Mosty solidarności. Ukraińcy ratujący Polaków w czasie rzezi na Wołyniu | Wykład dr. hab. Damiana Markowskiego - Instytut Pileckiego

8 października 2026 r. zapraszamy do warszawskiej Galerii Instytutu Pileckiego w Domu Bez Kantów na wykład dr. hab. Damiana Markowskiego poświęcony postawom Ukraińców niosących pomoc Polakom w czasie tragicznych wydarzeń na Wołyniu i w Galicji Wschodniej. Prelekcji będzie towarzyszył koncert muzyki ukraińskiej.

• 8 pażdziernika 2026 o godz. 18:00
• Galeria Instytutu Pileckiego w Domu Bez Kantów, Krakowskie Przedmieście 11, Warszawa
• Mosty solidarności. Ukraińcy ratujący Polaków w czasie „antypolskiej akcji" OUN i UPA na Wołyniu i w Galicji Wschodniej | Prelekcja Damiana Markowskiego
• Prelekcji będzie towarzyszył koncert muzyki ukraińskiej.

Wydarzenia skrajne i tragiczne nierzadko wyzwalają w ludziach to, co jest w nich najgorsze, ale i najlepsze. W trakcie czystek ludności polskiej prowadzonych przez ukraińskie nacjonalistyczne formacje zbrojne w latach 1943 - 1945 znalazło się wielu Ukraińców, którzy zdecydowali się nieść pomoc polskiej ludności, bez względu na cenę, jaką przyszłoby im zapłacić za ten czyn. Formy pomocy były różne, tak jak i różne były motywacje niosących ją osób. Ilu ludzi, tyle historii, a każda z nich zasługuje na zapamiętanie. Podczas spotkania przedstawione zostaną wybrane przypadki pomocy, rzutujące na stosunki polsko-ukraińskie w tamtym dramatycznym czasie, sylwetki ratujących i ratowanych, sytuacja małżeństw mieszanych. Sprawiedliwi Ukraińcy zasługują na godne miejsce w polskiej pamięci zbiorowej i stanowią po dziś dzień dowód na to, że nawet w godzinie najcięższej próby znalazły się jednostki, którym nie obce były najważniejsze ideały człowieczeństwa, takie jak pomoc bliźniemu. 

Spotkanie inauguruje cykl SZLAKI OCALENIA. ŚLADEM ODWAGI I BRATERSTWA, poświęcony sylwetkom osób odznaczonych Medalem Virtus et Fraternitas.

Medal jest przyznawany przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej jako symbol pamięci i wdzięczności osobom, które niosły pomoc obywatelom polskim. Odznaczenie zostało ustanowione także z myślą o tych, którzy poza granicami naszego kraju, spontanicznie i dobrowolnie, pielęgnują pamięć o naszych Rodakach, którym nie było dane przeżyć wojny lub przymusowych deportacji. 

Zapraszamy do zapoznania się z harmonogramem spotkań.

Dr hab. Damian Markowski, prof. Instytutu Pileckiego – historyk i sowietolog, absolwent Instytutu Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego. Kierownik zakładu badań nad komunizmem i okupacją sowiecką w czasie II wojny światowej w Instytucie Pileckiego. W 2016 r. uzyskał doktorat z historii, a w 2024 r. habilitację w Instytucie Studiów Politycznych PAN. Pracował m.in. w Radzie Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa, Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Instytucie Pamięci Narodowej.

Jego zainteresowania naukowe obejmują przede wszystkim historię ziem wschodnich II Rzeczypospolitej, dzieje Rosji i Związku Sowieckiego, proces sowietyzacji Europy Wschodniej, politykę pamięci oraz stosunki polsko-ukraińskie. Jest autorem m.in. książek Anatomia strachu, Dwa powstania. Bitwa o Lwów 1918 oraz W cieniu Wołynia.

W latach 2014-2017 kierownik merytoryczny projektu poszukiwania mogił żołnierzy polskich poległych w 1939 r. pod Lwowem o nazwie „Strażnicy Narodowej Pamięci”, realizowanego pod patronatem Senatu Rzeczypospolitej Polskiej.

Koncert muzyki ukraińskiej

Usłyszymy utwory takie jak:

• Ой, зійдімося, роде - Oj, zejdźmy się, rodzie;
• Якби я мала крила орлині [Jakby ja mała kryła orlyni] - Gdybym miała orle skrzydła;
• Дали ж ти ми мамцю - Dałaś mi, mamusiu;
• Де ти згасла, зоре ясна - Gdzie zgasłaś, jasna gwiazdo?

„Bilya” to zespół wokalny, który powstał w Warszawie z potrzeby zachowania i przekazywania dalej ukraińskiej tradycji pieśniowej.

Poznałyśmy się tutaj - opowiadają wykonawczynie - choć każda z nas ma inną historię i doświadczenie – większość przyjechała do Polski, uciekając przed wojną. Łączy nas miłość do ukraińskiej muzyki, a także życie pomiędzy dwiema kulturami, które na różne sposoby stały się częścią naszych historii. Śpiewamy, by pamiętać i przekazywać dalej pieśni, które towarzyszyły pokoleniom przed nami, a także dzielić się ich pięknem z tymi, którzy dopiero je odkrywają.