Polacy w niemieckiej debacie o Holokauście: między odpowiedzialnością jednostkową a niebezpieczeństwem uogólnień | Berlin w Warszawie - Instytut Pileckiego

23 kwietnia zapraszamy na trzecie spotkanie z cyklu „Berlin w Warszawie”, podczas którego spróbujemy zmierzyć się z tematem Holokaustu.

Przyjrzymy się w jaki sposób w niemieckich debatach opowiada się o postawach Polaków wobec Zagłady – i dlaczego w Polsce część tych narracji bywa odbierana jako relatywizowanie odpowiedzialności lub przesuwanie akcentów winy.

Wspólnie z naszymi gośćmi zaczniemy od uporządkowania pojęć i faktów („współudział”, „współodpowiedzialność”, „państwo i społeczeństwo pod okupacją”), a potem przejdziemy do sedna: jak mówić o faktach bez produkowania zbiorowych oskarżeń – i jak bronić prawdy, nie uciekając w obronne mity.

REJESTRACJA UCZESTNIKÓW:

https://docs.google.com/forms/d/12mnPQ16MScRayFIsyiT_llmSesR_h-cbbkV5qxg-epo/edit

Polacy w niemieckiej debacie o Holokauście: między odpowiedzialnością jednostkową a niebezpieczeństwem uogólnień

23 kwietnia 2026 r. (czwartek) 18-20, ul. Sienna 82, Warszawa

Wydarzenie będzie transmitowane online na naszym kanale YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=FImFfIGecrU

W panelu wezmą udział:

Dr Johannes von Thadden – niemiecki menedżer, historyk, autor kilku książek oraz ekspert od relacji polsko-niemieckich. Doktor nauk politycznych i historycznych, studiował ekonomię, historię i politologię w Saarbrücken i Seattle; był sekretarzem federalnym CDU i współorganizował kampanię wyborczą w 2005 roku, która wyniosła Angelę Merkel na stanowisko kanclerza. Przez 13 lat był współprzewodniczącym Fundacji Współpracy Polsko-Niemieckiej, przez 20 lat wiceprzewodniczącym Federalnego Związku Towarzystw Niemiecko-Polskich, pełnił funkcję prezesa zarządu Airbus Poland, a obecnie jest współzałożycielem i prezesem zarządu Draco Aircraft w Polsce. Do debaty wnosi unikalne połączenie wiedzy historycznej, doświadczenia instytucjonalnego i wieloletniej praktyki dialogu polsko-niemieckiego.  

Dr Stephan Stach – historyk, publicysta i ekspert zajmujący się historią Polski, relacjami polsko-żydowskimi oraz pamięcią o Zagładzie w Polsce i Europie. Studiował historię i slawistykę zachodnią w Lipsku i Warszawie, a doktorat obronił na Uniwersytecie Marcina Lutra w Halle, gdzie zajmował się polską polityką narodowościową w II Rzeczypospolitej. Prowadził badania nad historią i pamięcią o Holokauście m.in. w Halle, Pradze oraz w Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN. Aktualnie kieruje programem „Liberale Demokratie” w berlińskim Zentrum Liberale Moderne, łącząc doświadczenie akademickie z aktywnością publicystyczną i ekspercką; publikował m.in. w „Frankfurter Allgemeine Zeitung”.  

Mateusz Fałkowski – socjolog, badacz historii i ekspert w zakresie pamięci społecznej oraz relacji polsko-niemieckich. Studiował na Uniwersytecie Warszawskim, Wolnym Uniwersytecie w Berlinie oraz w Max Weber Centre for Advanced Cultural and Social Studies na Uniwersytecie w Erfurcie. W Instytucie Spraw Publicznych w Warszawie kierował Programem Europejskim i rozwijał badania dotyczące wizerunku Polski za granicą, a w ISP PAN i Collegium Civitas współtworzył grupę badawczą poświęconą Solidarności oraz współprowadził cykl wykładów i seminariów na ten temat. Autor publikacji poświęconych m.in. ruchom społecznym i protestowi w PRL, wzajemnym wizerunkom Polaków i Niemców oraz postawom Niemców wobec historii. Od 2019 roku współkieruje Instytutem Pileckiego w Berlinie.  

Spotkanie poprowadzi kuratorka cyklu:

Dr Aleksandra Burdziej – germanistka i literaturoznawczyni związana z Uniwersytetem Mikołaja Kopernika w Toruniu. Bada m.in. pamięć kulturową oraz sposoby reprezentowania doświadczeń XX wieku w literaturze i kulturze współczesnej. Łączy pracę akademicką z działalnością społeczną i ekspercką; jest prezeską Zarządu Krajowego Związku Towarzystw Polsko-Niemieckich i inicjatorką licznych projektów dialogu polsko-niemieckiego.

Cykl

Instytut Pileckiego organizuje w 2026 roku cykl spotkań pod nazwą „Berlin w Warszawie”. Celem przedsięwzięcia jest wprowadzenie do polskiej przestrzeni dyskusyjnej aktualnych debat publicznych z Niemiec związanych z pamięcią, historią i polityką. Spotkania będą odbywać się raz w miesiącu, w warszawskiej siedzibie Instytutu, przy ulicy Siennej 82. Wśród zaproszonych gości m.in. eksperci, publicyści i naukowcy niemieccy. Wstęp na wydarzenia jest bezpłatny.

„Berlin w Warszawie” to platforma dialogu, której zadaniem jest przybliżanie polskiej publiczności najważniejszych niemieckich dyskusji o historii i polityce. Projekt konfrontuje niemieckie narracje z polską wrażliwością, tworząc przestrzeń do szczerej rozmowy nawet w sprawach, w których obie strony głęboko się różnią.

Harmonogram spotkań „Berlin w Warszawie” (2026-2027)

1. Inauguracja cyklu: Niemcy o Polsce: wyobrażenia, pamięć i „białe plamy”
Data: 26 lutego 2026 r.

2. Zadośćuczynienie, odszkodowania, reparacje: co jest realne, co jest symboliczne?
Data: 19 marca 2026 r.

3. Polacy w niemieckiej debacie o Holokauście: między odpowiedzialnością jednostkową a niebezpieczeństwem uogólnień.
Data: 23 kwietnia 2026 r.

4. Czego Niemcy uczą się o polskiej historii? Podręczniki pod lupą
Data: 28 maja 2026 r.

5. Dom Polsko-Niemiecki w Berlinie: pomnik, muzeum, centrum dialogu – i czyje oczekiwania?
Data: 19 czerwca 2026 r.

6. Długi cień II wojny światowej – pokaz filmu i dyskusja
Data: 23 lipca 2026 r.

7. CASE STUDY: Sprawa Reinefartha: Wola 1944 i bezkarność w RFN
Data: 6 sierpnia 2026 r.

8. Powstanie Warszawskie i niemiecka pamięć o okupacji: dlaczego terror w Polsce bywa w Niemczech „nieobecny”?
Data: 24 września 2026 r.

9. „Das Versagen”: Niemcy, Rosja i cena złudzeń
Data: 9 października 2026 r.

10. Czy alianci powinni zbombardować Auschwitz? Spór o (nie)działanie
Data: 26 listopada 2026 r.

11. Bezpieczeństwo ponad granicami: polska geografia, niemiecka Zeitenwende
Data: 10 grudnia 2026 r.

12. Finał sezonu: Przyszłość niemieckiej Erinnerungskultur: czy kultura pamięci się kończy, czy tylko zmienia?
Data: 21 stycznia 2027 r.

Patronat medialny: „Rzeczpospolita” oraz rp.pl