W jedenastym odcinku serii Karolina Sulej – dziennikarka, pisarka, kulturoznawczyni i popularyzatorka historii – rozmawia z autorami jednej z najważniejszych publikacji ostatnich lat poświęconych dziejom gospodarczym Polski w czasie II wojny światowej.

Jej gośćmi są prof. dr hab. Mirosław Kłusek oraz dr hab. Damian Markowski – historycy od lat badający dzieje Europy oraz straty wojenne. Punktem wyjścia do rozmowy jest ich obszerna książka pt. „Dzieje gospodarcze ziem polskich w latach 1939–1945” (Instytut Pileckiego, 2026). To opowieść o wojnie widzianej nie tylko z perspektywy frontów i decyzji politycznych, lecz także codziennego życia, pracy, pieniędzy, produkcji i handlu.

– Możemy tutaj użyć takiego sformułowania jak zarządzanie niedostatkiem przez obu okupantów tak naprawdę, ponieważ każdy z okupantów posiadał nieograniczoną władzę nad tymi zasobami, które były niezbędne dla ludności, aby przeżyć – opowiada w audycji dr hab. Damian Markowski. 

– Totalitarna władza posiadała całkowity monopol, jeżeli chodzi o takie podstawowe rzeczy jak praca, jak przydział żywności, jak przydział opału. Na przykład w okupowanym Lwowie w 1945 roku zimą, która była dosyć ciężką zimą, dochodziło do sytuacji, w której poszczególne szkoły musiały być zamykane, ponieważ jak się okazywało dyrektor – sowiecki nauczyciel, czy też urzędnik, który przyjechał do Lwowa dosłownie kilka tygodni wcześniej – po prostu ukradł i sprzedał cały opał, jaki był na zimę dla szkoły zgromadzony, po to, aby zabezpieczyć swoje własne, partykularne interesy –mówi w rozmowie dr hab. Damian Markowski z Instytutu Pileckiego. 

Autorzy publikacji pokazują, jak funkcjonowały banki, przemysł, rolnictwo czy transport pod okupacją niemiecką i sowiecką, jak wyglądała aprowizacja ludności i jakie konsekwencje gospodarcze przyniosła wojna. W rozmowie pojawiają się m.in. pytania:

• dlaczego tak ważna synteza historii gospodarczej II wojny światowej powstała dopiero teraz?
• jak wyglądała grabież majątku i zasobów na okupowanych ziemiach polskich?
• w jaki sposób zwykli ludzie próbowali przetrwać w realiach terroru gospodarczego?
• gdzie przebiegały granice współpracy, przystosowania i oporu wobec okupanta?

To także refleksja nad wysiłkiem powojennej odbudowy i nad tym, jak doświadczenia wojny wciąż wpływają na nasze myślenie o gospodarce, państwie i tożsamości.

Wydawnictwa Instytutu Pileckiego znajdziecie w naszym sklepie internetowym: www.sklepinstytutpileckiego.pl