CASE STUDY: Sprawa Reinefartha: Wola 1944 i bezkarność w RFN | Berlin w Warszawie - Instytut Pileckiego

Historia zbrodni jest niezwykle bolesna – ale równie bolesna bywa historia bezkarności. Na przykładzie rzezi Woli i losów Heinza Reinefartha pokażemy, jak po 1945 roku działały mechanizmy „normalizacji”: prawo, polityka, lokalne interesy i milczenie. Zapraszamy na 7. spotkanie cyklu „Berlin w Warszawie”.

Godz. 18.00–20.00 | czwartek, 6 sierpnia | ul. Sienna 82, Warszawa

Podczas wydarzenia będzie dostępne tłumaczenie symultaniczne polsko-niemieckie.

Formularz zgłoszeniowy: https://forms.gle/F2Yg8iV5QGyJDhou8

Punktem wyjścia będzie m.in. książka Philippa Martiego Der Fall Reinefarth (Sprawa Reinefartha), rekonstruująca powojenne losy jednego z odpowiedzialnych za masakrę Woli; polski kontrapunkt pokaże konsekwencje tej historii dla pamięci Warszawy i dla zaufania w dialogu.

Pytanie przewodnie brzmi: co znaczy sprawiedliwość, gdy przychodzi za późno?

O mechanizmach powojennej bezkarności, rozliczeniu rzezi Woli oraz wpływie tych wydarzeń na współczesny dialog polsko-niemiecki porozmawiają:

dr Philipp Marti – szwajcarski historyk i politolog. Specjalizuje się w historii dyplomacji, II wojny światowej oraz rozliczeniach z powojenną przeszłością. Autor monografii „Sprawa Reinefartha. Kat Powstania Warszawskiego czy szacowny obywatel”.

dr Joanna Nikel – historyczka pracująca w Ośrodku Badań nad Totalitaryzmami w Instytucie Pileckiego. Zajmuje się historią Niemiec, ze szczególnym uwzględnieniem totalitaryzmów XX wieku. Analizuje niemiecką okupację w ujęciu mikrohistorii.

Spotkanie poprowadzi dr Aleksandra Burdziej – germanistka i literaturoznawczyni związana z Uniwersytetem Mikołaja Kopernika w Toruniu. Bada m.in. pamięć kulturową oraz sposoby reprezentowania doświadczeń XX wieku w literaturze i kulturze współczesnej. Prezeska Zarządu Krajowego Związku Towarzystw Polsko-Niemieckich i inicjatorka licznych projektów dialogu polsko-niemieckiego.

„Berlin w Warszawie”

Instytut Pileckiego organizuje w 2026 roku cykl spotkań pod nazwą „Berlin w Warszawie”. Celem przedsięwzięcia jest wprowadzenie do polskiej przestrzeni dyskusyjnej aktualnych debat publicznych z Niemiec związanych z pamięcią, historią i polityką. Spotkania będą odbywać się raz w miesiącu, w warszawskiej siedzibie Instytutu, przy ulicy Siennej 82. Wśród zaproszonych gości m.in. eksperci, publicyści i naukowcy niemieccy. Wstęp na wydarzenia jest bezpłatny.

„Berlin w Warszawie” to platforma dialogu, której zadaniem jest przybliżanie polskiej publiczności najważniejszych niemieckich dyskusji o historii i polityce. Projekt konfrontuje niemieckie narracje z polską wrażliwością, tworząc przestrzeń do szczerej rozmowy nawet w sprawach, w których obie strony głęboko się różnią.

Harmonogram kolejnych spotkań:

• Powstanie Warszawskie i niemiecka pamięć o okupacji: dlaczego terror w Polsce bywa w Niemczech „nieobecny”? Data: 24 września 2026 r.
• „Das Versagen”: Niemcy, Rosja i cena złudzeń Data: 9 października 2026 r.
• Czy alianci powinni zbombardować Auschwitz? Spór o (nie) działanie Data: 26 listopada 2026 r.
• Bezpieczeństwo ponad granicami: polska geografia, niemiecka Zeitenwende Data: 10 grudnia 2026 r.
• Finał sezonu: Przyszłość niemieckiej Erinnerungskultur: czy kultura pamięci się kończy, czy tylko zmienia? Data: 21 stycznia 2027 r.

Patronat medialny nad cyklem objęła „Rzeczpospolita” oraz rp.pl.