Konferencja „Laboratoria innowacji. AI w archiwach” | Fotorelacja - Instytut Pileckiego
09.10.2026 (PT)
Konferencja „Laboratoria innowacji. AI w archiwach” | Fotorelacja
30 września 2026 roku – w Dniu Archiwisty – w warszawskiej siedzibie Instytutu Pileckiego przy ul. Siennej 82 odbyła się ogólnopolska konferencja naukowa „Laboratoria innowacji. AI w archiwach”.
Głównym celem konferencji było stworzenie przestrzeni do rozmowy o wyzwaniach, jakie rozwój sztucznej inteligencji stawia przed osobami pracującymi ze źródłami historycznymi.
Konferencję otworzył Dyrektor Instytutu Pileckiego Karol Madaj. Podczas otwarcia odczytano również list skierowany do uczestników wydarzenia przez Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych, dr. Pawła Pietrzyka.
Archiwista i firmy technologiczne
Program jednodniowego wydarzenia obejmował 15 referatów i wykład specjalny poświęcone cyfrowej transformacji sektora dziedzictwa kulturowego. Wśród poruszanych tematów znalazły się m.in. potrzeba odpowiedniego kształcenia kadr oraz rola historyków i archiwistów, których kompetencje w zakresie krytyki źródeł pozwalają identyfikować błędy i korygować tzw. „halucynacje” sztucznej inteligencji. Dyskutowano również o etyce, suwerenności danych i bezpieczeństwie cyfrowym. Podkreślano ryzyko związane z niekontrolowanym udostępnianiem dokumentów archiwalnych zagranicznym firmom technologicznym, wskazując na potrzebę korzystania z bezpiecznych, lokalnych narzędzi. Zwrócono także uwagę na wyzwania wynikające z rosnącej aktywności botów internetowych, które automatycznie przeszukują zasoby cyfrowe.
Rola historyka
Podczas obrad akcentowano konieczność stałego nadzoru człowieka nad pracą maszyn oraz dbałość o autentyczność relacji ze świadkami historii. Szczególną uwagę poświęcono opracowywaniu materiałów dotyczących trudnych i traumatycznych zeznań z XX wieku – zaznaczono przy tym, że algorytmy mogą wspierać badaczy, ale nigdy nie powinny zastępować wrażliwości i empatii historyka.
Od teorii do praktyki
W części praktycznej zaprezentowano konkretne próby zastosowania nowoczesnych technologii, m.in. przy automatycznym odczytywaniu pisma ręcznego, starych formularzy, kart kartotecznych i nagrań dźwiękowych, tworzeniu opisów fotografii dla osób z niepełnosprawnościami wzroku czy łączeniu sztucznej inteligencji z cyfrowymi mapami. Głównym partnerem wydarzenia było Poznańskie Centrum Superkomputerowo-Sieciowe (PCSS) – ośrodek naukowo-badawczy odpowiedzialny m.in. za stworzenie systemu dLibra, czyli pierwszego polskiego oprogramowania do budowy bibliotek cyfrowych (wykorzystywanego m.in. przez Archiwum Instytutu Pileckiego i portal Zapisy Terroru). Wykład specjalny wygłosił dr Paweł Marciniak z PCSS, który zaprezentował zaplecze komputerowe dla sektora kultury na przykładzie polskiej Fabryki AI PIAST-AI.
Wnioski i perspektywy na przyszłość
Konferencja pokazała, że polskie środowisko archiwalne i naukowe dostrzega potencjał sztucznej inteligencji, podkreślając jednocześnie znaczenie krytycznego podejścia do nowych technologii i dbałości o prawdę historyczną.
Dziękujemy wszystkim prelegentom i uczestnikom za liczną obecność oraz inspirujące dyskusje. Mamy nadzieję, że konferencja przyczyniła się do wymiany wiedzy i doświadczeń, a także zainicjowała trwałą współpracę międzyinstytucjonalną. Istotnym podsumowaniem wydarzenia będzie publikacja pokonferencyjna, która zbierze poruszane zagadnienia i wnioski przedstawione podczas wystąpień.
Zobacz także
- Jubileusz 10-lecia Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej
Aktualności
Jubileusz 10-lecia Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej
8 października w ogrodzie Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej odbyło się wyjątkowe wydarzenie – jubileusz 10-lecia działalności instytucji.
- Festiwal „Wolskie Ostańce”
Aktualności
Festiwal „Wolskie Ostańce”
Co zostaje z miasta, które nieustannie się zmienia? Co trwa mimo wyburzeń, nowych inwestycji i zacierania śladów pamięci? I kim są współcześni „ostańcy”? Festiwal „Wolskie Ostańce” to wielowymiarowe wydarzenie poświęcone relacji między miastem, pamięcią i ludźmi.
- Reportaż Instytutu Pileckiego wyróżniony na 18. Międzynarodowym Festiwalu Filmowym NNW
Aktualności
Reportaż Instytutu Pileckiego wyróżniony na 18. Międzynarodowym Festiwalu Filmowym NNW
Dokument „Jedna wskazówka” o Obławie Augustowskiej, autorstwa Martyny Wojtkowskiej z Instytutu Pileckiego, otrzymał pierwsze wyróżnienie podczas 18. Międzynarodowego Festiwalu Filmowego NNW w Gdyni.
