowskiej Grupy Ładosia i tajnej akcji wydawania paszportów ratujących życie europejskich Żydów.

Dziękujemy wszystkim uczestnikom za udział w spotkaniach i zapraszamy do Galerii Instytutu Pileckiego!  

Codziennie oprócz poniedziałków.
Wtorek-niedziela: 10:00-18:00
Czwartek 10:00-20:00.
Ostatnie wejście: 30 minut przed zamknięciem.
Adres: Krakowskie Przedmieście 11, Warszawa.

Wstęp wolny. 

Zobacz także

  • Zapraszamy do udziału w 2. edycji projektu „Pamięć miejsca, miejsca pamięci”
    Grafika projektu 2. edycji projektu „Pamięć miejsca, miejsca pamięci”

    Aktualności

    Zapraszamy do udziału w 2. edycji projektu „Pamięć miejsca, miejsca pamięci”

    Ruszył nabór do drugiej edycji ogólnopolskiego projektu edukacyjno-historycznego Instytutu Pileckiego.

  • Zeznania z procesu Adama Humera | Nowa kolekcja relacji o zbrodniach komunistycznych na 10-lecie portalu ZapisyTerroru.pl

    Aktualności

    Zeznania z procesu Adama Humera | Nowa kolekcja relacji o zbrodniach komunistycznych na 10-lecie portalu ZapisyTerroru.pl

    – To dla Instytutu Pileckiego niezwykle ważny moment. Badając totalitaryzmy, dokumentujemy również zbrodnie popełnione w okresie stalinowskim – podkreślał prof. Andrzej Zawistowski podczas spotkania poświęconego prezentacji nowej kolekcji w internetowej bazie świadectw Instytutu Pileckiego ZapisyTerroru.pl.

  • 86. rocznica zamknięcia granic getta warszawskiego – uroczystość przy ul. Siennej

    Aktualności

    86. rocznica zamknięcia granic getta warszawskiego – uroczystość przy ul. Siennej

    16 listopada 2026 roku przy zachowanym fragmencie muru getta na terenie XII Liceum Ogólnokształcącego im. Henryka Sienkiewicza (ul. Sienna 53 w Warszawie) odbyła się ceremonia upamiętniająca 86. rocznicę zamknięcia granic getta warszawskiego. W wydarzeniu wziął udział dyrektor Instytutu Pileckiego Karol Madaj.

  • Liderzy Polonii 2026 w Instytucie Pileckiego - edukacja historyczna i ochrona dziedzictwa

    Aktualności

    Liderzy Polonii 2026 w Instytucie Pileckiego - edukacja historyczna i ochrona dziedzictwa

    12 listopada 2026 roku w warszawskiej siedzibie Instytutu Pileckiego przy ul. Siennej odbyła się wizyta studyjna uczestników projektu „Liderzy Polonii 2026”. Blisko 40 działaczy i przedstawicieli organizacji polonijnych z całego świata poznało nasze narzędzia dokumentowania historii XX wieku oraz dobre praktyki w zakresie edukacji historycznej.

  • Instytut Pileckiego na festiwalu „Wspólna Niepodległa” 2026 – relacja i wyniki symulacji wyborów z 1919 roku

    Aktualności

    Instytut Pileckiego na festiwalu „Wspólna Niepodległa” 2026 – relacja i wyniki symulacji wyborów z 1919 roku

    11 listopada 2026 roku Instytut Pileckiego uczestniczył jako partner w festiwalu „Wspólna Niepodległa” w Warszawie, organizowanym przez Muzeum Historii Polski z okazji Narodowego Święta Niepodległości. Odwiedzający Cytadelę Warszawską oraz Krakowskie Przedmieście wzięli udział w grze terenowej, pokazach rekonstrukcji historycznej Armii Ochotniczej z 1920 roku, seansach filmowych, badaniach archiwalnych w bazie „Zapisy Terroru” oraz symulacji wyborów do Sejmu Ustawodawczego z 1919 roku, w której zwyciężyła Irena Kosmowska (52 głosy).

  • Pierwsze kobiety w Sejmie. Wybory na festiwalu Wspólna Niepodległa

    Aktualności

    Pierwsze kobiety w Sejmie. Wybory na festiwalu Wspólna Niepodległa

    W 108. rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości w Galerii Instytutu w Domu Bez Kantów Instytut Pileckiego zorganizował niezwykłe wybory.

  • Debata wokół monografii „Głuchoniemcy w historii i kulturze Karpat”

    Aktualności

    Debata wokół monografii „Głuchoniemcy w historii i kulturze Karpat”

    4 listopada w Instytucie Pileckiego odbyła się debata towarzysząca premierze dwutomowej monografii „Głuchoniemcy w historii i kulturze Karpat”, opublikowanej we wrześniu 2026 r. nakładem Wydawnictw Uniwersytetu Warszawskiego.

  • Niemieccy edukatorzy w Warszawie. Za nami „Public History Lab 2026”
    Grupa ludzi siedzących w kręgu na krzesłach składanych podczas warsztatów w nowoczesnej sali ekspozycyjnej z gablotami i tablicami informacyjnymi.

    Aktualności

    Niemieccy edukatorzy w Warszawie. Za nami „Public History Lab 2026”

    W dniach 26–30 października 2026 roku w ramach „Public History Lab 2026” grupa nauczycieli, edukatorów, studentów i doktorantów z Niemiec poznawała w Warszawie polską perspektywę na wydarzenia II wojny światowej.

  • Sylwetki nagrodzonych medalem „Virtus et Fraternitas” na wystawie przed galerią Kordegarda w Warszawie

    Aktualności

    Sylwetki nagrodzonych medalem „Virtus et Fraternitas” na wystawie przed galerią Kordegarda w Warszawie

    29 października 2026 roku na Krakowskim Przedmieściu w Warszawie odbyło się uroczyste otwarcie plenerowej ekspozycji „Odznaczeni Medalem Virtus et Fraternitas 2026”. Wydarzenie przypomina postaci tegorocznych laureatów Medalu – osób, które w najciemniejszych momentach XX wieku wykazały się wyjątkową odwagą, solidarnością i człowieczeństwem, niosąc ratunek polskim obywatelom.

  • Medal „Virtus et Fraternitas” wręczony w Belwederze

    Aktualności

    Medal „Virtus et Fraternitas” wręczony w Belwederze

    Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej odznaczył medalem „Virtus et Fraternitas” 18 osób z 7 krajów: Czech, Japonii, Norwegii, Nowej Zelandii, Ukrainy, Węgier i Polski. 

  • Oblicze zbrodni. Życie i śmierć Romana Szuchewycza | dr. hab. Damian Markowski
    Zdjęcie Damiana Markowskiego.

    Aktualności

    Oblicze zbrodni. Życie i śmierć Romana Szuchewycza | dr. hab. Damian Markowski

    W związku z niedawną decyzją Lwowskiej Rady Obwodowej o ogłoszeniu roku 2027 Rokiem Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA), jej dowódcy Romana Szuchewycza oraz działacza Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN) Ołeha Olżycza, publikujemy artykuł dr. hab. Damiana Markowskiego, profesora Instytutu Pileckiego, przypominający kluczowe fakty z życia i działalności dowódcy UPA.

  • The Second International Congress of the Pilecki Institute: A recap

    Aktualności

    The Second International Congress of the Pilecki Institute: A recap

    Congress “Embracing the New, Preserving the Old: Studying Fascism, Communism, and Totalitarianism in the 2020s” took place on October 14 and 15, 2026 – two packed days of stimulating papers, keynote events, debates and discussions.