Wydarzenie

Zapraszamy na międzynarodową konferencję naukową poświęconą Rafałowi Lemkinowi i Konwencji w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa, przyjętej przez Narody Zjednoczone 9 grudnia 1948 r.

W grudniu 2018 roku przypada 70. rocznica uchwalenia Konwencji ONZ w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa. Twórcą pojęcia „ludobójstwo”, a także autorem projektu konwencji był polski prawnik żydowskiego pochodzenia Rafał Lemkin. Celem konferencji jest szeroka interdyscyplinarna refleksja nad historycznym znaczeniem i aktualnością koncepcji Lemkina oraz dyskusja o założeniach konwencji, jej przesłaniu i politycznym oddziaływaniu, a także o stosowaniu jej przepisów w praktyce.

Zastanawiając się nad biografią i dorobkiem Lemkina, pragniemy przybliżyć jego związki z przedwojenną Polską i jej środowiskiem naukowym. Inspiracje z kręgu lwowskiej szkoły prawa, zakorzenienie w tradycji wielonarodowej i wielokulturowej Rzeczpospolitej, doświadczenie konfrontacji z dwoma totalitaryzmami w XX wieku – bez tego trudno zrozumieć genezę koncepcji Lemkina, najdonioślejszej odpowiedzi na wielkie tragedie XX wieku, sformułowanej na płaszczyźnie prawa i filozofii politycznej. Warszawa – stolica II Rzeczpospolitej, gdzie Lemkin mieszkał i pracował przed wojną, jest najdogodniejszym miejscem dyskusji o tych sprawach.

LUDOBÓJSTWO  ZBRODNIA WCIĄŻ OBECNA

Przyjmując prawną definicję pojęcia „ludobójstwo” za podstawowy punkt odniesienia, chcemy ożywić dyskusję nad tym zjawiskiem z perspektywy różnych dyscyplin i w oparciu o odmienne punkty widzenia. Historycy dostrzegają, że ludobójstwo – przestępstwo, którego znamiona zdefiniowano w określonym miejscu i czasie, jest fenomenem obecnym i powtarzającym się w dziejach ludzkości.

Nieprzypadkowo jednak zostało nazwane i unormowane w wieku XX, który stał się areną tragicznych wydarzeń: Rzezi Ormian, Wielkiego Głodu na Ukrainie, Zbrodni Katyńskiej, ludobójstwa Tutsi w Rwandzie, a przede wszystkim Zagłady Żydów. Na gruntowne zbadanie zasługuje w szczególności  ścisły związek między reżimami totalitarnymi i ludobójstwem – zjawiskami, które w równym stopniu naznaczyły doświadczenie wieku XX.

PROGRAM

► 3 GRUDNIA (poniedziałek)

9:00–9:30 – OTWARCIE KONFERENCJI

9:30–10:00 – WYKŁAD PRZEWODNI: Marek Kornat (Polska) – Ustroje totalitarne w interpretacji Rafała Lemkina (do 1939 r.)
10:00–10:15 – DYSKUSJA

10:15–10:30 – przerwa

10:45–12:15 – SESJA 1: Wiek ludobójstwa
Jakub Muchowski (Polska)
– Rafał Lemkin i historia powszechna ludobójstw
Frank Jacob (Norwegia) – Rafał Lemkin a ludobójstwo w Azji: możliwości i ograniczenia teorii
Piotr Mikietyński (Polska) – „Aktion T4” jako element niemieckiej polityki eksterminacji. Założenia i realizacja

12:15–13:15 – przerwa

13:30–14:00 – WYKŁAD PRZEWODNI: William Schabas (Wielka Brytania) – Wizja Lemkina a konwencja
14:00–14:15 – DYSKUSJA

14:15–15:45 – SESJA 2: Formacja intelektualna Lemkina
Piotr Madajczyk (Polska)
– Lata formacyjne Rafała Lemkina w guberni grodzieńskiej imperium rosyjskiego oraz w okresie I wojny światowej
Adam Redzik (Polska) – Kiedy Rafał Lemkin pomyślał po raz pierwszy o genocydzie? Próba polemiki z pamięcią twórcy pojęcia
Przemysław Żukowski (Polska) – Sprawa studiów Rafała Lemkina w Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie. Przypadek odosobniony czy reguła?

