15 maja 2025 roku, na spotkaniu wokół książki wydanej przez Instytut Pileckiego „Dolina śmierci. Wspomnienia więźnia z obozu koncentracyjnego Gusen” autorstwa Józefa Żmija poznaliśmy historię autora z perspektywy jego syna Mariana Żmija.

W rozmowie obok Pana Mariana Żmija, który współpracował przy wydaniu wspomnień ojca, uczestniczyła redaktork naukowa tomu, dr Emilia Dziewiecka – historyk sztuki, muzealniczka, koordynatorka projektów naukowych i ochrony dziedzictwa. Rozmowę poprowadziła Martyna Wojtkowska z Instytutu Pileckiego.

„Dolina śmierci” to wspomnienia obozowe spisane przez Józefa Żmija niedługo po wyzwoleniu KL Gusen. Są bogate w szczegóły faktograficzne, nie tylko dostarczają informacji na temat codziennego funkcjonowania obozu, lecz także pokazują doświadczenie uwięzionej w nim jednostki, a więc książka przedstawia tematykę niemieckich obozów koncentracyjnych z mikrohistorycznej perspektywy. Wspomnienia te stanowią ważny głos świadka historii, uzupełniają niepełny przekaz o obozie koncentracyjnym Gusen. Nie były publikowane wcześniej, po raz pierwszy zostały wydane w 2024 r. przez Instytut Pileckiego, w opracowaniu naukowym Emilii Dziewieckiej, przy współpracy z synem Józefa Żmija – Marianem Żmijem.

Józef Żmij (1897–1972) był uczestnikiem powstań śląskich, burmistrzem Pszczyny w okresie II RP. Po wybuchu wojny stał się ofiarą niemieckich represji. W maju 1940 roku został osadzony w KL Gusen, gdzie spędził pięć lat, aż do wyzwolenia przez amerykański patrol dowodzony przez sierż. Alberta J. Kosieka 5 maja 1945 roku. Pan Marian Żmij poznał ojca dopiero po jego powrocie z obozu.

Więcej o książce (kliknij).