Bohaterowie zza biurka | Cykl „Dyplomatyczne kontrapunkty" - Instytut Pileckiego
Bohaterowie zza biurka | Cykl „Dyplomatyczne kontrapunkty"
W październiku i grudniu 2025 r. Galeria Instytutu Pileckiego zorganizowała cykl spotkań „Dyplomatyczne kontrapunkty”, poświęcony życiu i działalności polskich dyplomatów – bohaterów wystawy „Decyzja: ratować ludzi”.
Od 23 października do 11 grudnia 2025 r., przez osiem kolejnych czwartków, Galeria DBK była miejscem spotkań poświęconych polskim urzędnikom służby zagranicznej, którzy we współpracy z organizacjami żydowskimi nieśli pomoc europejskim Żydom. O losach tych postaci opowiadali wybitni badacze oraz pasjonaci ich biografii. Rozmowom historycznym towarzyszyły koncerty muzyki klasycznej oraz pokazy filmów dokumentalnych, przekazując wielowymiarowy obraz przeszłości.
Muzyka: kontrapunkt historii
Szczególne miejsce w programie zajęła muzyka. Repertuar został przygotowany specjalnie na potrzeby cyklu i wykonywany przez absolwentów oraz wykładowców Uniwersytetu Muzycznego Fryderyka Chopina. Utwory m.in. Fryderyka Chopina, Witolda Lutosławskiego i Ignacego Jana Paderewskiego były każdorazowo dobierane do tematyki poszczególnych spotkań. Utwory zabrzmiały w wykonaniu Marty Gębskiej-Wiercińskiej i Aleksandry Szopy (skrzypce) oraz Macieja Smoląga i Krzysztofa Staniendy (fortepian), a także Kamili Wąsik-Janiak (skrzypce) i Ewy Guz-Seroki (fortepian).
Dyplomacja w ogniu historii
Cykl rozpoczął się wykładem prof. Marka Kornata poświęconym Józefowi Lipskiemu oraz trudnym decyzjom polskiej dyplomacji w latach 30. XX wieku. Prelekcja ukazała polityczne i moralne tło działań przedwojennej dyplomacji oraz przybliżyła sylwetkę ambasadora RP w III Rzeszy (1933–1939), eksperta w zakresie spraw niemieckich i jednego z negocjatorów polsko-niemieckiego układu o nieagresji z 1934 roku. Spotkanie stało się również okazją do prezentacji dwóch książek profesora, wydanych przez Instytut Pileckiego: „Tymczasowy przyjaciel. Józef Lipski – ambasador polski w III Rzeszy (1933–1939)” (Warszawa 2024) oraz „Józef Lipski jako dyplomata – w świetle dokumentów i wspomnień” (Warszawa 2025).
Kolejne wydarzenia koncentrowały się na reakcjach polskiej dyplomacji wobec narastających prześladowań antyżydowskich oraz na postawach pojedynczych polskich dyplomatów. Dr Kinga Czechowska przedstawiła działania polskich placówek dyplomatycznych wobec prześladowań Żydów w III Rzeszy.
Henryk Sławik. Polski Wallenberg
Dr hab. Tomasz Kurpierz przybliżył postać Henryka Sławika – powstańca śląskiego i Sprawiedliwego wśród Narodów Świata, nazywanego „polskim Wallenbergiem”. Działając na rzecz uchodźców wojennych na Węgrzech, Sławik uratował tysiące polskich Żydów, płacąc za swoją działalność najwyższą cenę. Sylwetkę tego niezwykłego bohatera, obok wykładu, uzupełnił pokaz filmu dokumentalnego „Henryk Sławik. Polski Wallenberg”.
