Rewizja niemieckiej polityki wschodniej w kontekście rosyjskiej agresji na Ukrainę - Instytut Pileckiego

Po czterech latach od ataku Rosji na Ukrainę znajdujemy się w kluczowym dla konfliktu momencie. Podczas najnowszego spotkania w cyklu „Berlin w Warszawie” zadamy pytania o niemiecką politykę wschodnią – o zaniechanie ostrzeżeń płynących z naszej części Europy i źródła błędnej oceny planów Rosji.

W programie debata analityczna pt. „»Das Versagen« (»Porażka«): Niemcy, Rosja i cena złudzeń” z udziałem Katji Gloger, dra Olafa Osicy oraz prof. Andrija Portnova.

Kiedy: 09.10.26 godz. 18:00 | Miejsce: Instytut Pileckiego, Sienna 82, Warszawa | wstęp bezpłatny

Udział w spotkaniu jest bezpłatny, wymagana jest jednak wcześniejsza rejestracja za pośrednictwem formularza zgłoszeniowego: https://forms.gle/bKNk3nnGyxFS5X636

Podczas wydarzenia zapewnione zostanie tłumaczenie symultaniczne polsko-niemieckie.

Spotkanie będzie transmitowane na kanale YouTube: https://youtube.com/live/O2Ji6vIPK2Y

 Patronat medialny: „Rzeczpospolita” oraz rp.pl.

– Wraz z rozpoczęciem rosyjskiej pełnoskalowej agresji na Ukrainę osoby odpowiedzialne za niemiecką politykę stanęły wobec ruin dotychczasowej polityki Niemiec wobec Rosji, a dokładniej: polityki wobec Putina – mówi Katja Gloger. – Przez długi czas robiono dobre interesy, a zależność od rosyjskiego gazu stale rosła. Systematycznie nie słuchano i ignorowano ostrzeżenia przed rosyjską agresją, także te płynące z Polski i państw bałtyckich. Do samego końca w Urzędzie Kanclerskim wierzono, że cena pełnoskalowego ataku na Ukrainę będzie zbyt wysoka nawet dla Putina. Liczono na jego polityczny rachunek kosztów i korzyści, na dążenie reżimu do zysku, a także na dialog i negocjacje. Jakże fatalnym złudzeniem było przekonanie, że można liczyć na to, iż Putin uzna przynajmniej podstawowe normy ogólnoeuropejskiego bezpieczeństwa. „Punkty zwrotne” (Zeitenwenden) – także w odniesieniu do wsparcia Ukrainy – mogły i powinny były nastąpić znacznie wcześniej. Niedostrzeżenie odpowiednio wcześnie zagrożenia, jakie stanowi imperialna polityka Rosji, świadczy o strategicznej porażce. Dziś, w piątym roku wojny, w Niemczech coraz głośniej słychać głosy domagające się „pokoju z Rosją” kosztem Ukrainy oraz powrotu do niemiecko-rosyjskiego business as usual. Tym ważniejsze są analiza rosyjskiej polityki hegemonialnej oraz rozliczenie niemieckiej polityki wobec Rosji. – dodaje Gloger.

W rozmowie z Katją Gloger, Olafem Osicą i Andriim Portnovem przyjrzymy się niemieckiemu rozliczeniu z własną polityką wobec Rosji, ale także skonfrontujemy je z perspektywą polską i ukraińską. Gdzie leżały źródła błędnych ocen? Których ostrzeżeń nie chciano usłyszeć –  i dlaczego? I przede wszystkim: jakie wnioski z tej historii wynikają dziś dla Niemiec, Polski i Ukrainy oraz dla wspólnego bezpieczeństwa Europy?

- Rosyjska pełnoskalowa agresja na Ukrainę zmusiła Niemcy do fundamentalnej rewizji polityki wobec Rosji - polityki budowanej przez dekady na przekonaniu, że współpraca gospodarcza, dialog i wzajemne zależności mogą stać się fundamentem stabilnych relacji – wskazuje Aleksandra  Burdziej, moderatorka cyklu. Książka Katji Gloger i Georga Mascolo Das Versagen. Eine investigative Geschichte der deutschen Russlandpolitik (Porażka. Śledcza historia niemieckiej polityki wobec Rosji) stawia pytanie, dlaczego tak długo ignorowano sygnały ostrzegawcze i głosy płynące m.in. z Polski i Ukrainy oraz jaką rolę odegrały w tym interesy gospodarcze, polityczne kalkulacje i utrwalone wyobrażenia o Rosji.

