Wystawa „Foametea. Wielki Głód w sowieckiej Mołdawii 1946–1947” | Od 28 sierpnia w Warszawie - Instytut Pileckiego

Jedna z największych tragedii powojennej Europy pozostaje niemal nieznana. W Warszawie zostanie otwarta wystawa o Wielkim Głodzie w sowieckiej Mołdawii.

Od 28 sierpnia do 15 września przy Krakowskim Przedmieściu w Warszawie będzie można oglądać plenerową wystawę „Foametea. Wielki Głód w sowieckiej Mołdawii 1946–1947”, przygotowaną przez Centrum Mieroszewskiego i Instytut Pileckiego w ramach Laboratorium Lemkina. Ekspozycja po raz pierwszy przybliża polskiej publiczności historię Wielkiego Głodu, który w latach 1946–1947 dotknął Mołdawską SRS i pochłonął około 200 tysięcy ofiar.

Choć o Wielkim Głodzie na Ukrainie słyszało wiele osób, dramat mieszkańców powojennej Mołdawii pozostaje niemal nieobecny w polskiej świadomości. Wystawa pokazuje, jak decyzje władz sowieckich, w połączeniu z suszą i nieurodzajem, doprowadziły do katastrofy humanitarnej, która dotknęła blisko jedną dziesiątą mieszkańców republiki.

Ekspozycja prezentuje materiały, które dotąd były praktycznie nieznane polskiej publiczności. Zwiedzający zobaczą dokumenty dotyczące obowiązkowych dostaw i konfiskat żywności, kartki żywnościowe, tajne raporty władz opisujące skalę głodu, śmiertelności i przypadki kanibalizmu, a także wykazy dodatkowych racji żywnościowych przyznawanych przedstawicielom partyjnej nomenklatury. Uzupełniają je fotografie, decyzje dotyczące sierot i domów dziecka oraz świadectwa historii mówionej ukazujące tragedię z perspektywy jej ofiar i ocalałych. Prezentowane materiały pochodzą m.in z Narodowego Muzeum Historii Mołdawii, Narodowej Agencji Archiwów, Muzeum Historii Wsi Avdarma oraz Archiwum Rejonowego w Ceadâr-Lunga.

Jednym z celów wystawy jest przywrócenie pamięci o wydarzeniach, które przez dziesięciolecia pozostawały na marginesie oficjalnej narracji historycznej. W czasach Związku Sowieckiego odpowiedzialność władz za tragedię była przemilczana, a głód przedstawiano przede wszystkim jako konsekwencję klęski żywiołowej. Dziś, gdy historia bywa wykorzystywana jako narzędzie wpływu politycznego i dezinformacji, przypomnienie tych wydarzeń nabiera nowego znaczenia – nie tylko jako forma upamiętnienia ofiar, lecz także jako obrona prawa społeczeństw Europy Środkowo-Wschodniej do własnej pamięci historycznej.

–  O Hołodomorze na Ukrainie mówi się w Polsce dużo, natomiast głód w sowieckiej Mołdawii w latach 1946–1947 pozostaje niemal nieznany. Chcemy przywrócić pamięć o kataklizmie, który pochłonął około 200 tys. ofiar, i pokazać, że jego ogromna skala nie była jedynie skutkiem suszy i nieurodzaju, lecz przede wszystkim polityki władz sowieckich, które mimo dramatycznej sytuacji ludności egzekwowały obowiązkowe dostawy żywności. Wystawa pozwala prześledzić, w jaki sposób decyzje polityczne i administracyjne doprowadziły do przekształcenia kryzysu żywnościowego w katastrofę społeczną – mówi dr Łukasz Adamski, dyrektor Centrum Mieroszewskiego.

 – Otwierana na Krakowskim Przedmieściu wystawa przywraca pamięć o tragicznych wydarzeniach z lat 1946–1947, kiedy to  brutalna polityka władz sowieckich doprowadziła do śmierci około 200 tysięcy mieszkańców Mołdawii. W obecnych czasach, gdy historia bywa instrumentalizowana i wykorzystywana do dezinformacji, naszym wspólnym obowiązkiem jest upominanie się o ciche ofiary oraz obrona prawa narodów Europy Środkowo-Wschodniej do własnej pamięci. Prezentowane na tej wystawie, po raz pierwszy polskiej publiczności, unikalne archiwalia to nie tylko cenne świadectwo przeszłości, ale także przestrzeń do budowania solidarnej, opartej na faktach dojrzałości historycznej w całym naszym regionie. – wyjaśnia Karol Madaj, p.o. dyrektora Instytutu Pileckiego.

Otwarciu wystawy będzie towarzyszyć seminarium z udziałem mołdawskich badaczy i członków Rady Pamięci Republiki Mołdawii: dr. Virgiliu Bîrlădeanu, dr Ludmili Cojocaru, Ignata Kazmalego oraz Alexandru Postiki. Eksperci przedstawią najnowsze wyniki badań nad Wielkim Głodem, opowiedzą o pracy z relacjami świadków oraz o współczesnych działaniach na rzecz upamiętnienia ofiar represji komunistycznych w Mołdawii. Spotkanie odbędzie się 28 sierpnia w godz. 13.30–15.00 w Domu Bez Kantów przy ul. Krakowskie Przedmieście 11. Wydarzenie będzie tłumaczone z języka rumuńskiego i rosyjskiego na język polski.

Wystawa powstała w ramach Laboratorium Lemkina – wspólnego projektu Centrum Mieroszewskiego i Instytutu Pileckiego, którego celem jest rozwój badań nad naruszeniami prawa międzynarodowego w Europie Środkowej i Wschodniej oraz popularyzacja wiedzy o zbrodniach wojennych, zbrodniach przeciwko ludzkości i zbrodniach ludobójstwa popełnianych przez państwo rosyjskie – zarówno w przeszłości, jak i współcześnie.

Wystawa
„Foametea. Wielki Głód w sowieckiej Mołdawii 1946–1947”
28 sierpnia – 15 września
Krakowskie Przedmieście 34, Warszawa (obok kościoła Wizytek)
Wstęp bezpłatny

Seminarium towarzyszące
28 sierpnia 2026 r., godz. 13.30–15.00
Dom Bez Kantów, Krakowskie Przedmieście 11, Warszawa
Wstęp wolny