Zapomniany sprawiedliwy
Publiczność mogła również zapoznać się z historią Feliksa Chiczewskiego, konsula RP w Lipsku, który podczas tzw. Polenaktion oraz Nocy Kryształowej w 1938 roku wykazał się niezwykłą odwagą, udzielając schronienia około 1300 Żydom w siedzibie konsulatu oraz wystawiając dokumenty umożliwiające im legalne opuszczenie Rzeszy. Osią spotkania była projekcja filmu „Zapomniany sprawiedliwy konsul Feliks Chiczewski 1889-1972” oraz spotkanie z reżyserem, dr. Jackiem Kubiakiem.
Więcej niż dyplomata
Osobne miejsce w cyklu zajęła postać Tadeusza Romera – dyplomaty zaangażowanego w organizację pomocy Polakom i Żydom w czasie II wojny światowej. Jego działalność przybliżyła dr hab. Olga Barbasiewicz w wykładzie „Więcej niż dyplomata: Tadeusz Romer – aktywne ogniwo łańcucha pomocy dla polskich obywateli w czasie wojny”. Na dodatkowym spotkaniu zaprezentowano film dokumentalny „Tadeusz Romer. Misja niemożliwa”, ukazujący w szerszym kontekście niezwykle bogaty życiorys tej postaci – od działalności niepodległościowej, przez służbę dyplomatyczną i pełnienie funkcji ministra spraw zagranicznych w rządzie “londyńskim”, po pracę naukową i aktywność w środowisku polonijnym w Kanadzie.
W programie spotkań nie zabrakło również pokazu znanego dokumentu produkcji Instytutu Pamięci Narodowej „Paszporty Paragwaju”, opowiadającego o działalności polsko-żydowskiej Grupy Ładosia i tajnej akcji wydawania paszportów ratujących życie europejskich Żydów.
Dziękujemy wszystkim uczestnikom za udział w spotkaniach i zapraszamy do Galerii Instytutu Pileckiego!
Codziennie oprócz poniedziałków.
Wtorek-niedziela: 10:00-18:00
Czwartek 10:00-20:00.
Ostatnie wejście: 30 minut przed zamknięciem.
Adres: Krakowskie Przedmieście 11, Warszawa.
Wstęp wolny.
Zobacz także
- Deportacja 10 lutego 1940 r. – początek polskiej gehenny na Wschodzie | Dr Jerzy Rohoziński
Aktualności
Deportacja 10 lutego 1940 r. – początek polskiej gehenny na Wschodzie | Dr Jerzy Rohoziński
10 lutego 1940 r. rozpoczęła się pierwsza masowa deportacja polskich obywateli w głąb ZSRS. „Operacja była całkowitym zaskoczeniem dla osadników i leśników, przeprowadzono ją w mroźną, zimową noc” – pisze dr Jerzy Rohoziński z Instytutu Pileckiego.
- „Jedyną winą było to, że są kapłanami”. Prześladowania Kościoła katolickiego w okupowanej Warszawie | Karol Kalinowski, wstęp do: „Zapisy terroru”, t. 11
Aktualności
„Jedyną winą było to, że są kapłanami”. Prześladowania Kościoła katolickiego w okupowanej Warszawie | Karol Kalinowski, wstęp do: „Zapisy terroru”, t. 11
Wychodząc, widziałem w miejscu egzekucji stos niedopalonych zwłok, leżących tak, jak je zostawiłem – opowiadał o. Aleksander Kisiel przed Okręgową Komisją Badania Zbrodni Niemieckich.
- Sala 600. Świadkowie Norymbergii
Aktualności
Sala 600. Świadkowie Norymbergii
Osiemdziesiąt lat po rozpoczęciu procesów norymberskich, audioserial „Sala 600. Świadkowie Norymbergi” kieruje uwagę na tych, którzy stali na marginesie historii.
- Nowość | Zapisy terroru, t. 11. Represje niemieckie wobec Kościoła katolickiego w Warszawie 1939–1944
Aktualności
Nowość | Zapisy terroru, t. 11. Represje niemieckie wobec Kościoła katolickiego w Warszawie 1939–1944
Najnowszy tom serii Zapisy Terroru przybliża świadectwa duchownych pod okupacją niemiecką.