Biogramy uczestników:

Katja Gloger – niemiecka dziennikarka, autorka książek i ekspertka specjalizująca się w tematyce Rosji oraz polityki bezpieczeństwa. Studiowała historię Europy Wschodniej, nauki polityczne i slawistykę w Hamburgu i Moskwie jako stypendystka Studienstiftung des Deutschen Volkes, a warsztatu dziennikarskiego uczyła się w Deutsche Journalistenschule w Monachium oraz w WDR w Kolonii. Od 1989 roku związana była z tygodnikiem „Stern”, m.in. jako szefowa moskiewskiego biura, kierowniczka działu zagranicznego i korespondentka w Waszyngtonie. Przeprowadzała wywiady z Michaiłem Gorbaczowem, Borysem Jelcynem i Władimirem Putinem, któremu jako pierwsza zachodnia korespondentka towarzyszyła przez wiele miesięcy. Jest autorką książek poświęconych Rosji i stosunkom niemiecko-rosyjskim, m.in. Putins Welt (Świat Putina) oraz Fremde Freunde (Obcy sobie przyjaciele). W 2025 roku, wspólnie z Georgiem Mascolo, opublikowała bestseller Das Versagen. Eine investigative Geschichte der deutschen Russlandpolitik (Porażka. Śledcza historia niemieckiej polityki wobec Rosji), będący krytyczną analizą niemieckiej polityki wobec Rosji ostatnich dekad. Była wieloletnią rzeczniczką i członkinią zarządu niemieckiej sekcji Reporterów bez Granic. Obecnie pracuje jako niezależna dziennikarka, moderatorka i autorka.

Dr Olaf Osica – analityk i menedżer z ponad dwudziestoletnim doświadczeniem w obszarze polityki międzynarodowej, bezpieczeństwa, zarządzania wiedzą i doradztwa strategicznego. W latach 2010–2024 był dyrektorem, a następnie przewodniczącym Rady Ośrodka Studiów Wschodnich (OSW). Obecnie kieruje Biurem Strategii i Analiz Urzędu m.st. Warszawy, gdzie odpowiada za badania, analizę danych oraz strategię rozwoju miasta. Jest także senior fellow w Kolegium Europejskim w Natolinie. Doktorat z nauk społecznych i politycznych uzyskał w Europejskim Instytucie Uniwersyteckim we Florencji; jest absolwentem stosunków międzynarodowych na Uniwersytecie Warszawskim oraz programu Executive Education w Stanford Graduate School of Business organizowanym we współpracy z Fundacją Sterna. Od ponad dwudziestu lat współpracuje z „Tygodnikiem Powszechnym”.

Prof. Andrii Portnov – historyk specjalizujący się w dziejach Europy Środkowo-Wschodniej, Ukrainy oraz relacji polsko-ukraińskich i niemiecko-ukraińskich. Jest profesorem w Instytucie Pileckiego, associated member w Viadrina Centre of Polish and Ukrainian Studies oraz członkiem Ukraińskiego PEN. W swoich badaniach zajmuje się m.in. historią intelektualną Europy Środkowo-Wschodniej, historią totalitaryzmów, ukraińską historiografią XX wieku, stosunkami polsko-ukraińskimi i niemiecko-ukraińskimi, studiami nad pamięcią oraz genocide studies. Jest autorem dziesięciu książek i licznych publikacji naukowych. W 2022 roku otrzymał Nagrodę DIALOG Federalnego Związku Towarzystw Niemiecko-Polskich, a w 2023 roku jego monografia Dnipro. An Entangled History of a European City została uhonorowana nagrodą książkową czasopisma „Ab Imperio”.

Spotkanie poprowadzi kuratorka cyklu:

dr Aleksandra Burdziej – germanistka i literaturoznawczyni związana z Uniwersytetem Mikołaja Kopernika w Toruniu. Bada m.in. pamięć kulturową oraz sposoby reprezentowania doświadczeń XX wieku w literaturze i kulturze współczesnej. Łączy pracę akademicką
z działalnością społeczną i ekspercką; jest prezeską Zarządu Krajowego Związku Towarzystw Polsko—Niemieckich i inicjatorką licznych projektów dialogu polsko—niemieckiego.

Cykl „Berlin w Warszawie”

Instytut Pileckiego organizuje w 2026 roku cykl spotkań pod nazwą „Berlin w Warszawie”. Celem przedsięwzięcia jest wprowadzenie do polskiej przestrzeni dyskusyjnej aktualnych debat publicznych z Niemiec związanych z pamięcią, historią i polityką. Spotkania będą odbywać się raz w miesiącu, w warszawskiej siedzibie Instytutu, przy ulicy Siennej 82. Wśród zaproszonych gości m.in. eksperci, publicyści i naukowcy niemieccy. Wstęp na wydarzenia jest bezpłatny.

„Berlin w Warszawie” to platforma dialogu, której zadaniem jest przybliżanie polskiej publiczności najważniejszych niemieckich dyskusji o historii i polityce. Projekt konfrontuje niemieckie narracje z polską wrażliwością, tworząc przestrzeń do szczerej rozmowy nawet w sprawach, w których obie strony głęboko się różnią.

Harmonogram kolejnych spotkań:

• Czy alianci powinni zbombardować Auschwitz? Spór o (nie)działanie Data: 26 listopada 2026 r.
• Bezpieczeństwo ponad granicami: polska geografia, niemiecka Zeitenwende Data: 10 grudnia 2026 r.
• Finał sezonu: Przyszłość niemieckiej Erinnerungskultur: czy kultura pamięci się kończy, czy tylko zmienia? Data: 21 stycznia 2027 r.

Patronat medialny: „Rzeczpospolita” oraz rp.pl.