Zbrodnia nierozliczona | spacer śladami ludobójstwa na Woli - Instytut Pileckiego
Zbrodnia nierozliczona | spacer śladami ludobójstwa na Woli
W celu upamiętnienia 77. rocznicy niemieckiego ludobójstwa na Woli Instytut Pileckiego zaprosił na spacer historyczny połączony ze zwiedzaniem wystawy „Wola 1944: Wymazywanie. Zdjęcia ze śledztwa w sprawie Heinza Reinefartha”.
W pierwszych dniach Powstania Warszawskiego na Woli doszło do zbrodni o znamionach ludobójstwa. W dniach 5-7 sierpnia 1944 r. Niemcy systematycznie mordowali wszystkich mieszkańców dzielnicy, bez względu na ich wiek i płeć. Zbrodni dokonali żołnierze i policjanci, którymi dowodził Grupenfuhrer SS Heinz Reinefarth. Po wojnie został on burmistrzem kurortu Westerland na wyspie Sylt i deputowanym do Landtagu w Szlezwiku-Holsztynie; pracował także jako adwokat, ciesząc się powszechnym szacunkiem. Nigdy nie udało się pociągnąć go do odpowiedzialności.
Uczestnicy wydarzenia zorganizowanego przez Instytut Pileckiego odwiedzili miejsca związane z pamięcią o mordach dokonanych na ludności cywilnej podczas powstania. Trasa spaceru wiodła również śladami śledztwa niemieckiej prokuratury, która po wojnie badała zbrodnie popełnione przez Heinza Reinefartha i podległych mu ludzi. Przewodnicy opowiedzieli o niemieckiej pacyfikacji ludności Woli, zarysowali sylwetkę jej kata, pokazali nieznane dotąd zdjęcia, a także – wspólnie z uczestnikami wydarzenia – zastanawiali się nad odpowiedzialnością za dokonane w czasie wojny zbrodnie.
Ostatnim punktem spaceru było oprowadzanie kuratorskie po wystawie poświęconej nieudanym próbom wymierzenia sprawiedliwości głównemu sprawcy masakry, „Wola 1944: Wymazywanie. Zdjęcia ze śledztwa w sprawie Heinza Reinefartha”, przygotowanej przez Instytut Pileckiego i Wolskie Centrum Kultury (dowiedz się więcej). Ekspozycja opiera się na zbiorze ponad stu fotografii, które zostały zgromadzone w aktach śledztwa prowadzonego w latach 60. w sprawie sądowej przeciw Reinefarthowi: była to ostatnia próba osądzenia głównego sprawcy tej zbrodni, niestety zakończona niepowodzeniem. Wystawa prezentowana jest w miejscu wyjątkowym – w Kolonii Wawelberga, której wielu mieszkańców zginęło w masowych egzekucjach 5 sierpnia 1944 r.
Spacer wraz z oprowadzaniem kuratorskim po ekspozycji „Wola 1944: Wymazywanie. Zdjęcia ze śledztwa w sprawie Heinza Reinefartha” poprowadzili Jakub Madejski, przewodnik po Warszawie, a także Natalia Radulska i Bartosz Gralicki z Instytutu Pileckiego – współautorzy wystawy.
Ekspozycję można zwiedzać w Otwartej Kolonii – filii Wolskiego Centrum Kultury (Kolonia Wawelberga, ul. Górczewska 15, Warszawa) do 2 października 2021 roku (wstęp wolny). Serdecznie zapraszamy!
Wydarzenia
- Prelekcja dr Agnieszki Witkowskiej-Krych pt. „Korczak na Siennej” z elementami pokazu multimedialnego
wykład
Prelekcja dr Agnieszki Witkowskiej-Krych pt. „Korczak na Siennej” z elementami pokazu multimedialnego
W ramach festiwalu WOLSKIE OSTAŃCE zapraszamy do Instytutu Pileckiego na wykład poświęcony wybitnemu pedagogowi, lekarzowi i pisarzowi – symbolowi troski o godność i prawa dziecka.
- Pokaz pierwszego odcinka serialu dokumentalnego „ROTMISTRZ” o życiu i walce Witolda Pileckiego pt. „Powstanie Warszawskie”
film
Pokaz pierwszego odcinka serialu dokumentalnego „ROTMISTRZ” o życiu i walce Witolda Pileckiego pt. „Powstanie Warszawskie”
W ramach festiwali WOLSKIE OSTAŃCE zapraszamy do Instytutu Pileckiego na pokaz pierwszego odcinka serialu dokumentalnego o życiu i walce swojego patrona pt. „Rotmistrz".
- Jerzy Majewski – kuratorski przegląd filmów i opowieść o ostańcach
Wydarzenie
Jerzy Majewski – kuratorski przegląd filmów i opowieść o ostańcach
W ramach festiwalu WOLSKIE OSTAŃCE zapraszamy do Instytutu Pileckiego na spotkanie z Jerzym Majewskim poświęcone filmowym śladom dawnej Warszawy i zachowanym fragmentom przedwojennej zabudowy, które dzięki polskim filmom i serialom stały się dokumentem znikającego miasta.
