Fałszywy obraz „wyzwolenia”. Debata o sowieckiej dezinformacji wokół 17 września 1939 roku - Instytut Pileckiego

17 września, w rocznicę rosyjskiej agresji na Polskę w Instytucie Pileckiego w Warszawie odbędzie się debata ekspercka poświęcona mechanizmom propagandowym towarzyszącym zbrojnej napaści Związku Sowieckiego na Polskę w 1939 roku oraz ich współczesnym kontynuacjom w polityce Federacji Rosyjskiej.

– 17 września 1939 Armia Czerwona przekroczyła wschodnie granice Rzeczypospolitej Polskiej i dołączyła do agresji przeciwko swojemu sąsiadowi. Pomimo upływu niemal dziewięćdziesięciu lat od tamtych wydarzeń, rosyjska propaganda stara się nadal transmitować zafałszowany obraz wydarzeń 17 września 1939 roku. Mit „wyzwolenia” służy jednak nie tylko do uderzenia w ówczesne (i obecne) państwo polskie. Jest również narzędziem do podważania podmiotowości i niepodległości państw bałtyckich, Ukrainy, czy niezależności Białorusi od „starszego brata” – tłumaczy dr hab. Damian Markowski, profesor Instytutu Pileckiego.

Podczas debaty eksperci dyskutować będą m.in. o legitymizacji władzy w Związku Sowieckim, narzędziach kreowania alternatywnej rzeczywistości na zajętych ziemiach, roli kinematografii (w tym twórczości Ołeksandra Dowżenki) w budowaniu rosyjskiej propagandy a także odniosą się do czasów współczesnych, tj. instrumentalizacji historii przez reżim Władimira Putina.

Data: 17.09 | Godzina: 18:00 | Miejsce: Instytut Pileckiego, Sienna 82, Warszawa, wstęp wolny

W debacie wezmą udział:

• dr Maria Domańska – była dyplomatka, b. kierownik Wydziału Politycznego Ambasady RP w Moskwie, analityczka w Ośrodku Studiów Wschodnich, zastępczyni kierownika Zespołu Rosyjskiego OSW;
• prof. Andrzej Zawistowski – historyk, specjalista ds. edukacji, profesor Instytutu Pileckiego, prorektor Szkoły Głównej Handlowej;
• dr hab. Damian Markowski – historyk, sowietolog, profesor IP, kierownik Zakładu Badań nad Okupacją Sowiecką i Komunizmem w Instytucie Pileckiego.

Moderatorem rozmowy będzie:

• dr Paweł Sasanka – historyk zajmujący się historią komunizmu w drugiej połowie XX wieku, adiunkt w Ośrodku Badań nad Totalitaryzmami Instytutu Pileckiego.

Debata „Fałszywy obraz „wyzwolenia” – sowieckiej agresji na Rzeczpospolitą 17 września 1939 r. jako trwały element dezinformacji Związku Sowieckiego i Federacji Rosyjskiej” skupi się na analizie genezy, ewolucji i trwałości mitu „wyzwoleńczego marszu” Armii Czerwonej.

Napadając na Polskę, Armia Czerwona wykonywała tajne postanowienia paktu Hitler-Stalin. Działaniom militarnym towarzyszyła skoordynowana kampania dezinformacyjna, której celem było zdefiniowanie inwazji jako aktu obrony ludności ukraińskiej i białoruskiej. Mit tzw. „Złotego Września” utrwalano w ZSRS przez kolejne dekady i pozostaje on obecny w oficjalnym przekazie Moskwy również dziś.

– Sowiecka propaganda rozpoczęła kreowanie fałszywego obrazu agresji na Rzeczpospolitą Polskę od pierwszych chwil po rozpoczęciu działań zbrojnych przez Armię Czerwoną. Przedstawiano ten akt agresji jako wyzwolicielski marsz na ziemie ogarnięte chaosem wojny, pozbawione gospodarza, gdzie dziać się miała krzywda ludności ukraińskiej i białoruskiej – wyjaśnia prof. Damian Markowski z Instytutu Pileckiego – Było to wręcz wulgarne zakłamanie rzeczywistości w dniach, kiedy na terenie polskich województw wschodnich w pełni funkcjonowały władze lokalne i służby, zaś oddziały Wojska Polskiego z największym poświęceniem stawiały samotnie opór nacierającym armiom niemieckim – dodaje profesor.

Odnosząc się do aparatury wykonawczej tamtych działań, prof. Markowski wskazuje, że potężna machina propagandowa imperium Josifa Stalina wykorzystała wszystkie swoje liczne narzędzia na rzecz przedstawienia własnej wersji wydarzeń z 17 września i mającym miejsce podczas agresji. – Szeroko wykorzystano w tym celu słowo pisane, wydając szereg tytułów prasowych jakoby reprezentujących również ludność podbitych ziem i kolportujących w ten sposób fałszywe treści. O słuszności i rzekomej legitymizacji zbrojnego najazdu podjętego w ścisłej współpracy z Rzeszą Niemiecką przekonywano w licznych audycjach radiowych. –dodaje profesor. – Masowo używano ulotek kierowanych do miejscowej ludności. Po kilku tygodniach stalinowscy propagandyści rozpoczęli także kręcenie filmów przedstawiających «wyzwolenie», wśród których wiodącą rolę odegrał film «Oswobożdienije» («Wyzwolenie») Ołeksandra Dowżenki.

Analizując obecny wektor polityki historycznej Kremla, prof. Markowski podkreśla, że fałszywy obraz zbrojnej agresji na Rzeczpospolitą dokonanej 17 września 1939 roku i zaboru ówczesnych polskich Ziem Wschodnich jest jedynie jedną z wielu propagandowych kliszy wykorzystywanych przez Federację Rosyjską na potrzeby polityki zewnętrznej i wewnętrznej. Podobnie jak inne – służy on budowie imperialnej narracji i usprawiedliwiania zaborczej polityki względem sąsiadów. Polityka pamięci Rosji oparta jest na wykreowanym obrazie tego państwa jako sprawiedliwego, dbającego o los ludności Europy Środkowo-Wschodniej. W oczywisty sposób kłóci się to z rzeczywistymi działaniami tego państwa, w tym z agresją na Ukrainę i prowadzeniem wojny hybrydowej przeciwko innym państwom sąsiedzkim – wyjaśnia profesor Markowski.