Szklane Domy. Marzenie o Polsce | Wernisaż instalacji artystycznej i spotkanie ze świadkami historii - Instytut Pileckiego

10 maja zapraszamy na premierę instalacji artystycznej, która zabierze nas w podróż przez historię polskich marzeń o państwie i społeczeństwie. Otwarciu towarzyszyć będą dyskusja oraz spotkanie ze świadkami historii.

Szklane Domy

Jest rok 1919. Podczas wycieńczającej podróży z Baku do Polski Seweryn Baryka roztacza przed swoim synem wizję celu podróży – wytęsknionej ojczyzny. To nowoczesne państwo, dbające o obywateli, gdzie dzięki wysoko rozwiniętej nauce, świetnej organizacji i solidarności społecznej ludziom żyje się dostatnio. Każdy obywatel, niezależnie od pochodzenia, może zamieszkać w Szklanym Domu. Cudzie technologicznym, który jest tani, powszechnie dostępny, ogrzewany. Ojciec, osłabiony chorobą, nie dożyje końca podróży. Jego syn po przyjeździe do Warszawy musi jednak zmierzyć się z rzeczywistością, która różni się od opowieści ojca.

Instalacja artystyczna „Szklane Domy. Marzenie o Polsce"

„Majaki zranionej głowy", „widziadłowa utopia" czy „metafora fatalna" – tak współcześni Żeromskiemu oceniali jego wizję „szklanych domów" z kart „Przedwiośnia". A jednak ta metafora przetrwała i od stu lat prowokuje pytania: jak wygląda naprawdę sprawiedliwe, nowoczesne i demokratyczne państwo – i czy Polska wpisuje się w te wyobrażenia?

Instalacja opowiada o stuleciu marzeń Polaków od 1918 r. po czasy współczesne. Jest to wybór osobistych głosów uczestników życia publicznego, intelektualistów i polityków, a także chłopów, robotników, uczniów, ludzi młodych i tych, którzy doświadczyli historii w sposób najbardziej bezpośredni. Ich relacje są dokumentem epoki. 

– Naszą podróż po historii marzeń o Polsce rozpoczynamy w roku 1918, kiedy wizja niepodległości przestaje być marzeniem i staje się rzeczywistością – wyjaśnia Joanna Filipek, jedna z kuratorów wystawy. – Polska wraca na mapę Europy, ale to dopiero początek pracy nad jej kształtem.     

– To nie jest reprezentatywna historia polskich marzeń – zaznacza Filipek. – Przeciwnie – jest to wybór osobistych głosów uczestników życia publicznego, intelektualistów i polityków, a także chłopów, robotników, uczniów, ludzi młodych i tych, którzy doświadczyli historii w sposób najbardziej bezpośredni. Ich relacje są dokumentem epoki. To opowieść o marzeniach, którym historia nadaje język, obrazy, ograniczenia i możliwości – podkreśla kuratorka.

Wernisaż i spotkanie Były marzenia, jest wojna

Otwarciu będzie towarzyszyć będzie spotkanie ze świadkami historii – osobami związanymi z Warszawską Spółdzielnią Mieszkaniową „Szklane Domy” na Żoliborzu, osiedlem powstałym z przekonania, że architektura może być narzędziem społecznej zmiany.

Zaprezentowane zostanie także krótkie nagranie z udziałem Jarosława Abramowa-Newerly’ego, który specjalnie dla gości podzielił się refleksjami na temat powstania żoliborskiego osiedla oraz własnymi wspomnieniami.

O Szklanych Domach rozmawiać będą:

• Marek Dunin-Wąsowicz
• Janina Jankowska
• dr Konrad Komarnicki
• Małgorzata Grygiel - moderator

Kiedy? 10 maja, godzina 17:00
Gdzie? Ul. Sienna 82, Warszawa

Janina Jankowska „Jasia” (ur. 1927 w Warszawie) była silnie związana z Żoliborzem, dorastając wśród modernistycznych „Szklanych Domów”, które stały się tłem jej młodości i wojennych doświadczeń. W czasie okupacji działała w ruchu oporu, brała udział w małym sabotażu i jako sanitariuszka walczyła w powstaniu warszawskim na Żoliborzu.

Marek Dunin-Wąsowicz (ur. 1926 w Warszawie) dorastał na Żoliborzu, skąd we wrześniu 1939 roku wyruszył z rodziną na wschód, by po agresji sowieckiej wrócić do okupowanej Warszawy. W czasie wojny działał w Szarych Szeregach i Armii Krajowej (pułk „Baszta”), a jego rodzina była zaangażowana w konspirację i ratowanie Żydów; sam trafił do KL Stutthof, skąd zdołał uciec podczas marszu śmierci.

dr Konrad Filip Komarnicki - współtwórca wystawy, prawnik, mediewista, historyk idei i filozofii.

Kuratorzy / autorzy tekstów: Joanna Filipek, dr Konrad Komarnicki, Oliwia Traczyk
Kuratorzy / koncepcja wizualna: Aleksandra Gryc, Paweł Paciorek
Konsultacje i wsparcie organizacyjne: Jakub Kiersikowski
Redakcja: Edyta Kunowska
Konsultacje merytoryczne: Karol Madaj, dr Agnieszka Witkowska-Krych
Projekt graficzny: Małgorzata Frąckiewicz, Ewa Pędzińska
Projekt instalacji: Inez Chmura, Aleksandra Gryc, Paweł Paciorek, Bartłomiej Urbanowski
Produkcja: Ferwor

Wystawę czynna do 10 czrwca 2026 r.