- Wykład dr. Mariusza Klareckiego pt.: „Zniszczone i zrabowane. Straty warszawskich, prywatnych kolekcji artystycznych”
wykład
Wykład dr. Mariusza Klareckiego pt.: „Zniszczone i zrabowane. Straty warszawskich, prywatnych kolekcji artystycznych”
W ramach festiwalu WOLSKIE OSTAŃCE zapraszamy do Instytutu Pileckiego na spotkanie z dr. Mariuszem Klareckim poświęcone wojennym losom prywatnych zbiorów artystycznych mieszkańców Warszawy. Po wykładzie odbędzie się finisaż wystawy „Sztuka dokumentu. Walerian Bielecki. Powstanie Warszawskie”. Będzie to ostatnia okazja, by zobaczyć w Warszawie prace artysty – architekta, żołnierza AK i powstańca warszawskiego.
- Festiwal „Wolskie Ostańce”
Wydarzenie
Festiwal „Wolskie Ostańce”
Co zostaje z miasta, które nieustannie się zmienia? Co trwa mimo wyburzeń, nowych inwestycji i zacierania śladów pamięci? I kim są współcześni „ostańcy”? Festiwal „Wolskie Ostańce” to wielowymiarowe wydarzenie poświęcone relacji między miastem, pamięcią i ludźmi.
- Mosty solidarności. Ukraińcy ratujący Polaków w czasie „antypolskiej akcji" OUN i UPA na Wołyniu i w Galicji Wschodniej | Wykład dr. hab. Damiana Markowskiego
wykład
Mosty solidarności. Ukraińcy ratujący Polaków w czasie „antypolskiej akcji" OUN i UPA na Wołyniu i w Galicji Wschodniej | Wykład dr. hab. Damiana Markowskiego
8 października 2026 r. zapraszamy do warszawskiej Galerii Instytutu Pileckiego w Domu Bez Kantów na wykład dr. hab. Damiana Markowskiego poświęcony postawom Ukraińców niosących pomoc Polakom w czasie tragicznych wydarzeń na Wołyniu i w Galicji Wschodniej. Prelekcji będzie towarzyszył koncert muzyki klasycznej.
- Weekend seniora z kulturą 2026 w Instytucie Pileckiego
Wydarzenie
Weekend seniora z kulturą 2026 w Instytucie Pileckiego
Zapraszamy do Instytutu Pileckiego na Weekend Seniora z Kulturą – 3-4 października 2026 r. To doskonała okazja, by aktywnie spędzić czas, poznać nowe miejsca i odkryć różne formy uczestnictwa w kulturze. W programie m.in. warsztaty poświęcone dezinformacji, pokazy filmowe, spacery i questy po Warszawie, porady archiwistów dotyczące opieki nad rodzinnymi pamiątkami, a także potańcówka w stylu retro.
- Sala 600. Odsłuch z widokiem na panoramę Warszawy | 80. rocznica wyroku Norymberdze
Wydarzenie
Sala 600. Odsłuch z widokiem na panoramę Warszawy | 80. rocznica wyroku Norymberdze
W związku z 80. rocznicą zakończenia głównego procesu norymberskiego zapraszamy na przedpremierowy odsłuch 2. odcinka audioserialu „Sala 600. Świadkowie Norymbergi”.
- 80. rocznica wyroku Norymberdze | Wykład prof. Williama Schabasa oraz międzynarodowy panel dyskusyjny
wykład
80. rocznica wyroku Norymberdze | Wykład prof. Williama Schabasa oraz międzynarodowy panel dyskusyjny
W czwartek, 1 października 2026 roku, w 80. rocznicę ogłoszenia wyroku w procesie głównych niemieckich zbrodniarzy wojennych, w siedzibie Instytutu Pileckiego w Warszawie odbędzie się otwarte seminarium naukowe.
- Konferencja: Laboratoria innowacji. AI w archiwach. Twierdza Archiwum.
konferencja
Konferencja: Laboratoria innowacji. AI w archiwach. Twierdza Archiwum.
W dobie rewolucji cyfrowej instytucje archiwalne stają przed koniecznością przedefiniowania swojej roli – ze strażników pamięci przeobrażają się w laboratoria innowacji. Najważniejszym obecnie elementem tej transformacji jest sztuczna inteligencja, której pierwsze wdrożenia skłaniają do pogłębionej refleksji nad rolą archiwisty i charakterem udostępniania zbiorów.
- „Niemiecka pamięć a Powstanie Warszawskie: dlaczego okupacja Polski pozostaje w Niemczech tematem nieobecnym?”
debata
„Niemiecka pamięć a Powstanie Warszawskie: dlaczego okupacja Polski pozostaje w Niemczech tematem nieobecnym?”
24 września zapraszamy do Instytutu Pileckiego na ósme spotkanie z udziałem polskich i niemieckich ekspertów, w ramach cyklu „Berlin w Warszawie”. Tematem spotkania będzie pamięć o Powstaniu Warszawskim w niemieckiej kulturze pamięci.
- Nieznane kadry II wojny światowej. Instytut Pileckiego i Muzeum Powstania Warszawskiego otwierają francuskie zbiory wojskowe
Wydarzenie
Nieznane kadry II wojny światowej. Instytut Pileckiego i Muzeum Powstania Warszawskiego otwierają francuskie zbiory wojskowe
Instytut Pileckiego oraz Muzeum Powstania Warszawskiego zapraszają przedstawicieli mediów na śniadanie prasowe połączone z prezentacją unikalnych materiałów archiwalnych pozyskanych na mocy porozumienia z francuskim wojskowym archiwum audiowizualnym ECPAD (Établissement de Communication et de Production Audiovisuelle de la Défense).