Wystawa „Paszporty” towarzyszyła pierwszej prezentacji Archiwum Eissa w Polsce - Instytut Pileckiego

W Belwederze, w obecności prezydenta Andrzeja Dudy, odbyła się pierwsza w Polsce prezentacja Archiwum Eissa. Jego najcenniejsze obiekty można było dzisiaj obejrzeć na wystawie „Paszporty”.

Archiwum Eissa – największa na świecie kolekcja dokumentująca działalność grupy berneńskiej – trafi do Państwowego Muzeum w Auschwitz-Birkenau. Kolekcję dokumentów należących do Chaimma Eissa, jednego z członków grupy, zaprezentowano dzisiaj w Belwederze w obecności Prezydenta Andrzeja Dudy. W 2019 roku zbiór zostanie przekazany Państwowemu Muzeum w Auschwitz-Birkenau.

– Cieszę się, że ludzie z całego świata będą mogli zobaczyć tę wielką historię i usłyszeć o tych ludziach, którzy do tej pory byli naprawdę cichymi bohaterami walki o ludzkie życia, o ludzką godność – powiedział prezydent Andrzej Duda.

W uroczystości wzięli udział: wicepremier prof. Piotr Gliński, wiceminister w MKiDN prof. Magdalena Gawin, dyrektor Państwowego Muzeum w Auschwitz-Birkenau Piotr Cywiński, ambasador RP w Szwajcarii Jakub Kumoch. Instytut Pileckiego reprezentował dyrektor dr Wojciech Kozłowski.

Instytut we współpracy z ambasadą Polski w Szwajcarii przygotował wystawę „Paszporty”, prezentującą najcenniejsze materiały wchodzące w skład kolekcji. Dziś po raz pierwszy można było ją obejrzeć w Polsce.

Wystawa o sprawiedliwych dyplomatach

Wystawa opowiada o roli rządu RP na uchodźstwie i Polskiego Państwa Podziemnego w informowaniu świata o Holokauście oraz akcjach podejmowanych dla ratowania Żydów z terenów niemieckiej okupacji. Powstała w związku z badaniami prowadzonymi przez Ambasadę Polski w Szwajcarii i Instytut Pileckiego, na podstawie których ogłoszono listę nazwisk Żydów, którzy w wyniku starań tzw. grupy berneńskiej otrzymali paszporty krajów Ameryki Południowej. Paszporty te wielu z nich uratowały życie. W sposób szczegółowy prezentuje działalność właśnie grupy berneńskiej i jej głównych bohaterów, w tym Chaima Eissa i Aleksandra Ładosia.

Wśród eksponatów znalazły się m.in.: paszporty oraz korespondencja między Chaimem Eissem a polskimi dyplomatami. Są także listy pomiędzy Żydami przebywającymi w gettach a SIlberscheinem, który był jednym z pośredników pomiędzy polskimi Żydami i placówką dyplomatyczną.

Zwiedzający będą mogli przeczytać dokumenty m.in. w formie reprintów. Specjalna prezentacja multimedialna daje możliwość obejrzenia ponad stu niezwykłych portretów pochodzących z archiwum Eissa. To fotografie polskich Żydów powstałe w celu przygotowania dokumentów paszportowych, które miały im umożliwić ucieczkę i ratowanie życia. Zwiedzający poznają również nagranie opisujące akcję przekazywania paszportów do getta warszawskiego.

„Paszporty” zostały po raz pierwszy zaprezentowane we wrześniu 2018 roku w Bernie, od tego czasu  pojawiły się między innymi w Stałym Przedstawicielstwie RP przy Biurze NZ w Genewie.

Za opracowanie wystawy odpowiadali: Hanna Radziejowska, Wojciech Kozłowski, dyrektor Instytutu Pileckiego, dr Jakub Kumoch, Ambasador RP w Szwajcarii, Joanna Kumoch, Jędrzej Uszyński. Projekt przygotował: Zespół Wespół, wykonał: Trik – Trak, za instalację dźwiękową odpowiadał Patryk Zakrocki. Muzeum Auschwitz wyraziło zgodę na prezentację kolekcji Archiwum Eissa.

Archiwum Eissa

Archiwum Chaima Eissa, jednego z członków grupy berneńskiej, to jedno z największych zbiorów dokumentujących działalność grupy berneńskiej. Pod kierownictwem ambasadora Aleksandra Ładosia nieformalna grupa polskich dyplomatów z poselstwa RP w Bernie oraz przedstawicieli organizacji żydowskich współpracowała, by ratować europejskich Żydów.

Dostarczali oni fałszywe paszporty południowoamerykańskie, m.in.: Paragwaju, Salwadoru, Boliwii, Peru, Haiti i Hondurasu, które chroniły ich właścicieli przed wywózką do obozów zagłady na ternach okupowanych przez niemiecką III Rzeszę. Według różnych szacunków, w sumie wydano około 4 tys. takich dokumentów.

Chaim Eiss urodzony w Ustrzykach zuryski kupiec, jeden z założycieli i liderów ruchu Agudat Israel, wskazywał nazwiska, na które wystawiano dokumenty, koordynował proces ich przemytu do okupowanej przez III Rzeszę Polski, finansował także pomoc dla Żydów.