Ankieta: najważniejsze zjawiska w obszarze kultury pamięci w 2016 r. || Martyna Rusiniak-Karwat

16 stycznia 2017
Martyna Rusiniak-Karwat_slajd
Fot. Patrycja Mic

Na naszych „łamach” prezentujemy odpowiedzi na ankietę, którą rozesłaliśmy do dziennikarzy, publicystów, naukowców oraz ludzi kultury, na temat najważniejszych, ich zdaniem, zjawisk z obszaru kultury pamięci 2016 r. Oto odpowiedzi przesłane przez dr Martynę Rusiniak-Karwat

1. Najważniejsza/najciekawsza w 2016 r. książka historyczna opublikowana w Polsce lub za granicą, która dotyczy historii XX wieku, ze szczególnym uwzględnieniem czasów funkcjonowania reżimów totalitarnych. Dlaczego jest ona warta odnotowania?

W 2016 r. ukazało się wiele książek dotyczących czasów totalitaryzmu, wśród których warto odnotować biografię jednego z najbliższych współpracowników Stalina: Beria, Oprawca bez skazy Françoise Thomy (Warszawa 2016).

Jednak jedną z najważniejszych książek naukowych 2016 r. jest według mnie Убиты в Катыни [Ubity w Katyni], opracowana przez Aleksandra Gurjanowa, Andrieja Raczynskiego i Annę Dzienkiewicz. Wydana w Moskwie w języku rosyjskim pod koniec 2015 r., wywołała wiele dyskusji – w tym na forach internetowych w Rosji. Publikacja liczy 930 stron i zawiera 4415 biogramów polskich jeńców, rozstrzelanych wiosną 1940 r. w Katyniu. Każdy z nich opatrzony jest wykazem materiałów archiwalnych dotyczących danej osoby, a także (w większości) w fotografię.

Publikacja nie tylko uzupełnia naszą wiedzę na temat zbrodni dokonanej przez sowietów na polskich jeńcach, jest zarazem pewnego rodzaju hołdem złożonym ofiarom zbrodni katyńskiej przez rosyjskie społeczeństwo, została bowiem – i należy to podkreślić – wydana dzięki składkom zebranym wśród Rosjan. Ważna dla budowania poprawnych stosunków rosyjsko-polskich, jest przede wszystkim próbą rozliczenia się narodu rosyjskiego z kwestią zbrodni katyńskiej.

2. Najważniejszy/najciekawszy w 2016 r. film/serial (polski lub zagraniczny) poruszający tematykę historii XX w. ze szczególnym uwzględnieniem czasów funkcjonowania reżimów totalitarnych.

W tym przypadku nie będę oryginalna. Najważniejszym filmem historycznym 2016 r. jest Wołyń w reżyserii Wojciecha Smarzowskiego. W sposób przystępny ukazuje złożoność stosunków polsko-ukraińskich na Kresach Południowo-Wschodnich, w lecie 1939 r. i podczas II wojny światowej. Jest próbą przywrócenia pamięci o bezimiennych ofiarach (obywatelach polskich różnej narodowości) zbrodni dokonanej na Wołyniu – ofiarach zbezczeszczonych i porzuconych bez pochówku. Dzięki filmowi Smarzowskiego kolejna z „białych plam” w świadomości społecznej, również ukraińskiej, zostanie zapełniona. Wielu Ukraińców ma szansę zdobyć wiedzę na temat ludobójstwa dokonanego na polskich obywatelach przez ukraińskich sąsiadów. Przyswojenie trudnej przeszłości jest ważnym krokiem w budowie stosunków polsko-ukraińskich, opartych na prawdzie historycznej.

3. Najważniejsze/najciekawsze w 2016 r. wydarzenie z zakresu kultury pamięci (otwarcie muzeum/wystawa/rocznica/obchody/badania etc.) dotyczące historii XX w., ze szczególnym uwzględnieniem czasów totalitarnych.

