Zapraszamy do udziału w 2. edycji projektu „Pamięć miejsca, miejsca pamięci” - Instytut Pileckiego

Zapraszamy do udziału w 2. edycji projektu „Pamięć miejsca, miejsca pamięci”

Ruszył nabór do drugiej edycji ogólnopolskiego projektu edukacyjno-historycznego Instytutu Pileckiego.

Do końca stycznia 2027 r. trwa nabór do projektu, którego celem jest upowszechnienie wiedzy o miejscach pamięci związanych z historią XX wieku w ciekawy, nieszablonowy sposób oraz przygotowanie dokumentacji, która zdeponowana w miejscowej bibliotece, domu kultury czy muzeum, uratuje lokalne dziedzictwo od zapomnienia. Uczestnicy projektu będą mogli zaprezentować efekty swojej pracy podczas finałowego zjazdu w czerwcu 2027 r. w warszawskiej siedzibie Instytutu Pileckiego. Odkrywanie, badanie, dokumentowanie historii związanych z lokalnymi miejscami pamięci łączy i angażuje pokolenia do wymiany wspólnych doświadczeń.

Dworek Pileckich w Sukurczach. Przed wejściem stoi Witold Pilecki z jednym z dzieci. 1932-1936 r. Fot. Muzeum - Dom Rodziny Pileckich

Sukces pierwszej edycji projektu pokazał, że jest jeszcze wiele do zrobienia w obszarze pamięci. Ponad 150 osób - 39 grup z całej Polski, podczas dwudniowego zjazdu w warszawskiej siedzibie Instytutu wzięło udział w „giełdzie projektów” w ramach której przedstawiło efekty wielomiesięcznej pracy. Finaliści mieli również okazję spotkać się z Andrzejem Poczobutem, gościem honorowym gali, który podziękował uczestnikom za zaangażowanie w zachowanie pamięci o lokalnej historii i podkreślił jej znaczenie dla zrozumienia niebezpieczeństwa totalitaryzmów w czasach współczesnych.

„Każdy ma swoje Sukurcze” – hasło drugiej edycji projektu

Tegoroczna edycja projektu odbywa się pod hasłem „Każdy ma swoje Sukurcze”. Organizatorzy przypominają, że dla Witolda Pileckiego miejscem dającym poczucie przynależności do wspólnoty były Sukurcze – jego rodzinny majątek. Tereny, na których znajdowało się to gospodarstwo, leżą obecnie na Białorusi. To tam Pilecki integrował lokalną społeczność przez wspólne gospodarowanie i troskę o rozwój regionu. Tam czuł szczególną więź z ziemią, wynikającą nie tylko z prawa własności, lecz przede wszystkim z odpowiedzialności za wspólnotę.

– Każdy z nas ma swoje Sukurcze. I nie musi to być miejsce, w którym się urodziliśmy i dorastaliśmy. To punkt na mapie, który znamy, pamiętamy i na który patrzymy trochę inaczej niż inni. Miejsce, którego jesteśmy gospodarzami – mówi Kamila Sachnowska, kierowniczka Działu Edukacji w Instytucie Pileckiego.

 – Może to być stara ulica, las, przydrożna kapliczka albo jakiś zakątek posiadający genius loci – ducha miejsca. A nawet – jak w przypadku rodzinnego dworu Witolda Pileckiego – przestrzeń, której już nie ma na mapach i która, celowo lub nie, została zniszczona, pozostawiając ślad jedynie w pamięci mieszkańców. Historia rodzinnego domu Witolda Pileckiego, którego pamięć przetrwała mimo utraty materialnego kształtu, stanowi wymowny przykład tego, jak łatwo z krajobrazu znikają miejsca ważne dla jednostek i całych społeczności. Można jednak dostrzec w tym również dowód, że zniszczenie budynku nie musi oznaczać końca jego historii. Pamięć może przetrwać poza murami, a odpowiedzialność za dziedzictwo nie kończy się tam, gdzie zanika możliwość jego fizycznego zachowania – podkreśla Kamila Sachnowska. 

– Wy także jesteście gospodarzami swojej miejscowości. Bądźcie również strażnikami śladów jej przeszłości – widocznych w krajobrazie i architekturze, ale przede wszystkim obecnych w kulturze i świadomości mieszkańców regionu. Zapraszamy do udziału w 2. edycji projektu „Pamięć miejsca, miejsca pamięci”!

O projekcie

Idea projektu opiera się na koncepcji miejsc pamięci opracowanej przez francuskiego historyka Pierre’a Norę. Według tej koncepcji miejscami pamięci są nie tylko obiekty architektoniczne, lecz również rozumiane symbolicznie repozytoria pamięci: ludzie, wydarzenia, tradycje, czy nawet przedmioty.

Nawet najbardziej niepozorna miejscowość kryje swoją historię. Czasem zapisano ją na kamieniu, tablicy czy zabytkowym murze. Innym razem, przeciwnie, nie została jeszcze utrwalona – żyje w ludzkiej pamięci, w opowieściach przekazywanych z pokolenia na pokolenie. „Pamięć miejsca, miejsca pamięci” to projekt, który zachęca do odkrywania i utrwalania tych wyjątkowych historii z XX wieku na mapie mentalnej danej wspólnoty. Instytut Pileckiego proponuje, by utrwalone historie jak najszerzej zaprezentować, skatalogować, a ich dokumentację przekazać do lokalnej biblioteki lub muzeum – by każdy zainteresowany mógł do niej trafić nawet gdy zabraknie osób pamiętających dawne wydarzenia.

2. edycja projektu startuje w listopadzie 2026 r.

Projekt nie ma charakteru konkursu. Zgłoszenia przyjmowane są do końca stycznia 2027 r.

Wyzwanie podjąć może każdy, kto zorganizuje w swojej miejscowości grupę zaangażowanych osób w dowolnym wieku aby zrealizować projekt i zgłosi udział poprzez formularz. 

Harmonogram:

Luty – maj dokumentowanie wybranych „miejsc pamięci” – w tym czasie uczestnicy mogą liczyć na merytoryczne wsparcie ekspertów z Instytutu.

Czerwiec – zakończenie prac projektowych, sprawozdanie.

Projekt zakończy uroczysty Finał w Warszawie w formie „giełdy projektów”.

W załączeniu regulamin, materiały instruktażowe i formularz zgłoszeniowy. 

Wydarzenia