Rocznica zbrodni w Lutkówce. Rodzinę Siniarskich uhonorowano w ramach programu „Zawołani po imieniu” - Instytut Pileckiego
Rocznica zbrodni w Lutkówce. Rodzinę Siniarskich uhonorowano w ramach programu „Zawołani po imieniu”
Mijają 82 lata od zbrodni w Lutkówce dokonanej na rodzinie Siniarskich. Zginęli oni z rąk Niemców za pomoc Żydom w czasie II wojny światowej. W 2024 roku rodzina została upamiętniona w ramach programu „Zawołani po imieniu”.
Stanisław Siniarski i jego żona Marianna z domu Zgórzak wraz z dziećmi: Marianem, Ireną i Edwardem mieszkali w domu położonym na uboczu wsi Lutkówka. Na początku 1944 roku udzielili schronienia parze młodych Żydów: pochodzącemu z Żyrardowa Wolfowi Lipszycowi oraz Chanie pochodzącej z Grodziska Mazowieckiego. Chana była w zaawansowanej ciąży. Razem z Wolfem szukali bezpiecznego miejsca, gdzie mogłaby urodzić.
Mimo trudnych warunków życia pod okupacją oraz ryzyka, jakie wiązało się z przyjęciem Żydów, Siniarscy nie odmówili pomocy. Wolf i Chana zaczęli ukrywać się w domu rodziny Siniarskich najprawdopodobniej w lutym 1944 roku. Na początku marca Chana urodziła syna.
Niemiecka zbrodnia
Wczesnym rankiem 10 marca 1944 roku do Lutkówki przyjechali funkcjonariusze niemieckiej żandarmerii oraz Schupo z Żyrardowa. Szukali domu rodziny Siniarskich. Z żandarmami był również Józef O., zabrany z żyrardowskiego aresztu, który miał im służyć za przewodnika. Gdy funkcjonariusze dotarli na miejsce, na podwórku zastali Stanisława Siniarskiego. Jeden z żandarmów zapytał go, czy kogoś ukrywa. Kiedy Siniarski zaprzeczył, został uderzony w twarz.
Po tym, jak Stanisław i Marianna oraz ich dzieci, a także Wolf Lipszyc wykonali polecenie Niemców i położyli się na ziemi, jeden z żandarmów zabił ich serią strzałów z broni maszynowej. Następnie Niemcy weszli do domu, gdzie w jednej z izb znaleźli leżącą Chanę z noworodkiem. Kobieta i jej kilkudniowy syn zostali zamordowani strzałami z pistoletu. Po dokonaniu zbrodni żandarmi przystąpili do grabieży mienia Siniarskich. Rozkazali również miejscowej ludności, aby przygotowano dla nich furmanki i sprowadzono sołtysa i zakopano ciała.
Ekshumacje
Po zakończeniu wojny przeprowadzono ekshumacje zamordowanych rodzin. W czerwcu 1945 roku, kiedy do kraju wrócił z robót przymusowych syn Stanisława, Zdzisław Siniarski, przeniesiono ciała jego rodziców oraz rodzeństwa na cmentarz w Lutkówce. Natomiast pod koniec lat 80. do Polski przyjechał Chaim Lipszyc, jedyny przedstawiciel rodziny Lipszyców, który przeżył wojnę. Z jego inicjatywy ekshumowano szczątki zamordowanych Żydów.
Proces
Józef O., który doprowadził żandarmów do gospodarstwa w Lutkówce, został w 1948 roku oskarżony i skazany za złożenie donosu na Siniarskich. Dowody w tej sprawie nie były jednak jednoznaczne. Część świadków twierdziła, że to Stanisław B., który wcześniej przez pewien czas udzielał schronienia Chanie, przekazał Niemcom informacje o tym, że Lipszycowie ukrywają się w Lutkówce. Ostatecznie sprawę wobec niego umorzono. Nie udało się również zidentyfikować żadnego z żandarmów odpowiedzialnych za zbrodnię z 10 marca 1944 roku.
Potomkowie rodzin Lipszyców i Siniarskich spotkali się po raz pierwszy 8 marca 2024 r. w Warszawie. Dwa dni później, w niedzielę 10 marca w Lutkówce odbyło się uroczyste upamiętnienie w ramach programu "Zawołani po imieniu".
O programie
„Zawołani po imieniu” to program realizowany przez Instytut Pileckiego, który przywraca pamięć o obywatelach II Rzeczypospolitej – Polakach oraz przedstawicielach innych narodowości i grup etnicznych żyjących w granicach II RP – zamordowanych przez Niemców za udzielanie pomocy Żydom w czasie Zagłady.
Zobacz także
- Wizyta badawcza Luke’a Marlowa z Uniwersytetu Aston w Instytucie Pileckiego
Aktualności
Wizyta badawcza Luke’a Marlowa z Uniwersytetu Aston w Instytucie Pileckiego
W okresie 13.04-8.05.2026 r. w Instytucie Pileckiego przebywa w ramach wizyty badawczej Luke Marlow, doktorant Aston University. Pobyt realizowany jest w ramach Midlands Graduate School Doctoral Training Partnership, finansowany przez Economic and Social Research Council.
- Centralne obchody 86. rocznicy Zbrodni Katyńskiej w Muzeum Katyńskim
Aktualności
Centralne obchody 86. rocznicy Zbrodni Katyńskiej w Muzeum Katyńskim
13 kwietnia obchodzony jest Dzień Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej. W przeddzień tej daty, 12 kwietnia, w Muzeum Katyńskim odbyły się uroczystości upamiętniające 86. rocznicę Zbrodni Katyńskiej.