- „Spotkanie z Patronem” w Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej
Aktualności
„Spotkanie z Patronem” w Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej
6 października pracownicy Instytutu Pileckiego brali udział w „Spotkaniu z Patronem” organizowanym przez Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej.
- „Świadek” – Seweryna Szmaglewska w drugim odcinku „Sali 600” | Przedpremierowy odsłuch na dachu Instytutu Pileckiego
Aktualności
„Świadek” – Seweryna Szmaglewska w drugim odcinku „Sali 600” | Przedpremierowy odsłuch na dachu Instytutu Pileckiego
1 października na dachu Instytutu Pileckiego odbył się przedpremierowy odsłuch drugiego odcinka audioserialu „Sala 600. Świadkowie Norymbergi”, poświęconego Sewerynie Szmaglewskiej – pisarce, byłej więźniarce Auschwitz-Birkenau i świadkowi przed Międzynarodowym Trybunałem Wojskowym w Norymberdze. Spotkanie zorganizowano w związku z 80. rocznicą zakończenia głównego procesu norymberskiego.
- Dlaczego okupacja Polski pozostaje w Niemczech tematem nieobecnym? | Relacja z ósmego spotkania cyklu „Berlin w Warszawie”
Aktualności
Dlaczego okupacja Polski pozostaje w Niemczech tematem nieobecnym? | Relacja z ósmego spotkania cyklu „Berlin w Warszawie”
24 września w Instytucie Pileckiego odbyło się ósme spotkanie z udziałem polskich i niemieckich ekspertów, zorganizowane w ramach cyklu „Berlin w Warszawie”. Tematem rozmowy była pamięć o Powstaniu Warszawskim w niemieckiej kulturze pamięci.
- Niepublikowane wcześniej niemieckie archiwalia z francuskiego ECPAD w Instytucie Pileckiego i Muzeum Powstania Warszawskiego
Aktualności
Niepublikowane wcześniej niemieckie archiwalia z francuskiego ECPAD w Instytucie Pileckiego i Muzeum Powstania Warszawskiego
Instytut Solidarności i Męstwa im. Witolda Pileckiego oraz Muzeum Powstania Warszawskiego podpisały strategiczne, trójstronne porozumienie o współpracy z francuskim wojskowym archiwum audiowizualnym ECPAD (Établissement de Communication et de Production Audiovisuelle de la Défense/ Centrum Komunikacji i Produkcji Audiowizualnej Departamentu Obrony) z siedzibą w Ivry-sur-Seine we Francji. Porozumienie udostępnia polskim instytucjom unikalne, dotąd nieznane w Polsce fotografie z czasów II wojny światowej, otwiera dostęp do ogromnych zasobów francuskiego archiwum i rozpoczyna współpracę o dużym znaczeniu dla badań nad polską historią.
- Michał Kosiorek objął stanowisko Zastępcy Dyrektora ds. Historii w Przestrzeni Publicznej
Aktualności
Michał Kosiorek objął stanowisko Zastępcy Dyrektora ds. Historii w Przestrzeni Publicznej
Nowy dyrektor będzie sprawował nadzór nad Działem Wystaw, Działem Historii Mówionej i Produkcji Filmowych, Działem Serwisów Streamingowych i Podcastów, Działem Edukacji, Działem Upamiętnień oraz Galerią Instytutu Pileckiego w Domu Bez Kantów.
- Cykl spotkań SZLAKI OCALENIA. ŚLADEM ODWAGI I BRATERSTWA
Aktualności
Cykl spotkań SZLAKI OCALENIA. ŚLADEM ODWAGI I BRATERSTWA
Cykl poświęcony osobom odznaczonym medalem Virtus et Fraternitas za to, że pomagały Polakom, stawały w ich obronie lub pielęgnowały pamięć o nich w najtrudniejszych momentach historii. Spotkaniom będą towarzyszyć koncerty muzyki klasycznej.
- „Rosja powraca do sowieckich narracji” – relacja z debaty o sowieckiej dezinformacji wokół 17 września 1939 roku
Aktualności
„Rosja powraca do sowieckich narracji” – relacja z debaty o sowieckiej dezinformacji wokół 17 września 1939 roku
W rocznicę sowieckiej agresji 17 września 1939 roku w Instytucie Pileckiego odbyła się debata ekspercka poświęcona mechanizmom propagandowym towarzyszącym zbrojnej napaści Związku Sowieckiego na Polskę oraz ich współczesnym kontynuacjom w polityce Federacji Rosyjskiej.
- Złożenie kwiatów pod pomnikiem Witolda Pileckiego na warszawskim Żoliborzu
Aktualności
Złożenie kwiatów pod pomnikiem Witolda Pileckiego na warszawskim Żoliborzu
W 86. rocznicę wydarzeń, podczas których Witold Pilecki celowo dał się schwytać w łapance na warszawskim Żoliborzu, z zamiarem przedostania się do niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz, złożono kwiaty pod jego pomnikiem, blisko miejsca łapanki.
- „Zamelduj, gdzie trzeba, że rozkaz wykonałem” | Mija 86 lat od rozpoczęcia misji Witolda Pileckiego w Auschwitz
Aktualności
„Zamelduj, gdzie trzeba, że rozkaz wykonałem” | Mija 86 lat od rozpoczęcia misji Witolda Pileckiego w Auschwitz
19 września 1940 roku Witold Pilecki celowo dał się schwytać w łapance na warszawskim Żoliborzu, z zamiarem przedostania się do niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz.