Marcin Przegiętka, absolwent studiów historycznych na Wydziale Nauk Historycznych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu (2006), dr nauk humanistycznych w zakresie historii (2013). Od 2026 r. adiunkt w Ośrodku Badań nad Totalitaryzmami w Instytucie Pileckiego. W latach 2012–2026 pracownik Biura Edukacji Publicznej (następnie Biura Badań Historycznych) Instytutu Pamięci Narodowej.

Zainteresowania badawcze/naukowe

• stosunki polsko-niemieckie w latach 1918–1939
• okupacja niemiecka ziem polskich w latach 1939–1945
• niemiecki aparat policyjny i SS w Generalnym Gubernatorstwie oraz w rejencji ciechanowskiej (1939–1945)

Wybrane publikacje

Artykuły naukowe

Przegiętka M., Wyżsi dowódcy SS i policji na ziemiach polskich włączonych do Rzeszy i w Generalnym Gubernatorstwie. Kariery w ruchu narodowo-socjalistycznym i losy powojenne – analiza porównawcza [w:] Nie tylko Norymberga. Zbrodnie niemieckie na ziemiach polskich 1939–1945 i ich powojenne rozliczenia, red. P. Resel, T. Toborek, Łódź 2026, s. 59–83.

Przegiętka M., Prezesi Kolei Wschodniej i Dyrekcji Kolei Rzeszy na okupowanych ziemiach polskich (1939–1945). Przyczynek do polityki kadrowej Ministerstwa Komunikacji Rzeszy [w:] A jednak kolej, t. VI: Kolej i kolejarze na ziemiach polskich, red. D. Keller, J. Mokrosz, Łódź 2025, s. 187–215.

Przegiętka M., Wykorzystywanie policji w „rekrutacji” robotników przymusowych w Generalnym Gubernatorstwie [w:] Praca przymusowa podczas II wojny światowej. Pamięć i konsekwencje, red. W. Wichert, T. Ślepowroński, Szczecin – Warszawa 2025, s. 43–68.

Przegiętka M., Masowa egzekucja osób niepełnosprawnych w lesie ościsłowskim 20 lutego 1940 roku [w:] Zbrodnie niemieckie i sowieckie na północnym Mazowszu w latach 1939–1945, red. K. Sychowicz, L. Zygner, M. Żuławnik, Białystok–Warszawa 2024, s. 41–73.

Przegiętka M., Czy tylko „pesymiści uczą się niemieckiego”? O językach polskim i niemieckim w czasie wojny i okupacji = „Nur Pessimisten lernen Deutsch”? Deutsch und Polnisch während Krieg und Besatzung) [w:] Iluzje wszechwładzy. Architektura i codzienność pod okupacją niemiecką = Allmachtsphantasien. Architektur und Alltag unter deutscher Besatzung, red. A. Paradowska, Poznań 2025, s. 38–49.

Przegiętka M., Co o Zagładzie wiedział Adolf Gerteis, prezes Kolei Wschodniej?, „Zagłada Żydów. Studia i materiały”, nr 20 (2024), s. 537–562.

Przegiętka M., Czy Otto von Wächter był inicjatorem aresztowania profesorów w Krakowie 6 listopada 1939 r.? Nowe ustalenia w oparciu o analizę nieznanych do tej pory dokumentów, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Historyczne”, 150, z. 3 (2023), s. 533–547.

Przegiętka M., Aresztowania i deportacje do obozów koncentracyjnych z ziem wcielonych do Rzeszy w kwietniu i maju 1940 r. Próba oszacowania skali Intelligenzaktion, „Dzieje Najnowsze”, R. LIV: 2022, z. 1, s. 85–102.

Przegiętka M., Tymczasowa siedziba władz Generalnego Gubernatorstwa. Łódź jako okupacyjny ośrodek administracyjny i siedziba Hansa Franka jesienią 1939 r. „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Historyczne” nr 1/2022, s. 147–167.

Przegiętka M., Niemiecko-sowiecka wymiana uchodźców wiosną 1940 r. (w świetle dokumentów niemieckich władz okupacyjnych), „Rocznik Dziejów Społecznych i Gospodarczych”, t. 82, 2021 [druk: 2022], s. 217–249.

