Prof. Markowski dla Zero.pl: Jedna decyzja wystarczyła, by odsłonić kruchy fundament polsko-ukraińskiego pojednania - Instytut Pileckiego
10.06.2026 (ŚR)
Prof. Markowski dla Zero.pl: Jedna decyzja wystarczyła, by odsłonić kruchy fundament polsko-ukraińskiego pojednania
– Uhonorowanie UPA przez władze w Kijowie nie tylko wywołało polityczną burzę, ale także przypomniało, że spór o historię nadal dzieli oba narody bardziej, niż mogłoby się wydawać – pisze prof. Damian Markowski z Ośrodka Badań nad Totalitaryzmami Instytutu Pileckiego dla portalu Zero.pl.
Historyk przypomina najważniejsze fakty dotyczące zbrodni popełnionych przez UPA na ludności polskiej i innych grupach podczas II wojny światowej, a także analizuje współczesne spory o pamięć historyczną oraz ich wpływ na relacje polsko-ukraińskie.
Prof. Markowski podkreśla, że UPA odpowiada za śmierć około 85–90 tys. polskich cywilów, a OUN-UPA świadomie dążyła do fizycznej eliminacji ludności polskiej z terenów Wołynia i Galicji poprzez działania obejmujące brutalne ataki na ludność cywilną, co jego zdaniem wyczerpuje większość definicji ludobójstwa.
Jednocześnie ocenia, że współczesne upamiętnianie jej członków w kontekście wojny z Rosją świadczy o określonej polityce historycznej Ukrainy opartej na kłamstwie i kulcie banderowców. Zwraca jednocześnie uwagę, że dla wielu Ukraińców UPA pozostaje symbolem walki z sowieckim zniewoleniem, dlatego istnieją dziś „dwie pamięci”.
– Pamięć martyrologiczna kłóci się z pamięcią bohaterską. Dla Polaków UPA związana jest z męczeństwem i kaźnią, co jest zrozumiałe z uwagi na skalę polskich ofiar. Dla Ukraińców jest ona wyrazem woli walki z sowieckim (a obecnie – rosyjskim) zniewoleniem – podkreśla Markowski.
Analityk Ośrodka Badań nad Totalitaryzmami przekonuje, że bez prawdy historycznej, ekshumacji ofiar i wzajemnego zrozumienia nie będzie trwałego pojednania, dlatego apeluje, by dialog był oparty na „wynikach rzetelnych badań naukowych” i „ludzkiej wrażliwości”.
– Jeśli strona ukraińska zrozumie nasz ból i zrozumie, jak wielkim błędem było zabijanie tysięcy bezbronnych osób tylko za to, że byli Polakami, łatwiej będzie uznać wszystkie ofiary za wspólne.
Cały materiał na portalu Zero.pl.
Prof. Damian Markowski – historyk, sowietolog, doktor habilitowany nauk humanistycznych, adiunkt w Ośrodku Badań nad Totalitaryzmami. Od 2022 r. pracownik Instytutu Strat Wojennych im. Jana Karskiego. W przeszłości związany m.in. z Ministerstwem Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Instytutem Pamięci Narodowej. Specjalizuje się w historii Europy Wschodniej XX wieku, dziejach Związku Sowieckiego, procesach sowietyzacji, polityce pamięci oraz stosunkach polsko-ukraińskich.
Zobacz także
- How Can Individuals Claim Reparation for Wartime Violations? A Seminar at the Pilecki Institute
Aktualności naukowe
How Can Individuals Claim Reparation for Wartime Violations? A Seminar at the Pilecki Institute
On Friday, September 11, the Pilecki Institute hosted the seminar "Redressing Wartime Violations: How can individuals claim their right to reparation?" at its headquarters located at Sienna 82. The session analyzed structural mechanisms and legal frameworks for processing individual compensation regarding wartime violations.
- Dr Ceran o zbrodni pomorskiej 1939 roku w berlińskim Muzeum „Topografia Terroru”
Aktualności naukowe
Dr Ceran o zbrodni pomorskiej 1939 roku w berlińskim Muzeum „Topografia Terroru”
1 września, w 87. rocznicę niemieckiej agresji na Polskę, dr hab. Tomasz Ceran, pracownik naukowy Ośrodka Badań nad Totalitaryzmami Instytutu Pileckiego, wziął udział w konferencji poświęconej niemieckim zbrodniom masowym jesienią 1939 roku, w Muzeum i Centrum Dokumentacji „Topografia Terroru” w Berlinie.
- Ogłoszenie wyników naboru programu w „KONKURSIE NA UDZIAŁ W AKADEMII ĆWICZENIE NOWOCZESNOŚCI 2026”
Aktualności naukowe
Ogłoszenie wyników naboru programu w „KONKURSIE NA UDZIAŁ W AKADEMII ĆWICZENIE NOWOCZESNOŚCI 2026”
Aż 73 kandydatów zgłosiło się do udziału w szóstej Akademii Ćwiczenie Nowoczesności zatytułowanej Europa Środkowa i Wschodnia: (de)konstrukcja. Przemieszczenia, relacje, przemiany.” // „Central and Eastern Europe (de)constructed. Displacements, Relations, Transformations , która odbędzie się w Berlinie w dniach 07–11.09.2025.