- 13 kwietnia | Dzień Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej
Aktualności
13 kwietnia | Dzień Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej
13 kwietnia 1943 r. niemieckie radio nadało komunikat o odkryciu masowych grobów polskich oficerów w Lesie Katyńskim.
- „Obszar specjalny NKWD w bykowniańskim lesie jako przedmiot antysowieckiej propagandy w okresie wojny niemiecko-sowieckiej” | Mykola Brywko, Studia nad Totalitaryzmami i Wiekiem XX. Tom 7
Aktualności
„Obszar specjalny NKWD w bykowniańskim lesie jako przedmiot antysowieckiej propagandy w okresie wojny niemiecko-sowieckiej” | Mykola Brywko, Studia nad Totalitaryzmami i Wiekiem XX. Tom 7
Z okazji 86. rocznicy Zbrodni Katyńskiej przypominamy tekst Mykoły Brywki z siódmego tomu rocznika Instytutu Pileckiego „Studia nad Totalitaryzmami i Wiekiem XX”, poświęcony antysowieckiej propagandzie nazistowskich Niemiec.
- Do redakcji tygodnika „Zorza” | Listy rodzin katyńskich online w Archiwum Instytutu Pileckiego
Aktualności
Do redakcji tygodnika „Zorza” | Listy rodzin katyńskich online w Archiwum Instytutu Pileckiego
Z okazji 86. rocznicy Zbrodni Katyńskiej polecamy Państwa uwadze zbiór listów napisanych przez rodziny ofiar mordu katyńskiego na przełomie lat 80. i 90., które stanowiły odpowiedź na apel opublikowany w Rodzinnym Tygodniku Katolików „Zorza”, wzywający do pomocy w sporządzeniu wykazu zamordowanych. 112 z tych listów jest dostępnych online, w internetowej bazie świadectw Instytutu Pileckiego Zapisy Terroru.
- Nowa Kapituła Nagrody Pileckiego powołana
Aktualności
Nowa Kapituła Nagrody Pileckiego powołana
Na podstawie Regulaminu Konkursu oraz Regulaminu Prac Kapituły p.o. Dyrektora Instytutu Pileckiego Karol Madaj 1 kwietnia 2026 roku powołał Kapitułę Międzynarodowej Nagrody im. Witolda Pileckiego szóstej edycji Konkursu. Skład ośmioosobowej Kapituły obejmuje troje członków stałych, będących przedstawicielami Rodziny Pileckich, Instytutu Pileckiego oraz Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau, a także członków powoływanych każdorazowo pisemną decyzją Dyrektora Instytutu.
- „Przed eksterminacją…” Kolejne spotkanie w cyklu BLASK I BÓL
Aktualności
„Przed eksterminacją…” Kolejne spotkanie w cyklu BLASK I BÓL
Jak wyglądała codzienność polskich wojskowych, którzy dostali się do sowieckiej niewoli w wyniku przegranej wojny obronnej 1939 roku? Jakich metod użyli sowieci, aby spróbować przeciągnąć na swoją stronę polskich oficerów? Dlaczego czterystu z nich uniknęło kaźni z rąk NKWD? Odpowiedzi na te i wiele innych pytań padły podczas wydarzenia zorganizowanego w naszym nowym cyklu.
- Kwiecień w Instytucie Pileckiego. Harmonogram wydarzeń
Aktualności
Kwiecień w Instytucie Pileckiego. Harmonogram wydarzeń
Zachęcamy do zapoznania się z harmonogramem naszych działań na najbliższe tygodnie. Oto, co Instytut Pileckiego przygotował w kwietniu:
- Rocznica zbrodni dokonanej na rodzinie Domańskich. Zginęli za pomoc Żydom
Aktualności
Rocznica zbrodni dokonanej na rodzinie Domańskich. Zginęli za pomoc Żydom
Mijają 83 lata od zbrodni dokonanej na trzech mieszkańcach Rzążewa na Mazowszu. Zamordowali ich niemieccy żandarmi za pomoc udzieloną Żydom.
- Instytut Pileckiego – zadania ustawowe i ich realizacja | Komunikat
Aktualności
Instytut Pileckiego – zadania ustawowe i ich realizacja | Komunikat
Instytut Pileckiego postanowił ogólnie zapoznać opinię publiczną z podstawami swojego działania w związku z pojawiającymi się w przestrzeni publicznej dyskusjami dotyczącymi finansowania i celów działalności Instytutu Pileckiego. Większość zgłaszanych wątpliwości wynika z nieporozumień dotyczących specyfiki Instytutu Pileckiego, który łączy zadania z różnych obszarów administracji państwowej.
- Spotkanie autorskie wokół książki „Dzieje gospodarcze ziem polskich w latach 1939–1945”
Aktualności
Spotkanie autorskie wokół książki „Dzieje gospodarcze ziem polskich w latach 1939–1945”
– Historia pozbawiona wątku ekonomii, wątku gospodarczego zawsze będzie opowieścią ułomną i niepełną – mówił podczas spotkania prof. Damian Markowski.
- Jak opowiadać o Polakach ratujących Żydów? Debata w Muzeum Niepodległości
Aktualności
Jak opowiadać o Polakach ratujących Żydów? Debata w Muzeum Niepodległości
Debata pt. „Kultura pamięci o Polakach ratujących Żydów”, która odbyła się 27 marca 2026 r. w Muzeum Niepodległości w Warszawie, stanowiła element obchodów III Dni Dziedzictwa Błogosławionej Rodziny Ulmów oraz 10. rocznicy otwarcia wystawy stałej w Muzeum w Markowej.