Brakowało mi w Polsce instytucji takiej jak Yad Vashem w Izraelu, Memoriał w Rosji czy Lietuvos gyventojų genocido ir rezistencijos tyrimo centras (Centrum Badania Ludobójstwa i Ruchu Oporu Mieszkańców Litwy) na Litwie, która skupiałaby się na badaniu dwóch systemach totalitarnych i upowszechnianiu otrzymywanych wyników – mających wpływ nie tylko na Polskę jako państwo, ale też na losy pojedynczych rodzin i osób.

Dlatego uważam, że najważniejszym wydarzeniem z zakresu kultury pamięci było otwarcie Ośrodka Badań nad Totalitaryzmami im. W. Pileckiego. Dużym plusem Ośrodka jest to, że zrzesza osoby pochodzące z różnych środowisk naukowych, a dzięki jego prężnej działalności naukowej i popularyzatorskiej badania dotyczące Polski, będą dostępne dla odbiorców z różnych części świata. Należy postawić sobie pytanie: dlaczego ponad ćwierć wieku musieliśmy czekać na otwarcie ośrodka, tak ważnego z punktu widzenia historii Polski i jej losów w XX w.?

4. Najważniejsza/najciekawsza w 2016 r. debata/spór dotyczące historii XX wieku.

Najważniejsza debata 2016 r. się… nie odbyła. W ostatnich latach zjawiskiem dominującym są debaty dotyczące niewielkiego „wycinka” historii XX w. Ważną była debata polsko-ukraińska dotycząca kwestii ludobójstwa dokonanego na Wołyniu. Przy czym warto podkreślić, że mankamentem większości debat jest ich forma, są one bowiem dostępne dla wąskiego grona specjalistów z danej dziedziny.

5. Największa kontrowersja/manipulacja/niedorzeczność napisana/wypowiedziana w 2016 r., dotycząca historii XX w., ze szczególnym uwzględnieniem czasów totalitarnych.

Pojawiające się w mediach zagranicznych określenie „polskie obozy zagłady/śmierci”, szczególnie w okresie obchodów Międzynarodowego Dnia Pamięci o Ofiarach Holocaustu. Wiele osób poza Polską postrzega nasz kraj jako miejsce, gdzie rozegrała się najstraszniejsza tragedia XX w. – Zagłada społeczności żydowskiej, miejsce, gdzie istniały obozy zagłady i koncentracyjne. Często wskazują więc Polskę jako „oprawcę”, a nie „ofiarę”.

Na szczęście walkę z terminem „polskie obozy” podjęło Ministerstwo Spraw Zagranicznych pod kierownictwem prof. Adama Daniela Rotfelda. Włączyły się w nią polskie placówki dyplomatyczne oraz Polonia. Myślę, że duży wpływ na funkcjonowanie takiego określenia miało nie tylko położenie geograficzne obozów, ale także funkcjonujące przez lata w dyskursie naukowym i w opinii publicznej określenia „hitlerowskie/nazistowskie obozy”, które w pewnym stopniu „wybielały” oprawcę i pozbawiały go narodowości. Przez to tej pory zdarzają się manipulacje z użyciem zwrotu „polskie obozy śmierci”, również w mediach niemieckich.

Dr Martyna Rusiniak-Karwat

– historyk i politolog, adiunkt w Instytucie Studiów Politycznych Polskiej Akademii Nauk, redaktorka portalu internetowego Wirtualny Sztetl w Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN. Autorka książek: Obóz zagłady Treblinka II w pamięci społecznej. 1943-1989 (Warszawa 2008), Nowe życie na zgliszczach. Bund w Polsce w latach 1944-1949 (Warszawa 2016); współautorka i red. tomu: Archiwum Ringelbluma. Konspiracyjne Archiwum Getta Warszawy, Tom 16: Prasa getta warszawskiego: Bund i Cukunft, Warszawa 2016.

Ta strona wykorzystuje pliki cookie dla lepszego działania serwisu. Możesz zablokować pliki cookie w ustawieniach
przeglądarki. Więcej informacji w Polityka prywatności strony.

FreshMail.pl
 

FreshMail.pl