Ofiary przymusowej sterylizacji w narodowym socjalizmie na Dolnym Śląsku w latach 1934–1944 | wykłady - Instytut Pileckiego

Zapraszamy na cykl wykładów omawiających działania, jakie podjęli naziści w celu "zaprojektowania" idealnego społeczeństwa.

Obywatel III Rzeszy nie mógł mieć żadnej skazy. Niepełnosprawność fizyczna bądź umysłowa, epilepsja lub schizofrenia, zaburzenia widzenia czy słuchu – słowem: wszystko to, co odbiegało od normy, „wypaczało czystość rasy”. Naziści doszli do wniosku, że przed TAKIMI ludźmi trzeba się uchronić za wszelką cenę. I to jak najszybciej. Nie minęło nawet pół roku od objęcia władzy przez Hitlera, kiedy weszła w życie „Ustawa o ochronie przed potomstwem dziedzicznie chorym”. Tym samym państwo przejęło kontrolę nad płodnością obywateli, aby przeciwdziałać poczęciu dziecka, które może „odziedziczyć” chorobę lub deformację rodzica. U podstaw tak rozumianej inżynierii genetycznej legła sterylizacja „niepełnowartościowych” jednostek. Kilkaset tysięcy osób – wbrew woli, a czasem nawet wiedzy – bezpowrotnie pozbawiono płodności. Na straży tego procederu stali lekarze i „życzliwi”, którzy donosili o mniej lub bardziej autentycznych przypadkach zaburzeń…

Ofiary przymusowej sterylizacji w narodowym socjalizmie na Dolnym Śląsku w latach 1934–1944 to cykl wykładów organizowanych przez Instytut Pileckiego. Wydarzenie jest realizowane w ramach programu „Praca przymusowa i zapomniane ofiary”, finansowanego przez Fundację „Pamięć, Odpowiedzialność i Przyszłość”. W ramach projektu została przygotowana publikacja „Mój Führerze!” Ofiary przymusowej sterylizacji na Dolnym Śląsku w latach 1934–44 autorstwa dr Joanny Ostrowskiej i dr Kamili Uzarczyk.

W ramach projektu zapraszamy na następujące spotkania:

I wykład

25 października 2019

 „Kto jest dziedzicznie chory, może być poddany ubezpłodnieniu…”. Sterylizacja ze względów eugenicznych w rejencji wrocławskiej (1934–44); dr Kamila Uzarczyk

Abstrakt: Historie osób poddanych przymusowej sterylizacji ze względów eugenicznych odeszły wraz z ich bohaterami. Do niedawna zagadnienia te pozostawały na uboczu zainteresowań historyków, a pierwsze publikacje poświęcone narodzinom idei eugeniki i wdrażaniu jej postulatów koncentrowały się raczej na przybliżeniu kontekstu kulturowego i odtworzeniu mechanizmów działania instytucji, które były  zaangażowane w realizację ustaw eugenicznych. Zachowana dokumentacja medyczna, fragmenty listów i apelacji są jedynym śladem przeżyć tysięcy osób uznanych za „element małowartościowy”, zakłócenie obrazu idealnego społeczeństwa. Dzisiaj źródła archiwalne dotyczące przymusowych „pacjentów” pozostają jedynym źródłem poznania tej historii.

Biogram: Kamila Uzarczyk – dr nauk humanistycznych, historyczka, adiunkt w Zakładzie Humanistycznych Nauk Lekarskich Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu. Jej zainteresowania badawcze obejmują zagadnienia związane z powstaniem i działalnością ruchu higieny społecznej i ruchu eugenicznego, eksperymenty medyczne w latach II wojny światowej, program eksterminacji pacjentów zakładów opieki psychiatrycznej i ośrodków opiekuńczych w III Rzeszy. Obecnie pracuje nad projektem poświęconym sytuacji polskich dipisów (displaced persons) w Austrii i akcji „rewindykacji dzieci” po wojnie.

II wykład

15 listopada 2019

Doświadczenia sterylizacyjne prowadzone w KL Auschwitz przez Carla Clauberga i Horsta Schumanna; dr Maria Ciesielska

Abstrakt: W bloku 10 KL Auschwitz wykonywano zbrodnicze doświadczenia pseudomedyczne, które miały służyć opracowaniu taniej, prostej i skutecznej metody sterylizacji kobiet i mężczyzn. Ofiarami zbrodni były młode kobiety, które podczas pobytu w obozie nie utraciły zdolności rozrodczych oraz Żydówki, osobiście wybierane przez oprawców w trakcie selekcji na obozowej rampie. Oprawcami lekarze SS – bezwzględni pseudonaukowcy korzystający z okazji do szybkiego awansu. A pomiędzy nimi lekarki-więźniarki, pomimo swojej uprzywilejowanej pozycji niemal zupełnie bezbronne wobec „szaleństwa potworów”. Dorota Lorska, żydowska lekarka-więźniarka pracująca w bloku 10, określiła to miejsce jako „pomieszanie piekła z domem wariatów”.

Biogram: Maria Ciesielska – dr n. med., lekarz, specjalistka medycyny rodzinnej, wykłada na Wydziale Medycznym Uczelni Łazarskiego. Członkini m.in. Polsko-Niemieckiego Towarzystwa Historii Medycyny, Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego (sekcja historyczna), przewodnicząca sekcji historycznej Okręgowej Izby Lekarskiej w Warszawie, członkini Rady Ośrodka Historycznego Naczelnej Izby Lekarskiej, Polskiego Towarzystwa Historii Nauk Medycznych (wiceprzewodnicząca), Polskiego Towarzystwa Historii i Filozofii Medycyny (członkini komisji rewizyjnej).

III wykład

29 listopada 2019

Pytania o nową eugenikę. Wyzwania etyczne związane z edytowaniem ludzkiego genomu i z diagnostyką preimplantacyjną; dr Agata Strządała

Abstrakt: Niektóre współczesne zastosowania genetyki w medycynie rodzą nowego typu problemy o charakterze etycznym i społecznym. Jednym z nich jest zacieranie się granicy między terapią, profilaktyką chorób a „projektowaniem” ludzi na zamówienie. Przykładem tego zjawiska jest wykorzystanie diagnostyki preimplantacyjnej w celach wykraczających poza prewencję chorób genetycznych, jak tzw. savior siblings, niemedyczna selekcja ze względu na płeć etc. Innym – narodziny bliźniąt w Chinach ze zmodyfikowanymi za pomocą techniki CRISPR/Cas9 genami tak, aby były one odporne na zakażenie wirusem HIV. Debaty dotyczące tych przypadków oscylują między zagadnieniami odpowiedzialności badaczy, lekarzy oraz rodziców a nieznanymi konsekwencjami medycznymi, psychologicznymi, a także społecznymi, postępującej komercjalizacji i serwisyzacji takich procedur.

Biogram: Agata Strządała – dr nauk humanistycznych, Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu, Wydział Lekarski, Zakład Humanistycznych Nauk Lekarskich. Badaczka kultury, zajmująca się bioetyką kulturową, historią nauk przyrodniczych i komunikacją międzykulturową, członkini Lokalnej Komisji Etycznej ds. Doświadczeń na Zwierzętach.