News

Monumentales Gestalten - Adolf Szyszko-Bohusz und die Staatsarchitektur

27.06.2020

Unsere nächste Veranstaltung im Rahmen von "Häuser aus Glas? Polen und Europas Ringen um die Moderne im XX Jahrhundert". Hier finden Sie auch die bisherigen Veranstaltungen.

Polska wersja na dole

Mittwoch, 08.07.2020,18:30 | Zoom-Debatte | Dr. Dorota Leśniak-Rychlak | Einführung: Magdalena Jędrzejczyk 

Der Vortrag wird auf English in Form eines Webinars via Zoom mit Simultandolmetschen ins Deutsche stattfinden. Hier können Sie sich registrieren: https://zoom.us/webinar/register/WN_ZdSaTnxHRRCK3lW12z-uJQ

In jeder Epoche gibt es ein Bedürfnis nach der Schaffung von neuen Symbolen in Form von Monumenten. Gemäß der lateinischen Bedeutung dieses Wortes sind das „Dinge, die erinnern”, die die kommenden Generationen ansprechen sollen. Das Bedürfnis nach Monumentalisierung lässt sich nicht unterdrücken, deswegen man muss ihm Rechnung tragen und es dann zum Ausdruck bringen. 

Sigfried Giedion

 

Hinter Monumenten und ihrer Bedeutung, welche immer an einer konkreten Zeit und an einem konkreten Ort entstehen, steckt immer auch eine politische Absicht. Das kollektive Gedächtnis wird durch Nationalfeiertage und Jahrestage, Denkmäler und Monumente gestaltet. Auf diesem Wege findet nationale Identitätsstiftung statt.

Adolf Szyszko-Bohusz (1883-1948), ein Altersgenosse von Walter Gropius, war einer der wichtigsten polnischen Architekten der ersten Hälfte des 20. Jahrhunderts, der gleichzeitig auf dem Gebiet der Gebäudekonservierung tätig war. Er hatte die Obhut über das Königsschloss auf dem Wawel und projektierte dessen Umbau zum Sitz des Staatsoberhauptes und zum nationalen Pantheon. Danach errichtete er auch die Krypta und den Baldachin über dem Grab von Marschall Józef Piłsudski. Seine Arbeiten akkumulieren bereits das Idiom der Moderne, stehen aber gleichzeitig in tiefer Beziehung zur Tradition und zeichnen sich durch tiefes Verständnis dafür aus, welch vielfältigen Ausrichtungs- und Verwendungsmöglichkeiten Baumaterial bietet. Der Dialog, den er auf dem Wawelhügel und im Schloss in Wisła mit der Geschichte führt, stellt weiterhin aktuelle Fragen nach den Formen der nationalen Erinnerung und des feierlichen Gedenkens. Eben diese Motive aus seinem architektonischen Schaffen hat das Institut für Architektur aufgegriffen, als es auf einen Aufruf von Rem Koolhaas auf der Architektur-Biennale in Venedig im Jahre 2014 antwortete: Wie könnte man den Modernismus am besten absorbieren? Die Kuratoren präsentierten im Polnischen Pavillon eine Replik des Baldachins mit einer Intervention und Diagrammen von Jakub Woynarowski in Form der Installation Unmögliche Figuren. Im Vortrag wird das Thema der Aktualisierung von Motiven des Gedenkens und der Spannungen in der polnischen Assimilation der Moderne aufgegriffen.

 

Dr. Dorota Leśniak-Rychlak – Chefredakteurin der Vierteljahresschrift „Autoportret” (seit 2007, herausgegeben vom Kleinpolnischen Institut für Kultur). Gründerin und Vorstandsvorsitzende der Stiftung des Architekturinstituts. Kuratorin und Mitkuratorin vieler Ausstellungen, u.a.: Figury niemożliwe [Unmögliche Figuren] – Polnischer Pavillon auf der 14. Architektur-Biennale in Venedig, Wreszcie we własnym domu. Dom polski w transformacji [Endlich im eigenen Haus. Das polnische Haus in Transformation], Festival Warszawa w Budowie [Warschau im Bau], Museum für Moderne Kunst. Initiatorin und Redakteurin wichtiger Publikationen aus dem Kanon architektonischer Theorie und Praxis, u.a.: Peter Zumthor, Myślenie architekturą [Architektur Denken] (Karakter 2008), Juhani Pallasmaa Oczy skóry [Die Augen der Haut] (Instytut Architektury 2012) sowie Juhani Pallasmaa Myśląca dłoń [Die denkende Hand] (Instytut Architektury, 2016), außerdem Redakteurin und Autorin eines Essays, im Sammelband Teksty modernizmu. Antologia polskiej teorii i krytyki architektonicznej 1918-1981 [Texte des Modernismus. Anthologie der polnischen Architekturtheorie und -kritik] (Instytut Architektury 2018).