15:45–16:15 – przerwa

16:15–17:45 – SESJA 3: Lemkin a ludobójstwo jako zjawisko globalne w XX w.
Edita Gzoyan (Armenia)
– Rola przymusowego przekazywania dzieci w ramach ludobójstwa Ormian w konceptualizacji punktu (e) artykułu II konwencji o ludobójstwie
Peter Balakian (USA) – Rafał Lemkin, wyniszczenie kulturowe i ludobójstwo Ormian
Tushar Kanti Saha (Kenia) – Bezkarność i nietykalność głównych aktorów zbrodni prawa międzynarodowego: klęska systemu i konieczność odbudowy

► 4 GRUDNIA 2018 (wtorek)

9:00–10:30 – SESJA 4: Nowa zbrodnia prawa międzynarodowego
Maciej Mazurkiewicz (Polska) – Czy w czasie II wojny światowej Niemcy były związane zakazem ludobójstwa? Rozważania z historii i teorii prawa międzynarodowego
Oktawian Kuc (Polska) – Normatywny wkład Lemkina w konwencję o ludobójstwie
Joanna Kurczab (Polska) – Definicja ludobójstwa w prawie rosyjskim. Implikacje dla oceny prawno-karnej zbrodni katyńskiej i innych zbrodni sowieckich
Devendra Samadhan Ingle (Indie) – Doskonały przykład nieustającego ludobójstwa!

10:30–11:00 – przerwa

11:00–12:30 – SESJA 5: Jak uczyć o ludobójstwie?
Krzysztof Jurek (Polska)
– (Nie)obecność problematyki ludobójstwa w nauczaniu historii i wiedzy o społeczeństwie we współczesnej szkole średniej w Polsce
Alicja Bartuś (Polska) – Auschwitz jako punkt wyjścia do edukacji i badań porównawczych o zbrodniach ludobójstwa w XX w.
Joanna Nowakowska-Małusecka (Polska) – Kobiety i dzieci – ofiary ludobójstwa. Studium przypadków XX i XXI w.

12:30–13:30 – przerwa

13:30–14:00 – WYKŁAD PRZEWODNI: Donna-Lee Frieze (Australia) – Lemkin na wygnaniu: „nocne wędrówki przez Polskę”
14:00-14:15 – DYSKUSJA

14:15–15:45 – SESJA 6: Ludobójstwo na ziemiach polskich, cz. 1
Tomasz Ceran (Polska)
– „Ludzie – ludziom”, „ludzie – Żydom” czy „Niemcy – ludziom”? Perspektywa uniwersalistyczna i kontekst narodowy w polskiej dyskusji nad ludobójstwem
Beata Kozaczyńska (Polska) – Niemieckie zbrodnie na dzieciach polskich wysiedlonych z Zamojszczyzny w latach 1942–1943
Joanna Lubecka (Polska) – Polskie zmagania prawne ze zbrodniami II wojny światowej na podstawie procesów przed Najwyższym Trybunałem Narodowym

15:45–16:15 – przerwa

16:15–17:45 – SESJA 7: Ludobójstwo na ziemiach polskich, cz. 2
John Cornell (Polska)
– Polskie skargi w Komisji Narodów Zjednoczonych ds. Zbrodni Wojennych a ludobójstwo w ujęciu Rafała Lemkina
Marcin Panecki (Polska) – Dokumentując ludobójstwo – indywidualne świadectwa z Auschwitz
Eryk Habowski (Polska) – Wola ‘44 – rzeź czy „zbrodnia nad zbrodniami”? Od Lemkina do działań rządu na uchodźstwie w sprawach ludobójstwa w okupowanej Polsce
18:30–19:45 – DEBATA

► 5 GRUDNIA 2018 (środa)

9:30 – 11:00 – SESJA 8: Zainspirowani przez Lemkina: idee oraz ich zastosowanie
Joaquín González Ibáñez (Hiszpania) – Rafał Lemkin: „konieczny nieistniejący człowiek”. Pojęcie społeczności inkluzywnej i nowy paradygmat suwerenności narodowej w prawie międzynarodowym
Michelle Anderson (RPA) – Naruszenia prawa gruntowego rdzennych mieszkańców: ujęcie interdyscyplinarne w świetle Lemkinowskiej koncepcji ludobójstwa
Patrycja Grzebyk (Polska) – Wkład polskiego sądownictwa w rozumienie pojęcia zbrodni ludobójstwa – pełne wdrożenie idei Lemkina

11:00–11:30 – przerwa

11:30–13:45 – SESJA 9: Dziedzictwo i przyszłość konwencji
Hanna Kuczyńska (Polska)
– Ściganie ludobójstwa przez Międzynarodowy Trybunał Karny
Karolina Wierczyńska (Polska) – Ludobójstwo w orzecznictwie międzynarodowych trybunałów. Perspektywy na przyszłość
Agnieszka Bieńczyk-Missala (Polska) – Zapobieganie ludobójstwu jako rozwinięcie koncepcji Rafała Lemkina

PARTNER: Wydział Nauk Politycznych i Studiów Międzynarodowych UW


Finansowanie w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego pod nazwą „Szlakami Polski Niepodległej” w latach 2018-2023, nr projektu 01SPN1705318, kwota finansowania 985.110,00 zł.

Wydarzenia