Przegiętka M., Zmiany nazw miast w Generalnym Gubernatorstwie (1939–1945). Wstęp do germanizacji czy wyraz pragmatyzmu okupanta?, „Klio. Czasopismo poświęcone dziejom Polski i powszechnym”, t. 60 (4)/2021, s. 117–139.

Przegiętka M., Selbstschutz Südostpreußen. Erschießungskommando der Gestapo Zichenau [w:] Ostpreußens Kriegsbeute. Der Regierungsbezirk Zichenau 1939–1945, red. Ch. Henschel, Osnabrück 2021, s. 73–91.

Przegiętka M., Podpułkownik żandarmerii Hans Köllner, jeden z organizatorów Policji Polskiej, tzw. granatowej, w Generalnym Gubernatorstwie [w:] Policja granatowa w Generalnym Gubernatorstwie w latach 1939–1945, red. T. Domański, E. Majcher-Ociesa, Kielce – Warszawa 2019 [druk 2020], s. 86–104.

Przegiętka M., Generalne Gubernatorstwo w raportach Służby Bezpieczeństwa Reichsführera SS, „Rocznik Polsko-Niemiecki”, 2019 [druk 2020], nr 27, z 1, s. 45–72.

Przegiętka M., Kontakty polskich i niemieckich władz bezpieczeństwa w drugiej połowie lat trzydziestych XX wieku (kwestia zagrożenia komunistycznego), „Kwartalnik Historyczny” R. CXXVI: 2019 [druk 2020], nr 4, s. 689–720.

Przegiętka M., Problem „korytarza” i propozycje jego rozwiązania w stosunkach polsko-niemieckich w okresie międzywojennym=Problemes des „Korridors” und Vorschläge zu ihrer Lösung in der Zwischenkriegszeit, [w:] Niemcy i Polska w trakcie i po zakończeniu pierwszej wojny światowej=Deutschland und Polen im und nach dem Ersten Weltkrieg, red. B. Martin, B. Górczyńska-Przybyłowicz, M. Jania-Szczechowiak, F. Mudzo, Poznań 2019, s. 109–124, 391–406.

Przegiętka M., The Invasion of Poland by the Third Reich and the Crimes of German Operational Groups in The Autumn of 1939 [w:] „История“, nr 4/2019, s. 427–434.

Przegiętka M., Obraz Polaków w szkoleniu światopoglądowym niemieckiej Policji Porządkowej w Generalnym Gubernatorstwie (1939–1945), „Dzieje Najnowsze”, nr 4/2018, s. 57–78.

Przegiętka M., Gardeja. Dworzec na granicy Polski i Niemiec w dwudziestoleciu międzywojennym, „Rocznik Grudziądzki”, R. XXIII:2015, s. 203–211.

Przegiętka M.,Ohne Hoffnung auf Befreiung? Die polnische Heimatarmee im Jahr 1944 sowie die Operation „Burza” [w:] Zeitenwende 1944. Symposium 7. November 2014 r., red. M.Ch. Ortner, B. Dybaś, Wien 2015, s. 69–84.

Przegiętka M., Zainteresowanie wywiadu polskiego niemieckim wojskowym tranzytem kolejowym przez Pomorze w okresie międzywojennym [w:] Studia nad wywiadem i kontrwywiadem Polski w XX wieku, t. 2, red. W. Skóra, P. Skubisz, Szczecin 2015, s. 211–245.

Przegiętka M., 1918, 1945 and 1989: Three Turning Points in the History of Polish Railways in the Twentieth Century [w:] Railways in Transition – Eastern Europe Railways – Past, Present and Future in the 20th and 21st Centuries, red. R. Roth, H. Jacolin, Frankfurt am Main 2013, s. 131–144.

Przegiętka M., Dzieje kolei normalnotorowych na obszarze Warmii i Mazur [w:] Dzieje kolei w Polsce, red. D. Keller, K. Soida, Rybnik 2012, s. 305–326.

Przegiętka M., Komunikacja tranzytowa do Prus Wschodnich przez Polskę w okresie międzywojennym. Sposobność do intensywnej współpracy czy przyczyna drugiej wojny światowej? [w:] Kolej Wschodnia na przestrzeni dziejów. Podróż z Berlina do Królewca. Katalog wystawy=Die Ostbahn im Spiegel der Zeit – Eine Reise von Berlin nach Königsberg. Katalog zur Ausstellung, red. J. Musekamp, Frankfurt am Oder 2010, s. 19–21.