Małgorzata Jędrzejczyk - Kunsthistorikerin, Kuratorin, zu ihren Themenschwerpunkten am Pilecki-Institut gehören u.a. das von ihr mitkonzipierte Exercising Modernity Programm und die aus ihrer Feder stammende neue "Häuser aus Glas? Polen und Europas Ringen um die Moderne im 20. Jahrhundert" Gesprächsreihe.





Mehr über die Vortrags- und Gesprächsreihe Häuser aus Glas? Polen und Europas Ringen um die Moderne im 20. Jahrhundert:

Die Geschichte der Moderne ist keine universelle, sondern eine ortsgebundene Geschichte. Die Wahrnehmung der Moderne als eine Vielfalt und Mannigfaltigkeit von parallel auftretenden Aktivitäten regt dazu an, Fragen nach gemeinsamen Eigenschaften wie Besonderheiten der unterschiedlichsten Modernisierungsprojekte zu stellen. Einen Teil davon bildet auch die Geschichte der Moderne in der Architektur, die zu einer Art Seismograf der visionären und zugleich ambivalenten Erfahrungen mit der Moderne geworden ist.
Mit der Vortrags- und Gesprächsreihe Häuser aus Glas? Polen und Europas Ringen um die Moderne im 20. Jahrhundert sollen Fragen nach der Rolle der polnischen architektonischen Moderne in den überregionalen Modernisierungsbestrebungen sowie nach der lokalen Eigenart des polnischen Bauwesens in den ersten Dekaden des 20. Jahrhunderts vor dem Hintergrund der europäischen Architektur zu dieser Zeit verhandelt werden.
Die Veranstaltungsreihe findet im Rahmen des Programms Modernität üben statt, das als ein Forum für intellektuellen, künstlerischen und wissenschaftlichen Austausch konzipiert wurde.



Środa, 08.07.2020, godz. 18:30 | Debata Zoom | Dr. Dorota Leśniak-Rychlak | Wprowadzenie: Magdalena Jędrzejczyk 

Wydarzenie odbędzie się w języku angielskim w formie webinarium na platformie Zoom i będzie tłumaczone symultanicznie na język niemiecki.

Link do rejestracji: https://zoom.us/webinar/register/WN_ZdSaTnxHRRCK3lW12z-uJQ

 

W każdym okresie istnieje potrzeba tworzenia symboliki w formie monumentów; zgodnie z łacińskim znaczeniem tego słowa są one „rzeczami, które przypominają”, które mają przemawiać do następnych pokoleń. Potrzeby monumentalizacji nie da się powstrzymać. Znajdzie ona ujście za wszelką cenę.

Sigfried Giedion

 

Monument i jego znaczenie kreowane są w konkretnym czasie, miejscu i poprzez doraźną polityczną intencję. Pamięć jest zarządzana poprzez narodowe święta i rocznice, pomniki i monumenty — tak tworzy się narodowa identyfikacja.

Adolf Szyszko-Bohusz (1883-1948), rówieśnik Waltera Gropiusa, to jeden z najważniejszych architektów polskich pierwszej połowy XX wieku, który równocześnie aktywnie działał na polu konserwacji zabytków. Jako taki od 1916 roku pełnił pieczę nad zamkiem królewskim na Wawelu, projektując jego przebudowy na siedzibę głowy państwa i narodowy Panteon, a następnie wznosząc kryptę i baldachim nad grobem marszałka Józefa Piłsudskiego. Jego prace akumulują już idiom nowoczesności, lecz jednocześnie powstają w głębokiej relacji z tradycją i odznaczają się zrozumieniem materiału. Dialog, jaki prowadzi z historią na Wzgórzu Wawelskim i w Zamku w Wiśle stawia nadal aktualne pytania o formy upamiętnienia i narodowej celebry.