- Nowość | Korespondencja Poselstwa Rzeczypospolitej Polskiej w Bernie, t. III. 1943
Aktualności
Nowość | Korespondencja Poselstwa Rzeczypospolitej Polskiej w Bernie, t. III. 1943
Do rąk czytelników trafia trzeci tom edycji źródłowej obejmującej depesze Poselstwa Rzeczypospolitej Polskiej w Bernie, ukazujący zaangażowania placówki oraz różnorodnych form pomocy niesionej przez nią w czasie II wojny światowej.
- 82. rocznica zamordowania Leokadii Piątkowskiej. To jedna z „Zawołanych po imieniu”
Aktualności
82. rocznica zamordowania Leokadii Piątkowskiej. To jedna z „Zawołanych po imieniu”
82 lata temu, 27 stycznia 1944 roku Niemcy zamordowali Leokadię Piątkowską. Kobieta zginęła za pomoc okazaną Żydom w czasie okupacji. 26 października 2021 roku Instytut Pileckiego uhonorował Leokadię Piątkowską w ramach programu „Zawołani po imieniu”.
- „Przeżyłam, bo miałam obowiązek" | Spotkanie upamiętniające rocznicę wyzwolenia niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego i zagłady Auschwitz-Birkenau
Aktualności
„Przeżyłam, bo miałam obowiązek" | Spotkanie upamiętniające rocznicę wyzwolenia niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego i zagłady Auschwitz-Birkenau
– Jak tylko w nocy mi jest zimno, trochę się odkryję, to od razu śni mi się, że idę tym marszem i jest 20 stopni mrozu – wspominała pani Janina Iwańska była więźniarka obozów Auschwitz-Birkenau, Ravensbrück i Neustadt-Glewe.
- Instytut Pileckiego ma nową Radę Naukową
Aktualności
Instytut Pileckiego ma nową Radę Naukową
Została ona powołana zgodnie z obowiązującą Ustawą z dnia 9 listopada 2017 r. o Instytucie Solidarności i Męstwa imienia Witolda Pileckiego oraz Statutem Instytutu.
- Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu. Wydarzenia w Instytucie Pileckiego
Aktualności
Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu. Wydarzenia w Instytucie Pileckiego
27 stycznia przypada 81. rocznica wyzwolenia niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego i zagłady Auschwitz-Birkenau. Instytut Pileckiego przygotował w dniach 24-28 stycznia szereg wydarzeń w Warszawie i Berlinie.
- Dzieje gospodarcze ziem polskich w latach 1939–1945. Nowość wydawnicza Instytutu Pileckiego
Aktualności
Dzieje gospodarcze ziem polskich w latach 1939–1945. Nowość wydawnicza Instytutu Pileckiego
Najważniejsze aspekty gospodarcze w okupowanej Polsce i w pierwszych miesiącach po zakończeniu wojny prezentuje najnowsza publikacja Instytutu Pileckiego „Dzieje gospodarcze ziem polskich w latach 1939–1945”.
- Projekt Domu Pamięci Obławy Augustowskiej z szansą na prestiżową nagrodę. Trwa głosowanie
Aktualności
Projekt Domu Pamięci Obławy Augustowskiej z szansą na prestiżową nagrodę. Trwa głosowanie
Siedziba Instytutu Pileckiego w Augustowie może zdobyć nagrodę główną World Architecture Festival. Realizacja pracowni projektowej Tremend jest w finale prestiżowego konkursu. Głosować można do 31 stycznia.
- Rocznica zabójstwa Aleksandry i Hieronima Skłodowskich. Przypomina o nich program „Zawołani po imieniu”
Aktualności
Rocznica zabójstwa Aleksandry i Hieronima Skłodowskich. Przypomina o nich program „Zawołani po imieniu”
Mijają 82 lata od dokonania zbrodni na Aleksandrze i Hieronimie Skłodowskich. Zamordowali ich niemieccy żandarmi 20 stycznia 1944 roku za pomoc Żydom.