Służba i solidarność. Jak polska dyplomacja przeciwdziałała Zagładzie | webinarium - Instytut Pileckiego

80 lat temu, w 1941 roku, w szwajcarskim Bernie polscy dyplomaci we współpracy ze środowiskami żydowskimi rozpoczęli tzw. akcję paszportową, której celem było ratowanie Żydów przed Holokaustem. Aleksander Ładoś, Konstanty Rokicki, Abraham Silberschein, Chaim Eiss, Stefan Ryniewicz oraz Juliusz Kühl, znani także jako grupa Ładosia, wystawiali fałszywe paszporty i poświadczenia obywatelstwa krajów latynoamerykańskich na nazwiska Żydów zagrożonych Zagładą. Ich posiadacze mogli zostać internowani, a następnie wymienieni na niemieckich jeńców wojennych. Była to dla nich szansa na uniknięcie transportu do obozów śmierci i uratowanie życia.

Od kilku lat Instytut Pileckiego, we współpracy z partnerami w Polsce i za granicą, prowadzi poszukiwania archiwalne i badania naukowe na temat działalności grupy Ładosia. Ich owocem jest m.in. wydanie w 2019 roku Listy Ładosia z nazwiskami ponad 3 tys. osób, dla których zostały wystawione paszporty. Dziś też wiemy już, że akcja grupy Ładosia nie była odosobnionym przypadkiem, lecz wpisywała się w szerszą praktykę działania polskiej dyplomacji zarówno przed II wojną światową, jak i w czasie jej trwania. Pomoc Żydom nieśli także inni polscy dyplomaci: w Lipsku, Stambule czy Tokio. Kolejne odkrycia archiwalne i odnajdowane po latach świadectwa inspirują badania historyczne, a także odbijają się szerokim echem w opinii publicznej. O akcjach polskich dyplomatów pisały ostatnio m.in. „Daily Mail”, „Israel Hayom” i „Jerusalem Post”.

Webinarium, które odbędzie się 22 marca na platformie Zoom (zarejestruj się tutaj), inauguruje Rok Grupy Ładosia, ustanowiony przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, i jest elementem obchodów Dnia Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką. Przy tej okazji zaprezentujemy portal internetowy „Paszporty życia”, dostępny w trzech wersjach językowych: polskiej, angielskiej i niemieckiej. Przedstawia on w atrakcyjny sposób aktualny stan wiedzy o akcji polskich dyplomatów w Bernie. Spotkamy się z międzynarodowym gronem ekspertów, dziennikarzami badającymi temat oraz świadkami historii – potomkami Ocalonych. Porozmawiamy o najnowszych ustaleniach historyków i o perspektywie badań na przyszłość. Analiza poszczególnych akcji ratunkowych na rzecz Żydów, podejmowanych przez polskich dyplomatów w rozmaitych okolicznościach i w rożnych miejscach świata, skłania zarazem do generalnej refleksji nad rolą dyplomacji w konfrontacji z polityką ludobójstwa.

Niemiecki plan eksterminacji wszystkich Żydów w Europie, realizowany równolegle z działaniami wojennymi, stanowił skrajnie trudne wyzwanie dla placówek dyplomatycznych na całym kontynencie. Postawił przed nimi nowe zadania i odpowiedzialność oraz wpłynął na proces decyzyjny. Jak reagować na prośby tych, którzy oczekują ratunku? Jak radzić sobie z falami uchodźców? Czy można ograniczyć się do opieki konsularnej nad własnymi obywatelami? Czy potrafimy dziś odróżnić działania dyplomatów podejmowane w ramach obowiązków służbowych od tych, które wynikają z poczucia moralnego imperatywu lub z etosu służby państwowej? 

Dyplomacja jest jednym z narzędzi państwa. Czy działania poszczególnych dyplomatów i placówek dyplomatycznych świadczą o różnych postawach państw wobec Holokaustu? Czy pozwalają lepiej zrozumieć zachowania wspólnot politycznych w obliczu ludobójstwa? Jak reagowały państwa znajdujące się w różnym położeniu: sojusznicy III Rzeszy, członkowie koalicji antyhitlerowskiej i państwa neutralne? Jak zachowywały się państwa dysponujące całym swoim tradycyjnym potencjałem, a jak te, które zostały zniszczone, znalazły się pod okupacją i działały wyłącznie w podziemiu lub na emigracji? 

Zapraszamy do dyskusji w międzynarodowym gronie. Mamy nadzieję, że refleksja nad doświadczeniami polskich dyplomatów podczas II wojny światowej przybliży nas do odpowiedzi na te pytania.

Link do webinarium: https://bit.ly/3qZOPrr

Program wydarzenia

• 15:30-15:40 Otwarcie

Wojciech Kozłowski, Instytut Pileckiego

• 15:40-16:20 Część I. Paszporty Życia

Prezentacja portalu internetowego paszportyzycia.pl

Anna Miszczyk, Instytut Pileckiego

Głos Ocalonych

Z Heidi Fishman - córką ocalonej z Zagłady Ruth „Tutti” Fishman z d. Lichtenstern - rozmawia Chris Pleasance, Daily Mail

• 16.30 – 18.00 Część II. Dyplomacja czasu wojny. Reakcje rządów w obliczu Zagłady. Dyskusja w formacie roundtable.

Moderacja:

Jakub Kumoch, Ambasada RP w Turcji

Dyskutują:

Kinga Czechowska, Uniwersytet Mikołaja Kopernika

John Cornell, Instytut Pileckiego

Marek Kornat, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk

Mordecai Paldiel, Yeshiva University and Touro College in New York

• 18.30 – 20.00 Część III. Dyplomacja zakulisowa. Jakimi sposobami ratowano Żydów.

Moderacja:

Hanna Radziejowska, Instytut Pileckiego
Dyskutują:

Olga Barbasiewicz, Instytut Bliskiego i Dalekiego Wschodu Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie

Eldad Beck, Israel Hayom

Bernd Karwen, Instytut Polski w Berlinie, Filia w Lipsku

Monika Maniewska, Instytut Pileckiego

Do pobrania