Bandrowicz M., Przegiętka M., Niechciane dziedzictwo? Usunięcie niemieckich posągów i płaskorzeźb z mostu na Wiśle w Toruniu w latach dwudziestych XX wieku, „Rocznik Toruński”, R. 37:2010, s. 7–22.

Przegiętka M., Włoski projekt niemieckiej autostrady przez polskie Pomorze, „Zeszyty Historyczne”, nr 170, 2009, s. 66–88.

Przegiętka M., Rywalizacja na pograniczu. Prusy Wschodnie i sąsiednie polskie powiaty województw białostockiego i warszawskiego w drugiej połowie lat 30-tych XX wieku, „Komunikaty Mazursko-Warmińskie”, 2008, nr 2 (260), s. 123–133.

Przegiętka M., Wiszący most na Wiśle w Toruniu? Dwa niezrealizowane projekty z pierwszej połowy XX wieku, „Rocznik Toruński”, R.35:2008 r., s. 77–92.

Przegiętka M., Inwestycje komunikacyjne na Bałkanach w polskiej polityce zagranicznej okresu międzywojennego, „Zeszyty Historyczne”, nr 162: 2007, s. 26–55.

Monografie

Przegiętka M., Akcja Gestapo przeciwko polskiej inteligencji w rejencji ciechanowskiej. Aresztowani i deportowani do obozów koncentracyjnych w III Rzeszy w kwietniu 1940 r., Warszawa 2020.

Przegiętka M., Komunikacja i polityka. Transport kolejowy i drogowy w stosunkach polsko-niemieckich w latach 1918–1939, Warszawa 2015.

Podręczniki

Redakcja naukowa

„Polska pod okupacją 1939–1945”, red. M. Grądzka-Rejak, M. Hańderek, S. Kalbarczyk, S. Piątkowski, M. Przegiętka, M. Sikora, T. Toborek, J. Wróbel, tom 2, Warszawa 2016.

„Polska pod okupacją 1939–1945”, red. M. Grądzka-Rejak, M. Hańderek, S. Kalbarczyk, S. Piątkowski, M. Przegiętka, M. Sikora, T. Toborek, J. Wróbel, tom 3, Warszawa 2019.

Po jednej i drugiej stronie linii Ribbentrop-Mołotow. Okupacja niemiecka i sowiecka ziem polskich w latach 1939–1941 w porównaniu, red. S. Kalbarczyk, M. Przegiętka, Warszawa 2020, t. I.

W cieniu Einsatzgruppen. Volksdeutscher Selbstschutz w okupowanej Polsce 1939–1940, red. I. Mazanowska, T. Ceran, M. Przegiętka, Warszawa – Bydgoszcz 2021.

„Polska pod okupacją 1939–1945”, red. M. Grądzka-Rejak, S. Kalbarczyk, S. Piątkowski, M. Przegiętka, T. Toborek, tom 4, Warszawa 2025.

Im Schatten der Einsatzgruppen. Volksdeutscher Selbstschutz im besetzten Polen 1939–1940, red. I. Mazanowska, T. Ceran, M. Przegiętka, tłum. W. Niemirowski, Warszawa 2025.

Udział w życiu naukowo-organizacyjnym

Udział w projektach naukowych

Od 2024 r. uczestniczy w projekcie naukowym „Polscy Niemcy 1939–1945. Postawy i sytuacja obywateli polskich narodowości niemieckiej na ziemiach wcielonych do III Rzeszy i w Generalnym Gubernatorstwie”, realizowanym pod kierunkiem prof. Tomasza Chincińskiego, (grant przyznany przez Ministra Edukacji i Nauki w ramach NPRH – w ramach modułu „Dziedzictwo narodowe” w latach 2024–2029, nr projektu NPRH/DN/SN/0105/2023/12).

W latach 2018–2019 brał udział w projekcie naukowo-badawczym Instytutu Pileckiego „Polski wiek XX. Nowe Perspektywy”.

Członkostwo w redakcjach

Przewodniczący kolegium redakcyjnego wydawnictwa „Polska pod okupacją 1939–1945” w latach 2016–2026.

Stypendia

Stypendium Fritza Sterna we Fryburgu Bryzgowijskim (2012)

Stypendium DAAD w Berlinie (Freie Universität, 2010)

Stypendium Erasmusa w Berlinie (Freie Universität, 2008/2009)