- Wyniki naboru do Programu Stypendialnego na projekty naukowe „Provenance Research” w Oddziale Instytutu Pileckiego w Berlinie
Aktualności naukowe
Wyniki naboru do Programu Stypendialnego na projekty naukowe „Provenance Research” w Oddziale Instytutu Pileckiego w Berlinie
W dniu 7 lipca 2026 r. komisja stypendialna spotkała się w celu wyłonienia stypendystów ubiegających się o przyznanie stypendium w ramach naboru ogłoszonego 12 maja 2026 r. Przedmiotem konkursu były stypendia naukowe w wysokości 1800 EUR, przyznawane na okres 12 miesięcy.
- Nabór tekstów do IX tomu rocznika „Studia nad Totalitaryzmami i Wiekiem XX”
Aktualności naukowe
Nabór tekstów do IX tomu rocznika „Studia nad Totalitaryzmami i Wiekiem XX”
Redakcja Rocznika „Studia nad Totalitaryzmami i Wiekiem XX” ogłasza nabór tekstów do kolejnego, specjalnego numeru czasopisma za lata 2025-2026. Zapraszamy badaczy różnych dyscyplin: historii, politologii, prawa oraz socjologii do nadsyłania artykułów naukowych, edycji materiałów źródłowych oraz recenzji zgodnych z profilem naszego czasopisma.
- Archiwiści Instytutu Pileckiego na kongresie w Kazachstanie
Aktualności naukowe
Archiwiści Instytutu Pileckiego na kongresie w Kazachstanie
W dniach 6–13 czerwca 2026 roku przedstawiciele Instytutu Pileckiego wzięli udział w III Międzynarodowym Kongresie Archiwistów „DIGITAL ARCHIVE - EXPO”, który odbył się w Astanie.
- „Bydgoska krwawa niedziela" w artykule prof. Tomasza Chincińskiego w „Dziejach Najnowszych”
Aktualności naukowe
„Bydgoska krwawa niedziela" w artykule prof. Tomasza Chincińskiego w „Dziejach Najnowszych”
W najnowszym numerze „Dziejów Najnowszych” (2026, nr 1) ukazał się artykuł prof. Tomasza Chincińskiego pt. „Wypadki w Bydgoszczy 3 września 1939 roku w relacji starosty Juliana Suskiego (1940)”.
- Ogłoszenia o konkursach w ramach programu „Ćwiczenie Nowoczesności 2026”
Aktualności naukowe
Ogłoszenia o konkursach w ramach programu „Ćwiczenie Nowoczesności 2026”
Termin składania wniosków został przedłużony do 19 lipca 2026 r.!
- Spotkanie zespołu badawczego projektu „Zbrodnie (nie)osądzone”
Aktualności naukowe
Spotkanie zespołu badawczego projektu „Zbrodnie (nie)osądzone”
11 czerwca w Instytucie Pileckiego spotkali się badacze uczestniczący w projekcie „Zbrodnie (nie)osądzone. Organy ścigania i wymiar sprawiedliwości Republiki Federalnej Niemiec wobec zbrodni niemieckich w Polsce (1939-1945)”.
- INFORMACJA o wynikach konkursu na stanowisko adiunkta/adiunktki w dziedzinie nauk humanistycznych
Aktualności naukowe
INFORMACJA o wynikach konkursu na stanowisko adiunkta/adiunktki w dziedzinie nauk humanistycznych
INFORMACJA o wynikach konkursu na stanowisko adiunkta/adiunktki w dziedzinie nauk humanistycznych w Zakładzie badań nad nazizmem i okupacją niemiecką w czasie II wojny światowej w Instytucie Solidarności i Męstwa imienia Witolda Pileckiego.
- Dr Agnieszka Witkowska-Krych laureatką Nagrody Korczaka!
Aktualności naukowe
Dr Agnieszka Witkowska-Krych laureatką Nagrody Korczaka!
Badaczka z Ośrodka Badań nad Totalitaryzmami została odznaczona Nagrodą Specjalną za swoją działalność naukową, w tym za książkę „Dziecko wobec Zagłady. Instytucjonalna opieka nad sierotami w getcie warszawskim”.
- Research Fellowships for Provenance Research (2026 / 27) CALL FOR APPLICATIONS | Berlin
Aktualności naukowe
Research Fellowships for Provenance Research (2026 / 27) CALL FOR APPLICATIONS | Berlin
Two Research Fellowships for Provenance Research on Cultural Property Losses during the German Nazi Occupation in Poland (2026/2027).