Te właśnie wątki z twórczości architekta podjął Instytut Architektury, odpowiadając na wezwanie Rema Koolhaasa na Biennale Architektury w Wenecji w 2014 roku o absorbowanie modernizmu. Kuratorzy zaprezentowali w Pawilonie Polskim replikę baldachimu z interwencją i diagramami Jakuba Woynarowskiego w formie instalacji Figury niemożliwe. W wykładzie zostanie podjęty temat aktualizowania wątków upamiętniania i napięć w polskiej asymilacji nowoczesności.

 

dr Dorota Leśniak-Rychlak –– redaktorka naczelna kwartalnika „Autoportret” (od 2007 roku, wyd. Małopolski Instytut Kultury). Założycielka i prezeska zarządu Fundacji Instytut Architektury. Kuratorka i współkuratorka wielu wystaw, m.in.: Figury niemożliwe – Pawilon Polski na XIV Biennale Architektury w Wenecji (2014), Wreszcie we własnym domu. Dom polski w transformacji, Festiwal Warszawa w Budowie, Muzeum Sztuki Nowoczesnej (2016). Inicjatorka i redaktorka wydań ważnych pozycji z kanonu teorii i praktyki architektonicznej, m. in.: Peter Zumthor, Myślenie architekturą (Kraków: Karakter 2008), Juhani Pallasmaa Oczy skóry (Kraków: Instytut Architektura 2012) oraz Juhani Pallasmaa Myśląca dłoń (Kraków: Instytut Architektury, 2016), a także redaktorka i autorka jednego z esejów w publikacji Teksty modernizmu. Antologia polskiej teorii i krytyki architektonicznej 1918-1981 (Kraków: Instytut Architektury 2018).

Małgorzata Jędrzejczyk - historyczka sztuki, kuratorka, w Instytucie Pileckiego prowadzi między innymi program Exercising Modernity oraz nowy cyklu debat i wykładów "Szklane Domy? Polska w kontekście zmagań Europy z nowoczesnością w XX wieku"


Cykl wykładów i rozmów Szklane domy? Polska w kontekście zmagań Europy z nowoczesnością w XX wieku

Dzieje nowoczesności to nie dzieje uniwersalne a umiejscowione. Rozumienie nowoczesności jako wielości i różnorodności równolegle występujących działań prowokuje pytania o cechy wspólne a także odrębności przeróżnych projektów modernizacyjnych. Ich częścią jest również historia architektonicznego modernizmu, który stał się sejsmografem wizyjności, ale i ambiwalencji doświadczenia nowoczesności. Cykl wykładów i rozmów Szklane domy? Polska w kontekście zmagań Europy z nowoczesnością w XX wieku poświęcony jest specyfice praktyk modernizacyjnych w Polsce w pierwszej połowie XX wieku. Postawione zostaną pytania o miejsce polskiej nowoczesności architektonicznej w ponadregionalnych dążeniach modernizacyjnych oraz o lokalną specyfikę polskiego budownictwa pierwszych dekad XX wieku na tle architektury europejskiej tego czasu.
Cykl jest realizowany w ramach programu Ćwiczenie nowoczesności, stworzonego jako forum wymiany intelektualnej, artystycznej i naukowej.


 

Bisherige Veranstaltungen:

  • Häuser aus Glas? Polen und Europas Ringen um die Moderne im XX Jahrhundert

"Lokale oder globale Moderne? Die architektonische Avantgarde in Polen und ihre internationale Vernetzung" mit Prof. Martin Kohlrausch und Aleksandra Kędziorek

"Internationale neue Baukunst im nationalen Spannungsfeld. Architektur der Zwischenkriegszeit in deutsch-polnischen Grenzregionen" mit PD Dr. habil. Beate Störtkuhl


 

  • Exercising Modernity - Die Videoreihe 

Iza Mrzygłód: Was können wir von der Moderne lernen?

Sabrina Cegla: Europa und "neue Stadt" - das passt irgendwie nicht zusammen!

Modernität üben - die Doku 

 

See also