Prof. Markowski dla Zero.pl: Jedna decyzja wystarczyła, by odsłonić kruchy fundament polsko-ukraińskiego pojednania - Instytut Pileckiego

– Uhonorowanie UPA przez władze w Kijowie nie tylko wywołało polityczną burzę, ale także przypomniało, że spór o historię nadal dzieli oba narody bardziej, niż mogłoby się wydawać – pisze prof. Damian Markowski z Ośrodka Badań nad Totalitaryzmami Instytutu Pileckiego dla portalu Zero.pl.

Historyk przypomina najważniejsze fakty dotyczące zbrodni popełnionych przez UPA na ludności polskiej i innych grupach podczas II wojny światowej, a także analizuje współczesne spory o pamięć historyczną oraz ich wpływ na relacje polsko-ukraińskie.

Prof. Markowski podkreśla, że UPA odpowiada za śmierć około 85–90 tys. polskich cywilów, a OUN-UPA świadomie dążyła do fizycznej eliminacji ludności polskiej z terenów Wołynia i Galicji poprzez działania obejmujące brutalne ataki na ludność cywilną, co jego zdaniem wyczerpuje większość definicji ludobójstwa.

Jednocześnie ocenia, że współczesne upamiętnianie jej członków w kontekście wojny z Rosją świadczy o określonej polityce historycznej Ukrainy opartej na kłamstwie i kulcie banderowców. Zwraca jednocześnie uwagę, że dla wielu Ukraińców UPA pozostaje symbolem walki z sowieckim zniewoleniem, dlatego istnieją dziś „dwie pamięci”.

– Pamięć martyrologiczna kłóci się z pamięcią bohaterską. Dla Polaków UPA związana jest z męczeństwem i kaźnią, co jest zrozumiałe z uwagi na skalę polskich ofiar. Dla Ukraińców jest ona wyrazem woli walki z sowieckim (a obecnie – rosyjskim) zniewoleniem – podkreśla Markowski.

Analityk Ośrodka Badań nad Totalitaryzmami przekonuje, że bez prawdy historycznej, ekshumacji ofiar i wzajemnego zrozumienia nie będzie trwałego pojednania, dlatego apeluje, by dialog był oparty na „wynikach rzetelnych badań naukowych” i „ludzkiej wrażliwości”.

– Jeśli strona ukraińska zrozumie nasz ból i zrozumie, jak wielkim błędem było zabijanie tysięcy bezbronnych osób tylko za to, że byli Polakami, łatwiej będzie uznać wszystkie ofiary za wspólne. 

Cały materiał na portalu Zero.pl.

Prof. Damian Markowski – historyk, sowietolog, doktor habilitowany nauk humanistycznych, adiunkt w Ośrodku Badań nad Totalitaryzmami. Od 2022 r. pracownik Instytutu Strat Wojennych im. Jana Karskiego. W przeszłości związany m.in. z Ministerstwem Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Instytutem Pamięci Narodowej. Specjalizuje się w historii Europy Wschodniej XX wieku, dziejach Związku Sowieckiego, procesach sowietyzacji, polityce pamięci oraz stosunkach polsko-ukraińskich.